Του Χρήστου Στρυφτού∗
Τον Μάιο του 1919 με απόφαση της τότε ελληνικής κυβέρνησης του Ελ. Βενιζέλου αποβιβάζονται στην Σμύρνη ελληνικά στρατεύματα. Ο ελληνικός στρατός σταδιακά επεκτείνεται σε τουρκικό έδαφος, με αποτέλεσμα η Ελλάς να οδηγείται σε μια εκστρατεία η οποία είχε τις ευλογίες σχεδόν όλου του πολιτικού συστήματος και εκπλήρωνε το ιδεολογικό αφήγημα της Μεγάλης Ιδέας.
Οι ελληνικές στρατιωτικές δυνάμεις λοιπόν αρχίζουν και δίνουν μεγάλες μάχες για την ελευθέρωση των αλύτρωτων εδαφών όπως πίστευαν. Μέσα σ αυτές τις μάχες συμμετείχε και το γνωστό 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων με διοικητή τον Συνταγματάρχη Νικόλαο Πλαστήρα. Το 5/42 Σ.Ε. παρόλο που μόλις πριν δυο μήνες είχε τερματίσει τον πόλεμο με τους μπολσεβίκους στη Βεσσαραβία, τώρα καλείται να μεταβεί στα κεντρικά μικρασιατικά παράλια ως αναπόσπαστο τμήμα της ΧΙΙΙ Μεραρχίας. Ξεκινώντας δυναμικά το 5/42 Σ.Ε. καθ΄ όλη την διάρκεια του 1919 προστατεύει ελληνικούς πληθυσμούς, ανακόπτοντας τις επιθέσεις των Τούρκων τσετών στο Παπαζλί και προχωρεί σε εκκαθαρίσεις.
Τον μήνα Ιούνιο του 1920 το σύναγμα ανατρέπει με επιτυχία τις τούρκικες επιθέσεις στο Αρπαλί, στο Σαζ Οβά και στο Μουράτ Ομλάρ, ενώ καταλαμβάνει το Αξάριο δηλαδή την πόλη όπου είχε θέσει ως έπαθλο ο επικεφαλής της Μεραρχίας Σμύρνης αντιστράτηγος Δ.Ιωάννου. Τον ίδιο μήνα οι στρατηγοί Λ.Παρασκεόπουλος και Δ.Ιωάννου οργανώνουν νέα επίθεση προς τον Πάνορμο. Έτσι το 5/42 Σ.Ε. υπό τις οδηγίες του Πλαστήρα από τα νότια ξεκινά επιθέσεις και συντρίβει τις τουρκικές δυνάμεις φθάνοντας στη περιοχή Κιοσελέρ-Αϊμπάτς, ενώ παράλληλα καταλαμβάνει αρκετές πόλεις. Ύστερα από ένα μικρό χρονικό διάστημα ανάπαυσης και ανασυγκρότησης, στα μέσα του Οκτωβρίου ο Πλαστήρας με τους άντρες του αποκρούουν τις οργανωμένες επιθέσεις των Τούρκων στο Τσεντίζ-Χαν. Εκεί οι Τούρκοι υφίσταντο σφοδρή ήττα με αποτέλεσμα να παραδίνεται ο τούρκος στρατηγός Ετέμ μπεής στον Πλαστήρα ως αιχμάλωτος. Μέχρι τον Μάρτιο του 1921 το σύνταγμα θα παρέμενε δυτικά του Ουσάκ.[1] Όμως τον Νοέμβριο του 1920 για την Ελλάς τα δεδομένα αλλάζουν και με την νίκη της φιλοβασιλικής παράταξης στις εκλογές επαναφέρεται ο βασιλέας Κωνσταντίνος Α΄, “ξηλώνονται” οι βενιζελικοί στρατηγοί Παρασκευόπουλος και Ιωάννου ενώ αναλαμβάνουν οι βασιλικοί Παπούλας και Χατζηανέστης. Το ίδιο γίνεται και με τους “αμυνίτες” αξιωματικούς π.χ Αλ.Οθωναίο, Αλ.Μαζαράκη, Γ.Κονδύλη οι οποίοι αποχωρούν από το μέτωπο.
Ο Πλαστήρας αν και βενιζελικός παραμένει στη θέση του ως διοικητής του ηρωικού 5/42 Σ.Ε., και συντρίβει τους Τούρκους στις μάχες του Τουμλού Μπουνάρ τον Μάρτιο του 1921, του Εσκή Σεχήρ τον Ιούλιο του 1921, του Σαγγαρίου και του Καλέ Γκρότο τον Αύγουστο του 1921. Λέγεται μάλιστα ότι οι Τούρκοι έφθασαν σε σημείο να αποκαλούν τον καρδιτσιώτη διοικητή του 5/42 Σ.Ε. «Κara seytan=Μαύρο διάβολο» επειδή τους προξένησε σοβαρές απώλειες. Όμως η ανατροπή ήλθε τον Αύγουστο του 1922 όπου μετά την μεγάλη ήττα των Ελλήνων και τις τελευταίες αμυντικές ενέργειες του συντάγματος, ο Πλαστήρας διατάζει τους εύζωνες του σε συντεταγμένη υποχώρηση, και καταφθάνει στα παράλια όπου μαζί με άλλους στρατιώτες σώζει και αρκετούς πρόσφυγες από την καταστροφή που ήδη είχε φθάσει.[2] Χαρακτηριστικά εδώ είναι σύμφωνα με την παράδοση τα λόγια ντόπιων Ερυθραιωτών: «Η Σμύρνη ηκαυούντανε κι ο Πλαστήρας, στσί δυό, θαρρώ, για στσί τρείς του Σταυριάτη ήμπε στ’ Αλάτσατα. Στου Μοσκόβη τον καφενέ ητρέξανε ούλοι να χαιρετήσουνε το Μαύρο Καβαλάρη…(κι εκέινος αποκρίθηκε) Να φύετε, η Σμύρνη κάηκε, έρχονται οι Τούρκοι, θα σας σφάξουνε! Φύετε!».[3]
Γυρνώντας στην Αθήνα ο Πλαστήρας μαζί με τον Στ.Γονατά τον Σεπτέμβρη του 1922 εγκαθιδρύει επαναστατική “κυβέρνηση” όπου αποφασίζεται να τιμωρηθούν με εκτέλεση οι έξι υπεύθυνοι της εθνικής τραγωδίας, ενώ τον Γενάρη του 1924 παραδίδει την εξουσία πάλι στη Βουλή. Τον Μάιο του 1924 ο Πλαστήρας ανακηρύσσεται «Άξιος της Πατρίδας» λόγω των ηρωικών του υπηρεσιών σε αυτήν και αποστρατεύεται με τον ανώτατο βαθμό του Αντιστράτηγου.[4]
[1]ΓΕΣ/ΔΙΣ, «Επίτομος Ιστορία Eκστρατείας Μικράς Ασίας 1919-1920»,εκδ. ΓΕΣ, Αθήνα, 1967, σελ55-420
[2] Ιάκωβος Μιχαηλίδης, «Νικόλαος Πλαστήρας», εκδ. ΣΚΑΙ-ΒΙΒΛΙΟ,σειρά 100 ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ, Τομ. Γ΄,Αθήνα,2009, σελ81-82
[3] Κορομηλά Μ.-Καντάρας Θ., «Ερυθραία-Ένας ευλογημένος μικρόκοσμος στην καρδιά της Ιωνίας», εκδ.ΠΑΝΟΡΑΜΑ, Αθήνα, 1997,σελ194
[4] Κωνσταντίνος Ε. Αβτζιγιάννης, «Η στρατιωτική δράση του Νικολάου Πλαστήρα», περ. ΠΟΛΕΜΙΚΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ, εκδ. ΑΜΥΝΤΙΚΗ ΓΡΑΜΜΗ, Αθήνα, 2006, σελ 42-63
∗ Ο Χρήστος Στρυφτός είναι Ιστορικός
Leave a comment