Του Παναγιώτη Αλιμήση*
Το χθεσινό εκλογικό αποτέλεσμα στην Τουρκία, το οποίο ανανέωσε την θητεία του Ταγίπ Ερντογάν στον προεδρικό θώκο, δικαίωσε όσους πίστευαν πως ο Τούρκος Πρόεδρος έχει δημιουργήσει εδώ και χρόνια έναν αυταρχικό και καλοδουλεμένο μηχανισμό προπαγάνδας. Το κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης έχοντας συγκεντρώσει το 53% των ψήφων, είναι πλέον κυρίαρχο σε όλα τα επίπεδα, καθώς κατάφερε να πάρει την απαιτούμενη πλειοψηφία, άρα και τον έλεγχο, στη Βουλή. Για άλλη μια φορά υπήρξαν καταγγελίες για νοθεία, ενώ δεν έλειψαν και τα περιστατικά αιματηρής βίας που χαρακτηρίζουν, άλλωστε, όλη την πολιτική ιστορία της γειτονικής χώρας.
Η Τουρκία είναι μια χώρα που δεν κατάφερε ποτέ στην ιστορίας να αναπτύξει τους απαραίτητους θεσμούς, ικανούς να αντιμετωπίσουν φαινόμενα νοθείας της εκλογικής διαδικασίας και καταστρατήγησης της «προεκλογικής δεοντολογίας». Αυτό δεν οφείλεται τόσο στην αδυναμία των πολιτικών παρατάξεων να βρουν τους απαραίτητους κώδικες επικοινωνίας, αλλά σε μια αποδεκτή -από όλα τα κόμματα- κουλτούρα αυταρχικότητας, που διέπει την τουρκική πολιτική ιστορία και κοινωνική συγκρότηση από τα οθωμανικά χρόνια…
Μετά το χθεσινό αποτέλεσμα, ο Ερντογάν φιγουράρει ως ο πιο επιτυχημένος Τούρκος ηγέτης μετά τον Κεμάλ Ατατούρκ. Έχοντας πλέον κυριαρχήσει στο εσωτερικό ελέγχοντας το σύνολο των ΜΜΕ, τους μεγάλους επιχειρηματικούς ομίλους και τον στρατό, τώρα αναμένεται να επικεντρώσει την προσοχή του στα ζητήματα της οικονομίας και της εξωτερικής πολιτικής, ενδεχομένως με μια πιο επιθετική στρατηγική.
Οικονομία
Μετά τις προειδοποιήσεις των διεθνών οικονομικών αναλύσεων, ο Ερντογάν ίσως προσπαθήσει να φρενάρει προσωρινά τις φιλοδοξίες του, σε ότι αφορά τα μεγαλεπήβολα σχέδια για την μετατροπή της Τουρκίας από περιφερειακή δύναμη σε υπερδύναμη. Δεν αποκλείεται δηλαδή να επιδιώξει με το γνωστό ανατολίτικο ύφος, μια προσεγγίσει εκ νέου με την Ευρώπη, στοχεύοντας φυσικά σε οικονομική βοήθεια αλλά και σε ευρύτερες εγγυήσεις για την οικονομία. Ήδη, το χρέος στη Τουρκία είναι 200 δις δολάρια και οι όποιες διακυμάνσεις του ευρώ και του δολαρίου επηρεάζουν άμεσα την τουρκική λίρα, δημιουργώντας κλίμα ανησυχίας στην ‘πραγματική οικονομία’. Ωστόσο, ο Ερντογάν έχει τον ‘άσσο στο μανίκι του; που πολλές ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ αυτών και η Ελλάδα δεν έχουν: Μεγάλο εργατικό δυναμικό, ισχυρή παραγωγική βάση, αναπτυσσόμενη βιομηχανία, κουλτούρα εργασίας από τον νέο πληθυσμό στον πρωτογενή τομέα, και φυσικά, παράνομες δραστηριότητες που φέρνουν στην τουρκική οικονομία «μαύρα έσοδα» (παράνομη μετανάστευση, ναρκωτικά). Ακόμα και αν ο ίδιος αποφασίσει να ζητήσει την βοήθεια του ΔΝΤ, ο δανεισμός δεν θα έχει σε τίποτα να κάνει με τον αντίστοιχο της Ελλάδας το 2010, που είχε εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά. Άλλωστε, σε ανάλογη κίνηση είχε προβεί η Τουρκία και το 2001, ωφελώντας στην ουσία την οικονομία της!
Ελλάδα – Κύπρος
Στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής, η Τουρκία θα συνεχίσει αδιαμφισβήτητα την πάγια τακτική της. Σε ότι αφορά την Ελλάδα και την Κύπρο, έχει ήδη δημιουργήσει τετελεσμένα, (casus belli για τα 12 ναυτικά μίλια, παράνομη κράτηση Ελλήνων στρατιωτικών, παραβίαση της συμφωνίας για το μεταναστευτικό, κατάχρηση των ναυτικών Notam, αμφισβήτηση ελληνικής κυριαρχίας, αυξανόμενη επιρροή στη Θράκη κ.τλ.) ενώ τον Οκτώβριο αναμένεται να διεκδικήσει δυναμικά κομμάτι της κυπριακής ΑΟΖ. Ο Τούρκος ΥΠΕΞ Μεβλούτ Τσαβούσογλου δήλωσε πρόσφατα ότι «η Τουρκία θα διεξάγει έρευνες για πετρέλαιο όπου θέλει γιατί έχει το δικό της πλοίο και κατάλληλο εξοπλισμό». Η δήλωση αυτή είναι ενδεικτική για το ποια πορεία θα ακολουθήσει η Άγκυρα τόσο στην Ανατολική Μεσόγειο όσο και στο Αιγαίο. Η τουρκική επιθετικότητα, η οποία τροφοδοτείται εν μέρει και από την έλλειψη σοβαρού στρατηγικού σχεδιασμού από την πλευρά της Αθήνας, έχει αναβαθμιστεί ποιοτικά, είναι σαφώς πιο αυτόφωτη και αναμένεται τουλάχιστον από το Φθινόπωρο του τρέχοντος έτους, να επανεμφανιστεί δριμύτερη.
Ακόμα όμως και αν κέρδιζε τις εκλογές ο κεμαλιστής αντίπαλος του Ερντογάν Μουχαρέμ Ιντζέ, και η Τουρκία στρεφόταν ξανά προ της Δύση, το αντάλλαγμα που θα έπαιρνε για αυτή την στροφή θα ήταν κατά πάσα πιθανότητα στήριξη των παράλογων διεκδικήσεων της Άγκυρας στο Αιγαίο.
ΗΠΑ-Ρωσία
Οι αμερικανο-τουρκικές σχέσεις βρίσκονται στο χειρότερο σημείο από την εποχή που η γειτονική χώρα έγινε μέλος του ΝΑΤΟ. Τώρα όμως ο Ερντογάν έχοντας εξασφαλίσει τη θέση του στο εσωτερικό μέτωπο, ίσως προσπαθήσει να επαναπροσεγγίσει την Ουάσιγκτον χωρίς βέβαια να προκαλέσει την Μόσχα. Οι σχέσεις των δυο χωρών μεταφράζονται σε πολλά δισεκατομμύρια δολάρια (πυρηνικός σταθμός Ακούγιου, S-400, ίσως και το μαχητικό Τ-50 στελθ). Παράλληλα, ο ρωσικός κολοσσός Gazpom ολοκλήρωσε την κατασκευή της πρώτης υποθαλάσσιας γραμμής του αγωγού φυσικού αερίου Turkish Stream, ο οποίος καταλήγει στα τουρκικά παράλια της Μαύρης Θάλασσας. Μέσα στο 2018 αναμένεται να αρχίει η κατασκευή της δεύτερης γραμμής του συγκεκριμένου αγωγού, που θα ξεκινάει από την Τουρκία και θα καταλήγει στα ελληνοτουρκικά σύνορα.
Το χτίσιμο αυτής της οικομικοστρατιωτικής σχέσης δεν αρέσει στους Αμερικανούς, ωστόσο, τα F-35 αναμένεται να τα παραδώσουν στην τουρκική πολεμική αεροπορία, ελπίζοντας ότι ο Ερντογάν δεν θα αναπτύξει περεταίρω τους στρατιωτικούς δεσμούς με την Μόσχα. Μάλιστα, σε μια προσπάθεια να κρατήσουν τις ισορροπίες, οι Αμερικανοί άναψαν το πράσινο φως στον τουρκικό στρατό να περάσει στις κουρδικές περιοχές του βόρειου Ιράκ υπό την επίβλεψή τους.
Σε κάθε περίπτωση, ο Τούρκος Πρόεδρος φαίνεται πως έχει την ευκαιρία τουλάχιστον προς το παρόν να «παίξει» διπλωματικά με ίσους όρους και με τις δυο πλευρές.
*Ο Παναγιώτης Αλιμήσης είναι δημοσιογράφος και Διεθνολόγος. Σπούδασε Σύγχρονη Ιστορία και Διεθνείς Σχέσεις στο Πανεπιστήμιο London Metropolitan στη Μεγάλη Βρετανία.
Leave a comment