Γράφει ο Κωνσταντίνος Νικολετόπουλος*

Πρόλογος: Τα Βαλκάνια είναι μια από τις πλέον αιματοβαμμένες περιοχές του πλανήτη, κυρίως λόγω των συγκρούσεων που έλαβαν χώρα την περίοδο 1990-2000. Η δεκαετία του 90 ξεκίνησε με τους χειρότερους οιωνούς για τα Βαλκάνια, καθώς ο ηγέτης των Γιουγκοσλαβίας Τίτο πεθαίνει. Ο θάνατος του Τίτο έγινε αφορμή για τη δημιουργία αποσχιστικών κινημάτων σε Κροατία, Σλοβενία, Βοσνία και Κοσσυφοπέδιο, τα οποία οδήγησαν στον πόλεμο της Γιουγκοσλαβίας (διάρκειας σχεδόν 11 ετών!).

Τα τελευταία χρόνια, εν μέσω σχετικής ηρεμίας, τα περισσότερα κράτη των δυτικών Βαλκανίων προσπαθούν σταδιακά να ενταχθούν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η προσπάθεια είναι δύσκολη, καθώς τα κράτη αυτά δεν έχουν λύσει τις μεταξύ τους διαφορές. Κι επιπλέον, οι γενικότερες συνθήκες που επικρατούν επί δεκαετίες στο εσωτερικό τους χρειάζονται ριζικές αλλαγές και
αναδιαρθρώσεις, προκειμένου να συμβαδίζουν με τα κριτήρια της Ε.Ε. Σε αυτήν την προσπάθεια η Ελλάδα, λόγω και γεωγραφικής θέσης , έχει τον δικό της ρόλο στην ενταξιακή πορεία των χωρών αυτών.

Σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης -Βοσνίας (1996-2003).

Το 1992-1995 διεξάγεται ο πόλεμος της Βόσνιας. Την τριετία αυτή η Ελλάδα και οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης προχώρησαν στην αναγνώριση του βοσνιακού κράτους. Παρόλα αυτά, στον πόλεμο η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν ακολουθεί ενιαία στάση. Μετά τα γεγονότα της Στρεμπρένιτσα, ΝΑΤΟ και Ευρωπαϊκή Ένωση βομβάρδισαν τη Βοσνία . Η χώρα μας δεν μετείχε στους βομβαρδισμούς και αρκέστηκε στην παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας. Μετά την συμφωνία του Ντέιτον, η οποία έθεσε ένα τέλος στον πόλεμο αυτό, αναπτύχθηκε μέχρι το 2004 ειρηνευτική δύναμη (IFOR –SFOR) της οποίας η Ελλάδα ήταν ενεργό μέλος.

Η χώρα μας στην συγκεκριμένη επιχείρηση μετέχει ενεργά για τρεις, κατά την εκτίμηση μου, λόγους : 1) Προάσπιση της ειρήνης 2) Προστασία του σερβικού πληθυσμού δεδομένου ότι η Ελλάδα εκείνη την περίοδο ήταν το μοναδικό κράτος της Ευρωπαϊκής Ένωσης που κράτησε μια αρκετά ευνοϊκή στάση προς την Σερβία,. 3) Για να αναπτυχθεί ένας δίαυλος επικοινωνίας
μεταξύ σερβικής και βοσνιακής κοινότητας. ΝΑΤΟ και Ευρωπαϊκή Ένωση, κατά το διάστημα 1996-2004, έδωσαν ιδιαίτερο βάρος στην ασφάλεια της περιοχής. Δεν υπήρξε όμως ανάλογη μέριμνα σε ότι αφορούσε την καταπολέμηση της διαφθοράς, αλλά και την οργάνωση ενός ισχυρού κράτους δικαίου. Μία προσπάθεια που ξεκίνησε αργότερα και συνεχίζεται και μέχρι σήμερα. Το 2003 η Βοσνία, μετά την σύνοδο της Θεσσαλονίκης, έλαβε τον τίτλο της υποψήφιας χώρας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Από το 2010 οι
βόσνιοι μπορούν να ταξιδεύουν ελεύθερα χωρίς να είναι απαραίτητη η βίζα στις χώρες της ζώνης Σέγκεν. Το 2016 το Σαράγεβο υπέβαλλε επίσημα αίτημα ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η Βοσνία, προκειμένου να γίνει μέλος της μεγάλης ευρωπαϊκής οικογένειας, θα πρέπει να υπερασπίζεται το κράτος δικαίου, την δημοκρατία και κυρίως τα δικαιώματα της σερβικής μειονότητας της χώρας. Παρά το γεγονός ότι οι οικονομικές και εμπορικές σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης και Βοσνίας είναι καλές, υπάρχουν προβλήματα στο τομέα της ασφάλειας. Το 2004 αναπτύχθηκε στην Βοσνία η EUFOR, η οποία μέχρι σήμερα εξασφαλίζει την ειρήνη και την σταθερότητα στην ευαίσθητη αυτή περιοχή των Βαλκανίων. Η παρουσία της EUFOR αποτρέπει το ενδεχόμενο συρράξεων μεταξύ των δυο κοινοτήτων, ωστόσο στην σερβική πλευρά υπάρχει έντονη διάθεση για ξεσηκωμό. Κύρια αιτία για την απομάκρυνση της σερβικής δημοκρατίας της Βοσνίας από την κεντρική κυβέρνηση αποτελεί το γεγονός ότι το Σαράγεβο θεωρεί ότι η σερβική μειονότητα είναι Βόσνιοι πολίτες και θα πρέπει να ενταχθούν στους νόμους του βοσνιακού συντάγματος. Το σύστημα διακυβέρνησης και η στενή σχέση της σερβικής δημοκρατίας με την Ρωσία αποτελούν ακόμα ένα εμπόδιο της ένταξης της Βοσνίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Προσωπική εκτίμηση: Το γεγονός ότι η EUFOR βρίσκεται 22 χρόνια στη Βοσνία σημαίνει ότι η κοινωνία της Βοσνίας είναι διχασμένη, κι αυτό είναι φυσικό αφού το παρελθόν είναι ακόμη πολύ νωπό. Οι σέρβοι άλλωστε επιθυμούν αλλαγή της συμφωνίας του Ντέιτον : είναι χαρακτηριστικό ότι στις 14 Φεβρουαρίου 2025 ο πρόεδρος της σερβικής δημοκρατίας της Βοσνίας Milorad Dodik κάλεσε την σερβική κοινωνία να δημιουργήσει κίνημα με σκοπό την ανεξαρτησία της αυτόνομης δημοκρατίας από την Κεντρική βοσνιακή κυβέρνηση. Η EUFOR θα πρέπει να δημιουργήσει άμεσα τις προϋποθέσεις μεταξύ Βοσνιακού στρατού και ενόπλων δυνάμεων της Σερβικής δημοκρατίας της Βοσνίας, ώστε να αποφευχθούν μελλοντικές εντάσεις.

Σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης- Κοσσόβου

Το Κόσσοβο ήρθε στο προσκήνιο το 1998 με τα γεγονότα στο Ρατσάκ. Τον Ιανουάριο εκείνου του έτους οι Σέρβοι εισβάλλουν στο χωριό Ρατσάκ και σύμφωνα με την επικρατούσα άποψη δολοφονούν εν ψυχρώ 30 Αλβανούς αμάχους. Οι Σέρβοι υποστηρίζουν ότι σκότωσαν αντάρτες του UCK..Όποια και αν είναι η αλήθεια τα γεγονότα του Ρατσάκ οδήγησαν στους
βομβαρδισμούς της Σερβίας το 1999.

Με το τέλος των βομβαρδισμών, η Ευρωπαϊκή ένωση έθεσε ως κύρια προτεραιότητα την δημιουργία ενός κλίματος φιλίας και συνεργασίας μεταξύ Κοσσόβου και Ευρώπης. Το 2003, στη σύνοδο της Θεσσαλονίκης, συμφωνήθηκε ότι το μέλλον του Κοσσυφοπεδίου ανήκει στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι ευρωπαίοι δίνουν μεγάλη έμφαση στην προστασία των δικαιωμάτων των
σέρβων και κυρίως των θρησκευτικών τους ελευθεριών. Δεν είναι όμως όλες οι εξελίξεις ομαλές: Το 2004 είχαμε επεισόδια μεταξύ Σέρβων και Αλβανών του Κοσσυφοπεδίου. Αφορμή των επεισοδίων ήταν ο θάνατος 3 Αλβανών ανηλίκων στον ποταμό της Πρίστινας, συμβάν για το οποίο κατηγορήθηκαν οι Σέρβοι. Κύριος στόχος των αλβανών αποτέλεσε εκείνη την περίοδο και η ελληνική δύναμη, τμήμα της οποίας είχε αναλάβει την φύλαξη του Αγίου Όρους του Ουρόσεβατς. Το ελληνικό απόσπασμα δέχτηκε επίθεση από 1.000 αλβανούς, με αποτέλεσμα 1 Έλληνας υπολοχαγός να τραυματιστεί.

Το 2008 το Κοσσυφοπέδιο ψηφίζει την ανεξαρτησία του, με τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αναγνωρίζουν αμέσως το νέο κράτος. Εξαίρεση αποτελούν η Ελλάδα, η Κύπρος και η Ισπανία οι οποίες δεν έχουν αναγνωρίσει μέχρι σήμερα το Κόσσοβο. Η Ισπανία δεν έχει αναγνωρίσει το Κοσσυφοπέδιο καθώς θεωρεί ότι η απόσχιση του Κοσσόβου έγινε κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου. Επίσης ανησυχεί ότι μια ενδεχόμενη αναγνώριση θα οδηγούσε σε αποσχιστικές τάσεις την Καταλονία. Η Κύπρος πιστεύει ότι το Κόσσοβο προχώρησε σε απόσχιση παραβιάζοντας τον καταστατικό χάρτη του ΟΗΕ. Η Ελλάδα από την άλλη δεν
αναγνωρίζει το Κοσσυφοπέδιο διότι ανησυχεί ότι θα υπάρξουν αρνητικές εξελίξεις στο Κυπριακό αλλά και στην Θράκη. Η χώρα μας επίσης δε ξεχνά τους βαθύς ιστορικούς δεσμούς

Από τότε μέχρι σήμερα, η Ευρωπαϊκή Ένωση δίνει έμφαση στην οικονομική ανάπτυξη και την ανοικοδόμηση του Κοσσόβου, καθώς θεωρεί ότι μόνο έτσι μπορεί να υπάρξει συμφιλίωση μεταξύ των δυο κοινοτήτων. Παρά τις προσπάθειες της Ευρώπης για ομαλή συμβίωση μεταξύ Σέρβων και Αλβανών, έχουμε συχνά επεισόδια, που επεκτείνονται ακόμα και στον αθλητισμό. Πιο γνωστό συμβάν το 2014 όπου ο Ποδοσφαιρικός αγώνας Σερβίας -Αλβανίας διακόπηκε λόγω επεισοδίων. Αφορμή η πτήση ενός μη επανδρωμένου αεροπλάνου που πέταξε πάνω από το γήπεδο με το χάρτη της μεγάλης Αλβανίας. Αν και δεν γενικεύτηκε η σύρραξη τα επεισόδια έδειξαν ότι οι σχέσεις μεταξύ των δυο κοινοτήτων κάθε άλλο παρά έχουν βελτιωθεί. . Η Ελλάδα θέτει ως προτεραιότητα την προστασία της σερβικής μειονότητας. Η χώρα μας υποστήριξε την κατάργηση της θεώρησης εισόδου Schengen για τους κατοίκους του Κοσσόβου.

Η Αθήνα επίσης πρωτοστάτησε στην προσπάθεια αποκατάστασης των σχέσεων Βελιγραδίου Πρίστινας η οποία ξεκίνησε τις συμφωνίες που υπογράφηκαν στις Βρυξέλλες το 2013 και το 2023.

Προσωπική άποψη : Η περίπτωση του Κοσσυφοπεδίου είναι ίσως η πιο δύσκολη των Βαλκανίων, καθώς η χώρα βρίσκεται υπό τον έλεγχο του ΝΑΤΟ εδώ και περίπου 25 χρόνια. Αυτό οφείλεται κατά την προσωπική μου άποψη στην έλλειψη εμπιστοσύνης που υπάρχει μεταξύ των δυο κοινοτήτων κάτι που επιβεβαιώνεται από τα επεισόδια που ξεσπούν κατά διαστήματα. Δε πρέπει να ξεχνάμε ότι οι Σέρβοι θεωρούν το Κοσσυφοπέδιο αναπόσπαστο κομμάτι της σερβικής επικράτειας.

Σχέσεις Ευρωπαικής Ένωσης με Βόρεια Μακεδονία και Αλβανία

Η Αλβάνια εντάχθηκε στον κατάλογο των υποψήφιων προς ένταξη χωρών στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2014. Παρόλα αυτά, οι διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν επίσημα το 2020.Το μεγαλύτερο εμπόδιο αποτελεί η διαφθορά η οποία μαστίζει την χώρα. Η Ελλάδα, αν και υποστηρίζει την ένταξη της Αλβανίας, θέτει ως “κόκκινη γραμμή” την προστασία των ελλήνων της ΒορείουΗπείρου και των περιουσιών τους. Με την Βόρεια Μακεδονία τα πράγματα είναι πιο απλά, καθώς το κύριο εμπόδιο για την ένταξη στην Ευρωπαϊκή ένωση ήταν το ζήτημα του ονόματος. Με την συμφωνία Πρεσπών, Ελλάδα και Βόρεια Μακεδονία προχώρησαν στην σύσφιξη των σχέσεων τους σε οικονομικό επίπεδο. Παράλληλα η Αθήνα τάσσεται υπέρ της ένταξης της γειτονικής χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση με την απαρέγκλιτη προϋπόθεση ότι η Βόρεια Μακεδονία θα σεβαστεί πλήρως την εδαφική ακεραιότητα των γειτόνων της. Κύριο εμπόδιο για την ένταξη της Βόρειας Μακεδονίας αποτελεί η Βουλγαρία , καθώς η Σόφια απαιτεί να ενταχθεί υπό άμεση προστασία η βουλγαρική μειονότητα της Βόρειας Μακεδονίας. Επίσης δεν αναγνωρίζει την μακεδονική γλώσσα την οποία θεωρεί συγγενή της Βουλγαρικής.

Συμπεράσματα: Στα Βαλκάνια πρέπει να γίνουν ακόμα πολλά πράγματα κυρίως στον τομέα της σύσφιξης των σχέσεων μεταξύ των κοινωνιών. Θεωρώ επίσης ότι η Σερβία θα πρέπει να στραφεί σταδιακά προς την Δύση καθώς δε μπορεί να περιμένει τίποτα ουσιαστικό από την Ρωσία λόγω του πολέμου στην Ουκρανία .H Σερβία θα πρέπει να κατανοήσει ότι η σχέση που έχει αναπτύξει με την Ρωσία απειλεί την ενταξιακή της πορεία. Επίσης, σημαντική ώθηση στην ενταξιακή πορεία των χωρών των βαλκανίων θα δώσει η σύλληψη όλων των στρατιωτικών που βαρύνονται με εγκλήματα πολέμου στην διάρκεια του πολέμου της Γιουγκοσλαβίας. Βέβαια πρέπει να πούμε ότι μια τέτοια κίνηση θα προκαλούσε σφοδρές αντιδράσεις στις τοπικές κοινωνίες.

https://www.kathimerini.gr/society/883517/sremprenitsa-i-istoria-piso-apo-to-pano-ntropi-sto-
ellada-vosnia/
https://evenizelos.gr/speeches/conferences-events/conferencespeech2018/5758-dytika-valkania-
katastaseis-prokliseis-prooptikes.html
https://www.bankingnews.gr/diethni/articles/831744/vomva-presvis-tis-vosnias-sto-bn-i-rosia-
anaxoma-sta-katastrofika-sxedia-tis-ee-ellines-kai-servoi-sto-stratopedo-
putin?fbclid=IwY2xjawNcNBVleHRuA2FlbQIxMQABHiq8hiR7GvkHemPMSGkDWn0tuN22
aWTJevKF3wQ61Wey30031K_pruUaPyAd_aem_dXND5Ddk4DuH1yjM1b8Nug
https://geetha.mil.gr/vosnia-erzegovini-ifor-sfor/
https://sarajevotimes.com/huge-historic-move-eu-grants-bosnia-and-herzegovina-candidate-
status/
https://enlargement.ec.europa.eu/document/download/6cbf9fa7-a288-4497-9e4a-
17527bcbafc5_en?filename=20190529-bosnia-and-herzegovina-opinion.pdf
https://in-at.gr/i-entaxiaki-prooptiki-ton-dytikon-valkanion-kai-i-simasia-tis-gia-to-mellon-tis-evropis-
vriskomaste-se-periodo-stasimotitas-i-neas-dynamikis
https://euforbih.org/index.php/en/eufor-houses
https://www.ibnaeu.com/2025/02/14/dodik-i-serviki-dimokratia-tha-archisei-tin-apeleftherosi-apo-ti-
vosnia-erzegovini/

https://methormisakathektou.blog/international-affairs/%CE%B7-
%CE%B4%CF%8D%CF%83%CE%BA%CE%BF%CE%BB%CE%B7-
%CE%BA%CE%B1%CF%84%CE%AC%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%83%CE%B7-%CF%83%CF%84%CE%B7-
%CE%B2%CE%BF%CF%83%CE%BD%CE%AF%CE%B1/11/09/2025/
https://www.dw.com/el/%CE%B2%CE%BF%CF%83%CE%BD%CE%AF%CE%B1-
%CE%AD%CE%BD%CE%B1%CF%82-%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CF%8C%CF%82-
%CE%B1%CF%80%CE%B5%CE%B9%CE%BB%CE%B5%CE%AF-%CF%84%CE%B7%CE%BD-
%CE%AD%CE%BD%CF%84%CE%B1%CE%BE%CE%B7-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-
%CE%B5%CE%B5/a-77023257
https://www.in.gr/2004/03/17/greece/epithesi-kata-ellinwn-stratiwtwn-sto-kosobo-ypoloxagos-elafra-
traymatismenos/
https://www.eeas.europa.eu/kosovo/eu-and-kosovo_en?s=321
https://www.mfa.gr/bilateral-relations/kosovo/
https://www.friendsofeurope.org/insights/critical-thinking-albania-and-the-eu-membership-by-2030/
https://www.mfa.gr/bilateral-relations/albania/
https://www.lifo.gr/stiles/optiki-gonia/tha-anagnorisei-i-ellada-kossyfopedio-poioi-piezoyn-kai-poioi-
antidroyn
https://gr.euronews.com/2025/10/31/voreia-makedonia-i-voylgaria-krata-to-kleidi-gia-tin-entaxi-stis-
stin-eyropaiki-enosi

∗ Ο Κωνσταντίνος Νικολετόπουλος είναι Δημοσιογράφος και Γεωστρατηγικός Αναλυτής

Share on Facebook

Tweet