Του Χρήστου Στρυφτού∗

Η απολυταρχία, ο δεσποτισμός και η μοναρχία βάλλονται στην Ευρώπη του 19ου αιώνα από τον φιλελευθερισμό και τον εθνισμό. Ο εθνισμός εκφράστηκε μέσα από την επιμονή στο ιστορικό και ένδοξο παρελθόν, με σκοπό φυσικά την ανεξαρτησία και την αυτονομία ενός κράτους. Διαπιστώνουμε πως ο εθνισμός είναι κατά κάποιον τρόπο «παιδί» του θρυλικού κινήματος του Ρομαντισμού. Με αυτή την ιδεολογία οι λαοί στρέφονται προς το παρελθόν τους, την σεβαστή ιστορία τους, τις παραδόσεις τους και έτσι βρίσκουν το κίνητρο ώστε να συγκρουστούν με τα «θηρία» της Ιεράς Συμμαχίας. Το κίνημα του εθνισμού στην προκειμένη περίπτωση έδρασε άκρως αποτελεσματικά τον 19ο αιώνα και δει το 1821 στην περίπτωση της Ελληνικής Επανάστασης. Η Ελληνική Επανάσταση αφενός έχει ψήγματα πολιτικής μετατροπής όπως είχε και η Γαλλική αλλά κατά κύριο λόγο βασίστηκε σε ένα εθνιστικό πλαίσιο λαϊκού ξεσηκωμού.

Το ελληνικό εθνικό κίνημα βρήκε προφανώς πρόσφορο έδαφος μέσα από τον φιλελεύθερο εκσυγχρονισμό που προωθούνταν στην Ευρώπη του Διαφωτισμού και της προόδου. Οι φιλελεύθεροι Έλληνες και φιλέλληνες αστοί προκειμένου να πετύχουν την πραγμάτωση του σκοπού τους, δηλαδή την δημιουργία ενός κράτους με εθνικά χαρακτηριστικά αρχίζουν και υιοθετούν εθνική ιδεολογία. Γι αυτό το λόγο παρατηρούμε πως αρκετοί φιλελεύθεροι φιλέλληνες όπως ο Μάγερ, ο Μπάιρον, αλλά και Έλληνες όπως ο Μαυροκορδάτος είχαν στηρίξει το ελληνικό εθνικό κίνημα σε θεωρητικό αλλά και σε πρακτικό επίπεδο. Ο εθνισμός ήταν το βασικό ιδεολογικό εγχείρημα σε συνδυασμό με την νεωτερικότητα ώστε να κατορθώσει ο ελληνικός λαός να κερδίσει αυτό το δύσκολο στοίχημα. Ας μην ξεχνάμε πως η ελληνική κοινωνία ξεκίνησε τον αγώνα με ιδεολογικό μειονέκτημα καθώς επρόκειτο για γενεές γενεών αναθρεμμένων με απολυταρχικά πρότυπα. Ειδικότερα το 1453 αυτή η κοινωνία αυτοαποκαλούνταν ως Ρωμαίοι δηλαδή υπήκοοι της βυζαντινής αυτοκρατορίας, ενώ πριν το ξέσπασμα της επανάστασης του 1821 ονομάζονταν Ρωμιοί και ήταν σκλάβοι της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Οι Έλληνες όπως αρχίζουν να αυτοπροσδιορίζονται το Εικοσιένα έχουν διαμορφώσει πλέον ένα ξεχωριστό προσωπείο. Είναι ο εθνισμός που έχει εισβάλλει στο πνεύμα των Ελλήνων επαναστατών, οι οποίοι επιθυμούν την δημιουργία του δικού τους εθνικού σύγχρονου κράτους. Ο εθνισμός είναι η ιδεολογία η οποία θα αλλάξει την νοοτροπία του υπόδουλου ραγιά και θα «αναστήσει» τον δυνατό νέο Έλληνα με το αρχαίο ένδοξο ιστορικό παρελθόν σύμφωνα με τον Αδ. Κοραή. Εκείνη η ιδεολογία με την οποία θα λειτουργήσει η Φιλική Εταιρεία αφού στις τελετές μύησης των μελών της θα ακούγονται βαθιά πατριωτικοί όρκοι.

Η ιδεολογία στην οποία θα αναφέρεται η πατρίδα ως κύριο ιδανικό για τους Έλληνες επαναστάτες στις διακηρύξεις τους (π.χ Μάχου Υπέρ Πίστεως). Είναι η ίδια ιδεολογία η οποία θα αποτυπωθεί ρομαντικά στα σπουδαία ποιητικά αριστουργήματα του Δ. Σολωμού (Ύμνος εις την Ελευθερίαν). Η ιστορία λοιπόν μας διδάσκει πως ο εθνισμός το 1821 ήταν μια ιδεολογία η οποία βοήθησε τους Έλληνες να πολεμήσουν για το υπέρτατο ιδανικό της ελευθερίας της πατρίδας τους, και όχι για την υπεροχή της φυλής τους ή τον αφανισμό των άλλων «βαρβάρων» λαών όπως επιτάσσει ο εθνικισμός.

Πηγές

• Πέτρος Πιζάνιας, «Η Ελληνική Επανάσταση του 1821- Ένα ευρωπαϊκό γεγονός», εκδ. ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ/ΚΕΔΡΟΣ,2009

• π. Γεώργιος Μεταλληνός – Δημήτριος Γ. Μεταλληνός, «Εθναρχία-Ο Ελληνισμός στην Οθωμανική Αυτοκρατορία» , εκδ. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΡΑΚΥΝΘΟΣ, Αθήνα, 2015

• Στέφανος Παπαγεωργίου, «Από το Γένος στο Έθνος», εκδ. ΠΑΠΑΖΗΣΗ, Αθήνα, 2005

∗ Ο Χρήστος Στρυφτός είναι ιστορικός

Share on Facebook

Tweet