Παρατηρώντας τους τίτλους των εφημερίδων και των ενημερωτικών ιστοσελίδων τις τελευταίες ημέρες, σε σχέση με το λεγόμενο αφήγημα ενός ενδεχόμενοι νέου -απευκταίου- lock down, διαπιστώνεται παράλληλα με τη λειτουργία της πληροφόρησης και της ενημέρωσης, και μια ιδεολογική λειτουργία της γλώσσας, καθώς είναι ορατή η διάθεση της κατασκευής και εγκατάστασης της συναίνεσης στο επίπεδο της κοινής γνώμης για επόμενα, πιο αυστηρά περιοριστικά μέτρα.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η κλιμάκωση της γλώσσας και οι αντίστοιχες δομές που χρησιμοποιούνται καθώς η διασπορά του ιού συνεχίζεται και μια «αντίστροφη μέτρηση» επικρέμαται ως απειλή. Έτσι από το αρχικό «Δεν θα υπάρξει άλλο lockdown», περάσαμε στα«Είμαστε αρκετά μακριά από ένα νέο lockdown, «Δεν αποκλείεται ένα νέο lockdown», «Είναι αναγκαίο ένα νέο lockdown;», διολισθαίνοντας στα «Νυχτερινό lockdown στην Αττική», και «Είμαστε πολύ κοντά σε ένα νέο lockdown». Σειρά είχαν τα «Όλα θα κριθούν τις επόμενες 2-3 εβδομάδες»,«Πρέπει πάση θυσία να αποφύγουμε το lockdown», αλλά και τα «Αδειάζει η κλεψύδρα για το νέο lockdown στην Αττική» και «Βροχή οι προειδοποιήσεις για νέο lock down»,«Ορατός πλέον ο κίνδυνος ενός νέου lockdown!», με τη χρήση του θαυμαστικού και την επιφωνηματική λειτουργία στον λόγο, εμφανή. Ορισμένες απεικονίσεις υπήρξαν περισσότερο συγκεκριμένες, με ειδικότερο πληροφοριακό φορτίο: «Έρχεται lock down δύο εβδομάδων στην Αττική», «Ετοιμαστείτε, μας πάνε για κλείσιμο!», «Η έκρηξη στην Αττική φέρνει νέο lockdown!» κ.ά.

Το lock down πραγματώνεται γλωσσικά ωσάν μία συγκοινωνούσα με την κοινωνία, προσωποποιημένη και αντικειμενικοποιημένη, οντότητα. Οι αποτυπώσεις διαφέρουν κάθε φορά ως προς τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά γνωρίσματα που του αποδίδονται. Συχνή είναι η χρήση του μεταφορικού λόγου για την περιγραφή των διαστάσεων του αδιεξόδου, ειδικά μάλιστα για τις περιπτώσεις εκείνες κατά τις οποίες οι εμπειρίες δύσκολα εκφράζονται με κυριολεκτικούς όρους ώστε να γίνονται κατανοητές στα ευρέα λαϊκά στρώματα. Έτσι ένα ενδεχόμενο δεύτερο lockdown απεικονίζεται ως ιδιαιτέρως οδυνηρό μέτρο, ως σοβαρός κίνδυνος και μία σφοδρή απειλή για την οικονομία, ως φόβητρο ή ως ένα εφιαλτικό και «διαβολικό» καθεστώς («Ξορκίζουν οι χώρες το lockdown»), ως ένα “point mort”, αλλά κι ως ένα σημείο έριδας και τριβής («Κυβερνητικό και επιστημονικό αλαλούμ για το νέο lockdown»).

Σε κάθε περίπτωση, χρησιμοποιείται μία λαϊκή ή και λαϊκότροπη γλώσσα, με έντονη όχι μόνον την περιγραφική και εκφραστική λειτουργία, αλλά και την επιφωνηματική. Ο λόγος είναι πληθωρικός και εξουσιαστικός σε αρκετά σημεία του. Στοχεύει δε στη διαμόρφωση συνθηκών πειθούς και αποδοχής των επιβαλλόμενων μέτρων από την πλευρά της μάζας ή των πολιτών, οι οποίοι καλούνται σε μία «νέα εγρήγορση». Στο πλαίσιο, τέλος, της ιδεολογικής χρήσης της γλώσσας, εξυψώνεται ο αποδέκτης/παραλήπτης, μέσα από τις επικλήσεις της σημασίας του ρόλου του («ατομική ευθύνη», «συνειδητός πολίτης» κ.ά.) αλλά και της σημασίας της έννοιας της«εμπιστοσύνης»που εμφανίζεται ως προαπαιτούμενο για την αποτελεσματικότητα των μέτρων.

*Η Νικολέττα Τσιτσανούδη – Μαλλίδη είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια Γλωσσολογίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και διευθύντρια του Εργαστηρίου Μελέτης Κοινωνικών Θεμάτων, ΜΜΕ και Εκπαίδευσης.

Photo: Intime/Ζάχος Γιώργος