Του Χρήστου Στρυφτού∗
Μια από τις πιο σημαντικές πολιτικές κρίσεις που συγκλόνισαν την σύγχρονη Ελλάδα ήταν τα Ιουλιανά του 1965, όπου φέτος τον Ιούλιο συμπληρώνονται 60 χρόνια από την εκδήλωσή τους. Ας εξετάσουμε λοιπόν τα γεγονότα με μια συγκεκριμένη σειρά.
Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής αυτοεξορίζεται στο Παρίσι τον Δεκέμβρη του 1963 μετά το ξαφνικό «μπούλινγκ» από το Παλάτι και τη σφοδρή αντιπαράθεση με την αντιπολίτευση του Γεωργίου Παπανδρέου. Ενώ ο βασιλεύς Παύλος πεθαίνει, ο νεαρός διάδοχος Κωνσταντίνος Β΄ αναλαμβάνει τον θρόνο την άνοιξη του 1964 έχοντας να αντιμετωπίσει σκληρά ζητήματα. Έτσι η αδύναμη και ακέφαλη πλέον Δεξιά, το ζήτημα της Κύπρου, ο αμερικανικός παράγων, οι συνωμότες στον στρατό και ο υποτιθέμενος κίνδυνος κομμουνιστικής απειλής, ήταν κάποια τρανταχτά σημεία που οδήγησαν τα Ανάκτορα να δράσουν ενεργά με σκοπό να έχουν τον πλήρη έλεγχο στο ελληνικό στράτευμα.
Ο Γέρος της Δημοκρατίας Γεώργιος Παπανδρέου έχει ήδη εκλεγεί πρωθυπουργός με το ασύλληπτο 52% να καθιστά την Ένωση Κέντρου ως μια ισχυρή και γερά επανδρωμένη κυβέρνηση. Η σταθερότητα αυτή δε θα κρατήσει όμως για πολύ αφού τα πρώτα σύννεφα εμφανίζονται με την αναμενόμενη επιμονή του βασιλιά Κωνσταντίνου να τοποθετήσει άνθρωπο δικής του εμπιστοσύνης στο ΥΠΕΘΑ. Έτσι τοποθετείται ως υπουργός ΥΠΕΘΑ ο φιλικά προσκείμενος στα Ανάκτορα μεν αλλά κεντρώος δε Πέτρος Γαρουφαλιάς. Ξεκινάει λοιπόν μια εκστρατεία ανταρσίας βουλευτών της ΕΚ με πολλούς να διαγράφονται από την παράταξη και άλλους να καταγγέλλουν έντονη εσωκομματική διαφορά. Οι κεντρώοι δημοκρατικοί δεν μπορούσαν να ανεχτούν τις συνεχόμενες παρεμβολές του παλατιού και τις τοποθετήσεις φιλοβασιλικών προσώπων σε καίριες θέσεις εξουσίας. Ο Γέρος προσπαθούσε να κρατήσει τα ηνία της λαοπρόβλητης κυβέρνησής του αλλά παράλληλα έπρεπε να εξυπηρετεί και τις αξιώσεις του ανωτάτου άρχοντος της χώρας.
Όμως την 1η Ιουλίου του 1965 ο Γ.Παπανδρέου ζητά να αποπεμφθεί ο Γαρουφαλίας από το ΥΠΕΘΑ και να αναλάβει ο ίδιος ή κάποιο άτομο της εμπιστοσύνης του. Την ίδια περίοδο κύκλοι της Δεξιάς, τα Ανάκτορα και επισήμως ο τότε αρχηγός της Ανώτατης Στρατιωτικής Διοικήσεως Κύπρου Γρίβας, βγάζουν στην σέντρα και στοχοποιούν τον γιό του πρωθυπουργού τον Ανδρέα Παπανδρέου κατηγορώντας τον ως εθνικά επικίνδυνο και αρχισυνωμότη της στρατιωτικής παραοργάνωσης ΑΣΠΙΔΑ που έκλινε προς τα αριστερά. Έτσι ο βασιλιάς εκμεταλλευόμενος αυτές τις ειδήσεις, βρήκε εύκολο πάτημα ώστε να αρνηθεί κατηγορηματικά στο αίτημα του Γέρου για την αλλαγή υπουργού στο ΥΠΕΘΑ την δεδομένη κιόλας στιγμή που το Κυπριακό ήταν σε έξαρση. Ο βασιλιάς και στις 3 επιστολές του προς τον πρωθυπουργό Γ.Παπανδρεόυ δείχνει απόλυτος και αδιάλλακτος στην πεποίθησή του για την ηγεσία του ΥΠΕΘΑ από ανθρώπους δικής του επιρροής, κατηγορώντας τον δέκτη για επιτηδευμένη διοργάνωση κρίσης και αστάθειας. Ο πρωθυπουργός του απαντά με δικές του επιστολές τονίζοντας τους συνταγματικούς περιορισμούς σχετικά με τις αρμοδιότητες του βασιλιά.
Η κατάσταση αυτή φυσικά οξύνεται όταν στις 15 Ιουλίου 1965 θα πραγματοποιηθεί η τελευταία συζήτηση των δυο αντρών Γ.Παπανδρέου και βασιλιά Κωνσταντίνου δια ζώσης καταλήγοντας σε αναμενόμενη διαφωνία και παραίτηση του πρώτου από την κυβέρνηση. Την ίδια ημέρα ο «εκλεκτός» του βασιλιά και αποστάτης πλέον της ΕΚ Γεώργιος Αθανασιάδης Νόβας έχει ήδη ράψει το πρωθυπουργικό του κοστούμι για την προσυμφωνημένη ανάληψη της διακυβερνήσεως της χώρας. Τότε η κρίση κορυφώνεται στο έπακρο με τον Γέρο της Δημοκρατίας να αντιδρά έντονα μέσα από τις φλογερές διακηρύξεις του, από την μια να καταγγέλλει τη κυβέρνηση Νόβα ως ένα αντισυνταγματικό βασιλικό πραξικόπημα και από την άλλη να ξεσηκώνει τον λαό δείχνοντας ως φταίχτες τους βουλευτές της ΕΚ που πρόδωσαν την κυβέρνηση του 52% κι ακολούθησαν τον βασιλιά προκειμένου να υπουργοποιηθούν. Από τις 19 Ιουλίου στους δρόμους της Αθήνας και έξω από την οικία Παπανδρέου στο Καστρί, επικρατεί το πανδαιμόνιο από υποστηρικτές του Γέρου, ενώ παράλληλα η Βουλή τείνει να μετατραπεί σε αρένα προπηλακισμών και καρεκλοπόλεμου με αντιμαχόμενους τους Παπανδρεϊκούς και τους αποστάτες βουλευτές. Οι διαδηλώσεις για τον Β΄Ανένδοτο Αγώνα συνεχίζονται μέχρι που την 21η Ιουλίου του 1965 πέφτει νεκρός ο νεαρός φοιτητής Σωτήρης Πέτρουλας στην Αθήνα. Οι πολιτικοί μηχανισμοί του Γέρου αναζωπυρώνουν το αντιμοναρχικό αίσθημα των οπαδών του, που ξεφώνιζαν την βασιλική οικογένεια με συνθήματα στις συνεχείς πορείες όπως το : «δεν σε θέλει ο λαός πάρ΄τη μάνα σου και μπρος» ή το : «Αλεξία πάρε θέση», καθώς και μερίδα του Τύπου και του δημοσίου λόγου είχε γελοιοποιήσει τον εγκάθετο πρωθυπουργό της «Αποστασίας» Νόβα αποδίδοντάς του το παρατσούκλι «Ο κύριος Γαργάλατας». Η κυβέρνηση Νόβα διαλύεται αφού δεν λαμβάνει ψήφο εμπιστοσύνης, συνεχίζουν την «Αποστασία» οι κυβερνήσεις των πρώην βουλευτών της ΕΚ Ηλία Τσιριμώκου και Στέφανου Στεφανόπουλου.
Τα Ιουλιανά συνεχίστηκαν αφού οι διαμαρτυρίες και οι έντονες συγκρούσεις μεταξύ αστυνομίας και διαδηλωτών είχαν γίνει πλέον καθημερινότητα. Απότομο φρένο στην όλη κατάσταση θα μπει με την ξαφνική επιβολή της δικτατορίας από τρείς συνταγματάρχες οι οποίοι μηχανορραφούσαν συνωμοτικά και υπογείως στο παρασκήνιο των Ιουλιανών. Τότε η Ελλάδα μπαίνει εις τον «γύψον», ο βασιλεύς αντιλαμβάνεται πως πρέπει πια να αποχωρήσει και τα Ιουλιανά σταματούν· Οι «Αποστασίες» όμως όχι….
Πηγές:
- Συλλογικό, «Γεώργιος Παπανδρέου 1868 – 1968. Ο Γέρος της Δημοκρατίας», εκδ: ΤΕΓΟΠΟΥΛΟΣ ΑΕ, Αθήνα
- Σωτηρόπουλου Δημήτρη, «Από τον “Ανένδοτο”. Στο “Δεξία – Αντιδεξιά”» στο «Εθνικές Κρίσεις», εκδ: ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Αθήνα,2019
∗Ο Χρήστος Στρυφτός είναι Ιστορικός
Leave a comment