Του Χρήστου Στρυφτού*
Η Ελληνική επανάσταση αναμφίβολα μπορεί να χαρακτηριστεί ως μια ευρωπαϊκή υπόθεση. Οι «σπόροι» της προγενέστερης της δηλαδή της Γαλλικής Επανάστασης θα ανθίσουν αρκετά χρόνια μετά και συγκεκριμένα την πρώτη εικοσαετία του 19ου αιώνα. Πιο συγκεκριμένα το ίδιο το ελληνικό εθνικό κίνημα πριν την έκρηξη της επαναστάσεως είχε συσταθεί από ιδεολογικά και πολιτικά ρεύματα του 18ου αιώνα στην Ευρώπη. Ειδικότερα ο Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός δίνει πάτημα στην δημιουργία του Νεοελληνικού Διαφωτισμού και ο Ευρωπαϊκός Ρομαντισμός συνδράμει στην πραγμάτωση της εθνικής ιδεολογίας των Ελλήνων καθώς και της καλλιέργειας της εθνικής τους συνείδησης.
Σε αυτή την διαδικασία εξευρωπαϊσμού της κατεκτημένης από τους Οθωμανούς ελληνικής επικράτειας, συνδράμουν οργανώσεις, πολιτικές φυσιογνωμίες, ξένοι φιλέλληνες, Έλληνες της ομογένειας και φυσικά αυτόχθονες οργανωμένοι επαναστάτες οι οποίοι έχουν λάβει το «φιρμάνι» της εκκοσμίκευσης και το εφαρμόζουν στην πράξη. Στα ευρωπαϊκά πρότυπα κινημάτων (π.χ Καρμπονάροι Ιταλίας), δρά η Φιλική Εταιρεία όπου μέλη της έμποροι, λόγιοι, υψηλά ιστάμενοι αξιωματούχοι και κληρικοί δημιουργούν επαναστατική δραστηριότητα σε σημαντικές ευρωπαϊκές αστικές πόλεις όπως π.χ τα δυτικότροπα Επτάνησα και το ευρωπαϊκό σταυροδρόμι μεταξύ Βιέννης, Οδησσού, Βουκουρεστίου και Αγίας Πετρούπολης. Η Ελληνική επανάσταση λοιπόν ήταν μια καινούργια κατάσταση για τα δεδομένα της εποχής της. Θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε με βεβαιότητα πως μπορεί να χαρακτηριστεί ως μια σύγχρονη επανάσταση αφού είχε ως στόχο την δημιουργία ενός εθνικού κράτους με νεωτερικά χαρακτηριστικά και άλλαζε τα σταθμά του μέχρι τότε ευρωπαϊκού δεσποτισμού. Σε αυτό το σημείο η Επανάσταση συγκρούεται με τα τέρατα της Ιεράς Συμμαχίας και πιο συγκεκριμένα μπαίνει στο στόχαστρο του Μέτερνιχ του Αυστριακού καγκελάριου. Όμως τον προστάτη ρόλο θα παίξει χωρίς να χάνει ευκαιρία μια ισχυρή ευρωπαϊκή δύναμη, η Αγγλία! Το 1822 η Ελληνική Επανάσταση θα αποκτήσει επίσημα την έμπρακτη στήριξη των Βρετανών, εξαιτίας του φιλελεύθερου πολιτικού ανοίγματος του υπουργού εξωτερικών της Βρετανίας George Canning. Ας σημειώσουμε εδώ πως εξίσου σημαντικός ήταν και ο οικονομικός παράγοντας στην συνεχώς βιομηχανικά, εμπορικά και καπιταλιστικά εξελισσόμενη Ευρώπη του 19ου αιώνα. Η Ελληνική Επανάσταση ήταν μια καλή συγκυρία για τον βρετανικό στόλο ώστε να επωφεληθεί των απελευθερωμένων εμπορικών ελληνικών λιμανιών. Νησιά του Αιγαίου αλλά και λιμάνια της Πελοποννήσου από απλές επαρχίες της μη φιλελευθεροποιημένης και μη καπιταλιστικής Οθωμανικής αυτοκρατορίας θα αρχίσουν να έχουν σημαντική εμπορική και οικονομική αξία καθώς θα αποτελέσουν τις γέφυρες για τις διεκδικούμενες περιοχές της Μέσης Ανατολής. Η Βρετανία προσδίδει ευρωπαϊκή υπόσταση στην Ελληνική Επανάσταση με μια οικονομική βοήθεια το 1824 αλλά και το 1827 όταν με την Συνθήκη του Λονδίνου η Ελλάδα αναγνωρίστηκε ως ανεξάρτητο εθνικό κρατίδιο. Την σκυτάλη πλέον παίρνουν οι εκπρόσωποι των ισχυρών ευρωπαϊκών χωρών όπου οργανώνουν το νεοσύστατο ελληνικό κράτος βάσει ευρωπαϊκών περγαμηνών. Ο ευνοημένος των Άγγλων Μαυροκορδάτος, ο πεπαιδευμένος εν Ρωσία διπλωμάτης Καποδίστριας και ο γαλλόφιλος Κωλέττης είναι κάποιες από εκείνες τις πολιτικές προσωπικότητες οι οποίες θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην πολιτική ζωή της χώρας τότε.
Καλώς ή κακώς το αποτέλεσμα της δύσκολης παρτίδας στην σκακιέρα της Ευρώπης εμφανίζει νικήτρια την Ελληνική Επανάσταση και τα συμμαχικά της «πιόνια» είτε με το πρόσημο του φιλελληνισμού είτε με την ακραιφνή πολιτική τους διπλωματία να την καθιστούν αδιαμφισβήτητα ως ένα ευρωπαϊκό γεγονός.
Πηγές
- Πέτρος Πιζάνιας, «Η Ελληνική Επανάσταση του 1821-Ένα ευρωπαϊκό γεγονός», εκδ. ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΙΟΝΙΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ/ΚΕΔΡΟΣ,2009
- Θάνος Βερέμης, «21 Ερωτήσεις & Απαντήσεις για το ΄21», εκδ: ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ
∗Ο Χρήστος Στρυφτός είναι Ιστορικός
Leave a comment