Του Παναγιώτη Σφαέλου∗

Οι πρόσφατες εξελίξεις στην κυπριακή ΑΟΖ συνιστούν ένα εκρηκτικό μείγμα που μπορεί να οδηγήσει σε πολύποικιλες εξελίξεις οι οποίες μόνο καλές δεν είναι. Η προκλητικότητα της γειτονος τουρκιας είναι περα απ κάθε οριο με απειλες στην Κυπρο και στο Αιγαίο. Η κατάσταση είναι πολύ σοβαρη και γι’αυτό βρέθηκε στο επίκεντρο της πρόσφατης άτυπης  Σύνοδου Κορυφής της ΕΕ στις Βρυξέλλες, όπιου τα κράτη μέλη εξέφρασαν την αλληλεγγύη τους προς την Ελλάδα και την Κύπρο, μετά τα πρόσφατα κρούσματα τουρκικής προκλητικότητας στην κυπριακή ΑΟΖ και στο Αιγαίο.

Άτυπη Σύνοδος Κορυφής της ΕΕ 

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ντόναλντ Τουσκ ανέφερε ότι ο Νίκος Αναστασιαδης και ο Αλέξης Τσίπρας ενημέρωσαν τους ομολόγους τους για την προκλητική στάση της Τουρκίας. Τα κράτη-μέλη της ΕΕ θεωρούν ότι η τουρκική στάση είναι αντίθετη προς το διεθνές Δίκαιο και υπονομεύει τις σχέσεις καλής γειτονιάς δήλωσε ο Τουσκ, αφήνοντας να εννοηθεί ότι από την στάση της Τουρκίας από εδώ και στο εξής θα εξαρτηθεί το αν θα πραγματοποιηθεί η προγραμματισμένη σύνοδος κορυφής ΕΕ-Τουρκίας στην Βάρνα της Βουλγαρίας. Ο Τουσκ πρόσθεσε: «Εκ μέρους όλων των Ευρωπαίων ηγετών θα ήθελα να εκφράσω την αλληλεγγύη μας στην Κύπρο και την Ελλάδα και να καλέσω επειγόντως την Τουρκία να σταματήσει αυτές τις δραστηριότητες. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες στηρίζουν το κυριαρχικό δικαίωμα της Κύπρου να ερευνά και να εκμεταλλεύεται τους φυσικούς πόρους της, σύμφωνα με το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένου του δικαίου της θάλασσας των Ηνωμένων Εθνών. Αυτή η δραστηριότητα αντιτίθεται στη δέσμευση της Τουρκίας για σχέσεις καλής γειτονίας με όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ. Είμαστε έτοιμοι να συνεργαστούμε με την Τουρκία και να επανεξετάσουμε το ζήτημα στη Σύνοδο του Μαρτίου, και να δούμε εάν υπάρχουν οι προϋποθέσεις για να πραγματοποιηθεί η συνάντηση στη Βάρνα στις 26 Μαρτίου».

Ο πρωθυπουργός αναφέρθηκε στις κρίσιμες επαφές που είχε μαζί με τον Νίκο Αναστασιάδη, τονίζοντας ότι έθεσαν το θέμα των προκλητικών τουρκικών ενεργειών στην κυπριακή ΑΟΖ και στο Αιγαίο. Είπε ότι ενημέρωσε για «το πρόσφατο απαράδεκτο και εξαιρετικά επικίνδυνο περιστατικό στα Ίμια, αλλά και την εν γένει αυξανόμενη παραβατική τουρκική αεροναυτική δραστηριότητα κατά το περασμένο έτος». Πρόσθεσε ότι ως ΕΕ πρέπει να σταλεί σαφές μήνυμα προς την Τουρκία ότι «οι ευρωτουρκικές σχέσεις δεν μπορούν να προχωρήσουν με παραβιάσεις των κυριαρχικών δικαιωμάτων κρατών-μελών». Σημείωσε ακόμη ότι «η Τουρκία οφείλει να σέβεται το διεθνές δίκαιο τόσο στο Αιγαίο όσο και στην Ανατολική Μεσόγειο» και πρόσθεσε ότι «μόνο υπό αυτές τις προϋποθέσεις μπορούμε να οικοδομήσουμε οποιαδήποτε θετική ατζέντα ξανά στο μέλλον».

Παραλλλήλως, υπογράμμισε την ουσιαστική στήριξη που έλαβαν ο ίδιος και ο πρόεδρος Αναστασιάδης και πρόσθεσε ότι «το επόμενο διάστημα η Άγκυρα πρέπει να λάβει πάρα πολύ σοβαρά υπόψη της ότι η Ελλάδα είναι μια χώρα μέλος της ΕΕ, του ΝΑΤΟ, όπως είναι και η Τουρκία (μέλος του ΝΑΤΟ). Συνεπώς αυτή η λογική της προκλητικότητας δεν οδηγεί πουθενά, αποδυναμώνει την ίδια την Τουρκία. Εμείς θα κρατάμε ανοικτές τις πόρτες του διαλόγου, αλλά πρέπει να γίνει απολύτως σαφές ότι υπάρχουν όρια», είπε χαρακτηριστικά.

Ας πάμε να δούμε λίγο πιο αναλυτικά τις απειλες της Τουρκίας

 Οι απειλές της Τουρκίας

Στο λιμάνι της Λεμεσού κατευθύνεται, το πλοίο γεωτρύπανο της ιταλικής εταιρείας ΕΝΙ «SAIPEM 12000». Το πλοίο θα παραμείνει στο λιμάνι Λεμεσού για 2-4 ημέρες και στην συνέχεια θα αναχωρήσει για το Μαρόκο. Η εξέλιξη αυτή είναι αποτέλεσμα της νέας απρόβλεπτης εμπλοκής που σημειώθηκε σήμερα στην κυπριακή ΑΟΖ.

Τουρκικό σκάφος ανέκοψε το γεωτρύπανο της ΕΝΙ, το οποίο επιχειρούσε και πάλι να προσεγγίσει τον στόχο «Σουπιά» στο θαλάσσιο οικόπεδο 3. Το πλοίο-γεωτρύπανο κινήθηκε με ελιγμούς πολύ κοντά στον στόχο «Σουπιά», στα όρια της περιοχής, που δέσμευσε η Τουρκία. Εκείνη την στιγμή, το τουρκικό πολεμικό ναυτικό αύξησε τις απειλητικές κινήσεις και μία τουρκική φρεγάτα προσπάθησε να εμβολίσει το γεωτρύπανο. Ο καπετάνιος του γεωτρύπανου απέφυγε την σύγκρουση και τερμάτισε την προσπάθεια προσέγγισης του στόχου «Σουπιά».

Ο Πρόεδρος Νίκος Αναστασιάδης ενημερώθηκε για τις εξελίξεις και ενημερώνει με την σειρά τους Ευρωπαίους ηγέτες, που βρίσκονται στη Βρυξέλλες για την άτυπη σύνοδο κορυφής της ΕΕ. Την ίδια ώρα, ο Κύπριος κυβερνητικός εκπρόσωπος, Νίκος Χριστοδουλίδης, επιβεβαίωσε ότι αναβάλλεται η γεώτρηση της ΕΝΙ στον στόχο «Σουπιά». Διευκρίνισε ότι «δεν ακυρώνονται οι ενεργειακοί σχεδιασμοί της Κυπριακής Δημοκρατίας». Ο ίδιος ανέφερε ότι το γεωτρύπανο αναχώρησε για το Μαρόκο και επισήμανε ότι θα πρέπει να υπάρξει αντίδραση της ΕΕ.

Ο καπετάνιος του ιταλικού σκάφους ακούγεται να λέει στο πολεμικό, που κατευθύνεται πάνω του: «Φύγετε από μπροστά μας διαφορετικά θα βουλιάξουμε μαζί». «Δεν μπορώ να ελέγξω την ταχύτητα και τη ρότα μας», απαντά ο κυβερνήτης του τουρκικού πολεμικού και ο καπετάνιος του «SAIPEM 12000» ανταπαντά: «Ελέγχεις και την ταχύτητά σου και τη μηχανή σου. Εγώ αυτό μπορώ να το δω καθαρά».

Το τουρκικό πολεμικό ωστόσο δεν άλλαξε τη ρότα του και ο καπετάνιος του γεωτρύπανου φέρεται τότε να είπε: «Εντάξει αλλάζω τη ρότα μου» και απομακρύνθηκε από το σημείο.

Το τουρκικό πρακτορείο αναφέρεται και στην ιταλική φρεγάτα που πήγε στην περιοχή και σημειώνει ότι «βλέποντας την αποφασιστικότητα της Τουρκίας, άλλαξε τη ρότα της και κατευθύνθηκε στη Βηρυτό, ενώ η ΕΝΙ παραιτήθηκε από τις έρευνες στην περιοχή». Φιλοξενεί μάλιστα και δηλώσεις ανώτατου αξιωματούχου που διατηρεί την ανωνυμία του και αναφέρει ότι «η πολιτική αποφασιστικότητα της Τουρκίας στη Μεσόγειο είναι μεγάλο κέρδος και ότι για πρώτη φορά οι Ελληνοκύπριοι βρίσκονται σε απόγνωση. Δεν κατάφεραν να πάρουν ούτε τη στήριξη που ήθελαν από τις ΗΠΑ και έμειναν μόνοι τους στη Μεσόγειο. Κατάλαβαν ότι χωρίς την Τουρκία και χωρίς τους Τουρκοκύπριους αυτή η δουλειά δεν μπορεί να γίνει».

 Οι στόχοι της Τουρκίας με την εισβολή της στην Κυπριακή ΑΟΖ

Οι  στρατηγικοί στόχοι της Τουρκίας συνίστανται στους ακόλουθους:

• Να σταματήσει το ερευνητικό πρόγραμμα της Κυπριακής Δημοκρατίας για εξεύρεση υδρογονανθράκων και περαιτέρω να παρεμποδίσει την εκμετάλλευση τους.
• Να διεκδικήσει σημαντικό μέρος της ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας κατά παράβαση της Σύμβασης για το δίκαιο της θάλασσας.
• Να γίνει συνδικαιούχος, συνιδιοκτήτης και συγκυρίαρχος στον ενεργειακό πλούτο της Κύπρου, με το πρόσχημα των Τουρκοκυπρίων και να καταστεί μέρος της ενάσκησης της ενεργειακής πολιτικής της, έτσι ώστε να την κατευθύνει προς τον στόχο της Τουρκίας να καταστεί η ίδια ενεργειακός κόμβος.
• Να υφαρπάξει τον ενεργειακό πλούτο που βρίσκεται στην ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας και να τον διοχετεύσει μέσω αγωγού στην Τουρκία επιβάλλοντας τους όρους της για τις τιμές και καθιστώντας τη Κύπρο όμηρο της, παρόλο που η Κύπρος έχει στη διάθεση της πολύ καλύτερες εξαγωγικές επιλογές.
• Να εξαναγκάσει τις πετρελαϊκές εταιρείες που εμπλέκονται στο πρόγραμμα διερεύνησης και παραγωγής υδρογονανθράκων να διαπραγματεύονται ουσιαστικά μαζί της μέσω μιας λεγόμενης Επιτροπής συνδιαχείρισης των υδρογονανθράκων, προβάλλοντας τους Τουρκοκυπρίους ως συνιδιοκτήτες, καταργώντας έτσι την κρατική υπόσταση της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία εκπροσωπεί όλους τους Κυπρίους.
• Να εξευτελίσει και να σύρει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων ένα εντελώς παροπλισμένο και αποδυναμωμένο πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας για να του επιβάλει τους όρους της για επίλυση του Κυπριακού στη βάση της προτεινόμενης συγκυριαρχίας σε μια συνομοσπονδία. Το φυσικό αέριο θα τεθεί εκβιαστικά στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για να είναι μέρος της λύσης. Πολύ χειρότερα, η Άγκυρα είναι σήμερα προσανατολισμένη στην αρπαγή των υδρογονανθράκων της Κύπρου χωρίς λύση, το χαρτί των οποίων παρουσιαζόταν μέχρι πρόσφατα ως κίνητρο για λύση του Κυπριακού. Η Τουρκία δεν θα αποδεχτεί την αποχώρηση όλων των κατοχικών στρατευμάτων, ούτε και την κατάλυση του ρόλου της ως εγγυήτριας δύναμης.
• Να καταργήσει με την προτεινόμενη λύση την Κυπριακή Δημοκρατία και να την μετατρέψει όχι απλά σε δορυφόρο της δικής της σφαίρας επιρροής αλλά σε αποικία.
• Να μετατρέψει τη θάλασσα της Λεβαντίνης σε τουρκική λίμνη και να αποδείξει σε διεθνές επίπεδο ότι είναι ο ηγεμόνας στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής.
• Να παρεμποδίσει άλλες μεγάλες και περιφερειακές δυνάμεις να έχουν πρόσβαση ή αποφασιστικό ρόλο στους πλουτοπαραγωγικούς πόρους της περιοχής και στον χρόνο και στον τρόπο αξιοποίησης τους εκτός κάτω από τους δικούς της όρους.

Ο Αγωγός της Ανατολικής Μεσογείου

Η ανακάλυψη από τις Διεθνείς Εταιρείες Πετρελαίου ENI και Total του κοιτάσματος Καλυψώ στο Τεμάχιο 6 στην κυπριακή ΑΟΖ θεωρείται σημαντικότατη σύμφωνα με το αναθεωρημένο μοντέλο εξερεύνησης ανθρακικών πετρωμάτων το οποίο βασίζεται στην ανακάλυψη του Αιγυπτιακού zohr. Σύμφωνα με την Αμερικανική Γεωλογική Επισκόπηση τα αποθέματα φυσικού αερίου στη λεκάνη της Λεβαντίνης και την Ανατολική Μεσόγειο (περιοχή μεταξύ Κύπρου, Λιβάνου και Αιγύπτου) ξεπερνούν τα 340 Τρισεκατομμύρια Κυβικά πόδια (ΤΚΠ) φυσικού αερίου (και 1,76 δις βαρέλια πετρελαίου), που είναι περισσότερα από τα αποδεδειγμένα αποθέματα των ΗΠΑ. Κατά συνέπεια η Ανατολική Μεσόγειος συνιστά ενεργειακό καταλύτη ‘‘αλλαγής παιχνιδιού’’ για την Ευρώπη, στο βαθμό που οι ισχυρές τουλάχιστον χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποφασίσουν ότι δεν θα επιτρέψουν στην Τουρκία να μονοπωλήσει την κατάσταση.

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες άρχισε να προβάλλεται τα τελευταία δύο χρόνια όλο και πιο δυναμικά η ιδέα του αγωγού φυσικού αερίου από την Ανατολική Μεσόγειο προς την Ευρώπη γνωστού ως East Med. Εκτός από τις παραδοσιακές πηγές εφοδιασμού με φυσικό αέριο από τη Ρωσία, τη Νορβηγία και τη Βόρειο Αφρική, η Ευρώπη αναζητά νέες προμήθειες μέσω του «νότιου διαδρόμου» που περιλαμβάνει τον «τέταρτο διάδρομο» από την Κασπία και τον «πέμπτο διάδρομο» από την Ανατολική Μεσόγειο.  Άρχισε δε να ψιθυρίζεται από τους προαγωγούς του έργου East Med, πίσω από τον οποίον κρύβονται τεράστια ιδιωτικά εμπορικά συμφέροντα, ακόμη και στο παρόν στάδιο της χρηματοδότησης μελετών από την Ευρωπαϊκή Ένωση ως έργου κοινού συμφέροντος, ότι το κόστος κατασκευής του έχει μειωθεί δραστικά στα $5 δις από $10-15 δις που υπολογιζόταν προηγουμένως. Ποτέ όμως δεν εξηγήθηκε πως και γιατί μειώθηκε το κόστος τόσο δραστικά. Ούτε αναλύθηκε πως θα προσπελαστούν τα τεράστια τεχνικά προβλήματα σε ορισμένα σημεία της υποθαλάσσιας διέλευσης.

Αλλά ακόμη και αν αγνοηθούν οι πιο πάνω παραδοχές δεν μπορούν να μην ληφθούν υπόψη οι γεωπολιτικές παράμετροι. Το κυριότερο σημείο είναι ότι δεν λαμβάνεται υπόψη η αντίδραση της Τουρκίας, η οποία επιμένει όπως τα κοιτάσματα φυσικού αερίου της Ανατολικής Μεσογείου διοχετευθούν με αγωγό μέσα από το έδαφος της στο πλαίσιο του στόχου της να καταστεί ενεργειακό κέντρο. Αυτό θα σήμαινε πως οποιαδήποτε απεξάρτηση κερδίσει η ενεργειακή τροφοδοσία της Ευρώπης από τη Ρωσία θα μετατρεπόταν σε τουρκική  εξάρτηση. Κατ΄ αρχήν η Τουρκία δεν θα επιτρέψει την κατασκευή του East Med εκτός αν εξαναγκαστεί από συνασπισμένες δυνάμεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπως η Γαλλία, η Γερμανία και η Ιταλία και υπάρξει στήριξη από τις ΗΠΑ. Βέβαια θα μπορούσε να προβληθεί η θέση ότι η Γαλλία και η Ιταλία θερίζουν σήμερα ότι έσπειραν το 1922 σε σχέση με τα σύγχρονα συμφέροντα τους όταν παρέδωσαν οπλισμό στην Τουρκία και βοήθησαν τον Κεμάλ Ατατούρκ να εκδιώξει τους Έλληνες και τους άλλους χριστιανικούς πληθυσμούς από την Μικρά Ασία. Παραχώρησαν στους Τούρκους, εχθρούς τους κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, τόσους συντελεστές δυνητικής ισχύος όπως αμαχητί την Ανατολική Θράκη και τα στενά του Βοσπόρου / Δαρδανελίων, ώστε μετέτρεψαν την Τουρκία στη δύναμη που είναι σήμερα. Από τότε, αργά ή γρήγορα η άνοδος της Τουρκίας ως ισχυρής στρατιωτικής δύναμης ήταν αναπόφευκτη. Η Ελλάδα αντί να διατηρεί την ισορροπία δυνάμεων παρέμεινε ουραγός με αποτέλεσμα να μην τολμά να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια, που αποτελεί δικαίωμα της το οποίο απορρέει από το Διεθνές Δίκαιο, λόγω του τουρκικού casus belli. Ούτε και έχει προβεί  σε καθορισμό της ΑΟΖ της με συμφωνίες οριοθέτησης με την Κύπρο και την Αίγυπτο για τους ίδιους λόγους. Η ατολμία των Ελλήνων πολιτικών έχει καταποντίσει τη χώρα σε μια λιμνάζουσα κατάσταση.

Τα οπλα της Αθηνας-Λευκωσίας στον ενεργειακό πόλεμο

Σύμφωνα με τον Καθηγητή Ιωάννη  Μάζη, τα οπλα της ελληνκοκυρπιακης πλευρα είναι τα ακολουθα:

• Η Ιταλίδα αντιπρόεδρος της Κομισιόν και Υπάτη Εκπρόσωπος της ΕΕ για θέματα εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας κα Φεντερίκα Μογκερίνι.

Μην λησμονούμε ότι τα saipem 12000 είναι ιταλικών συμφερόντων και η Ιταλία δια της ΕΝΙ αποδεικνύεται πως έχει τεράστια συμφέροντα στο βυθοτεμάχιο 6, όπου και το κοίτασμα «Καλυψώ» το οποίο στα 3200 μέτρα συνολικό βάθος, από την επιφάνεια της θαλάσσης, υπολογίζεται ότι εγκλείει περί τα 8,5τρισεκατομμύρια ft3 φυσικού αερίου, ποσότητα που θα μπορούσε να καλύψει επί 45 έτη την ενεργειακή κατανάλωση της Ελλάδος.

Οι κατέχοντες, υποψιάζονται ένα «μικρό κοίτασμα Ζόρ»!

• Το γεγονός ότι εάν η Τουρκία καταστεί ο τελικός συνομιλητής των ενεργειακών κολοσσών της περιοχής τα συμφέροντα των εταιρειών αυτών τίθενται εκ νέου εις διαπραγμάτευση με έναν, κάθε άλλο παρά αξιόπιστο, συνομιλητή.
• Το γεγονός ότι η Τουρκία δεν είναι πλέον η χώρα της εμπιστοσύνης του ΝΑΤΟ ούτε του Ισραήλ το οποίο έχει τεράστια συμφέροντα στην περιοχή της Λεκάνης της Λεβαντίνης.

Η Τουρκία είναι πλέον στενή συνεργάτις της Τεχεράνης και της Μόσχας, πράγμα που θέτει μακροχρονίως εν κινδύνω την εθνική ασφάλεια του Ισραήλ και την ενεργειακή ασφάλεια της Δύσεως.

Μία Τουρκία ελέγχουσα τα ενεργειακά αποθέματα της Κύπρου θα είναι σε θέση να εκβιάσει την Δύση και τα συμφέροντά της σε ευρύτατη κλίμακα.

Ιδιαιτέρως δε στην πλέον κρίσιμη περιοχή του πλανήτη όπως η Μέση Ανατολή και οι τωρινές αλλά και οι σχεδιαζόμενες απολήξεις των ενεργειακών αγωγών στην Λεκάνη της Λεβαντίνης.

Αυτο θα πρέπει να καταστεί σαφές στο ΝΑΤΟ, από τους ηγέτες των τριμερών αξόνων συνεργασίας στο Υποσύστημα της Ν/Α Μεσογείου.

• Το ότι υπάρχουν οι τριμερείς άξονες συνεργασίας Αθήνα-Λευκωσία-Ιερουσαλήμ και Αθήνα-Λευκωσία-Κάϊρο οι οποίοι αυτήν την φορά πρέπει να συγκληθούν επειγόντως α) σε θέματα επιπέδου ασφαλείας και β) σε θέματα επιπέδου τηρήσεως του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου της Θαλάσσης από πλευράς Τουρκίας.

  Οι αποφάσεις αυτών των επειγουσών συγκλήσεων πρέπει να διαβιβασθούν στο Συμβούλιο Ασφαλείας του       ΟΗΕ  αλλά και εις το ΝΑΤΟ και την Κομισιόν. Άμεσα.

  Επίσης, ανάλογες στρατιωτικές ασκήσεις από τις δυνάμεις που συνιστούν τους δύο προαναφερθέντες άξονες συνεργασίας πρέπει αμέσως να εξαγγελθούν και να πραγματοποιηθούν στην Ν/Α περιοχή της Κυπριακής Δημοκρατίας.

• Στην Αιγαιακή πλευρά υπάρχει η ευχερής δυνατότης να οργανωθούν και να διεξαχθούν ανάλογες στρατιωτικές ασκήσεις από συμβαλλόμενες αεροπορικές και θαλάσσιες δυνάμεις των δύο τριμερών συνεργασιών και σε αξιοποίηση των ευρωπαϊκών δυνατοτήτων της PESCO.

Συμπερασματικά, Ελλάδα και Κύπρος πρέπει να εκμεταλευθούν την συμμετοχή τους στην ΕΕ και στα διεθνή fora ώστε να αντιμεπτωπίζουν αποτελεσματικά την τουρκική προκλητικότητα σε Αιγάιο και Κυπριακή ΑΟΖ η οποί αναμένεται να ενταθεί στο άμεσο μέλλον. Μόνο με ενιαία στρατηγική Ελλάδας-Κύπρου μπορούμε να αποφύγουμε τα χειρότερα.

∗Ο Παναγιώτης Σφαέλος είναι Διεθνολόγος, Νομικός LLM και Δημοσιογράφος της Ένωσης Ευρωπαίων Δημοσιογράφων (AEJ) και της Ένωσης Συντακτών Λονδίνου (NUJ). Είναι Διδάκτωρ Ευρωπαϊκού Δικαίου του Πανεπιστημίου Kent της Μεγάλης Βρετανίας και διδάσκει στην Ελληνική Αστυνομική Ακαδημία.

[the_ad id=”17504″]

Share on Facebook

Tweet