Του Χρήστου Στρυφτού∗
Μετά την άλωση της Τριπολιτσάς τον Σεπτέμβριο του 1821, οι Έλληνες πλέον ήταν σε θέση να επιτηρούν όλες τις οδικές αρτηρίες και να έχουν τον πλήρη έλεγχο σχεδόν σε όλη πλέον την Πελοπόννησο. Οι Έλληνες επαναστάτες ελέγχουν την ύπαιθρο και έχουν πολιορκήσει τους Οθωμανούς μέσα στα παράκτια κάστρα. Έτσι λοιπόν μέχρι τον Δεκέμβρη του 1821 μαζί με την Πελοπόννησο είχαν απελευθερωθεί κάποια Νησιά (π.χ. Ύδρα, Σπέτσες, Ψαρά κ.α.) και μεγάλες περιοχές της Δυτικής και Ανατολικής Ρούμελης.
Γι’ αυτό τον λόγο έπρεπε να επιτευχτεί και ο δεύτερος μηχανισμός προσαρμογής του ελληνικού εθνικού κινήματος μετά τον πόλεμο, που ήταν η θεσμοθέτηση και λειτουργία οργάνων εξουσίας. Μέχρι τα τέλη του 1821 επικρατούσε το «επαναστατικό δίκαιο» δεν υπήρχαν νόμοι και θεσμοί, όπως θα άρμοζαν σε ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος.
Τον Δεκέμβριο του 1821 ξεκινούν οι πρώτες διεργασίες για την δημιουργία του πρώτου Συντάγματος των Ελλήνων. Η όλη διαδικασία ονομάστηκε Α΄ Εθνοσυνέλευση και πραγματοποιήθηκε στην Επίδαυρο στις 20 Δεκεμβρίου.[1] Πρωτεργάτες της Εθνοσυνέλευσης ήταν οι Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, ο Θεόδωρος Νέγρης και ο Ιταλός Βικέντιος Γκαλλίνας. Οι δυο φαναριώτες διανοούμενοι της εποχής, Μαυροκορδάτος και Νέγρης στην ουσία είχαν πολύ καλές συστάσεις ήδη από την Ευρώπη ώστε να μπορέσουν να διευθετήσουν και να συντάξουν το σύνταγμα του επαναστατημένου νεοσύστατου κράτους των Ελλήνων, το οποίο θα όριζε το νέο πολίτευμα. Είχαν πλήρη γνώση σχετικά με τα επαναστατικά κείμενα της εποχής και άλλων κρατών. Γνώριζαν να συντάξουν τα κείμενα της Εθνοσυνέλευσης με δεξιοτεχνία έχοντας ως βάση καλά τα κείμενα αρχών του ευρωπαϊκού διαφωτισμού, βάση των οποίων συγκροτήθηκαν οι κατάλληλες διαδικασίες. [2]
Στις 20 Δεκεμβρίου του 1821 ο μητροπολίτης Ταλαντίου και Θερμοπυλών Νεόφυτος πρόεδρος του Αρείου Πάγου της Ανατολικής Χέρσου Ελλάδος, ξεκίνησε την όλη διαδικασία με δοξολογία και ύστερα αναφώνησε λόγο υπέρ των εκπροσώπων της ανεξάρτητης Ελλάδας. Το πρώτο σημείο το οποίο συζητήθηκε αρχικά ήταν η ψήφιση του κανονισμού της Συνέλευσης. Επρόκειτο για ένα καταστατικό νόμο που θα ορίζονταν τα μέλη του προεδρείου και οι πληρεξούσιοι οι οποίοι θα διαιρούνταν σε τέσσερις κλάσεις. Ο νόμος αυτός θα προέβλεπε και όριζε τις διαδικαστικές λειτουργίες της συνέλευσης. Πιο συγκεκριμένα απαρτία θα ορίζονταν για την συνέλευση με την συμμετοχή των δυο τρίτων του συνόλου. Επίσης θα ορίζονταν ένας προσωρινός πρόεδρος και γραμματέας για την συνέλευση, καθώς και το πολίτευμα το οποίο θα χαρακτηρίζονταν προσωρινό. Τα πρακτικά της συνέλευσης θα θεωρούνταν από τρείς εκπροσώπους της έκαστης κλάσης και από τον πρόεδρο ο οποίος θα έδινε και τον λόγο σε όποιον επιθυμούσε. Οι αποφάσεις θα κυρώνονταν από την πλειοψηφία και σε περίπτωση ισοψηφίας θα υπερίσχυε η ψήφος του προέδρου.
Εκτός από τους πληρεξούσιους και τους εκπροσώπους , στη συνέλευση δεν μπορούσε να εισέλθει όποιος δεν είχε σχετική άδεια. Σχετικά με αυτό τον κανονισμό υπήρξε αυστηρότητα λόγω του ότι δεν υπήρχε κάποιος συγκεκριμένος χώρος και όλη η διαδικασία πραγματοποιούνταν σε υπαίθριο χώρο. Παρ΄ όλα αυτά διακρίνουμε στο κείμενο του κανονισμού να διατυπώνεται το εξής: «….με κεκλυσμένη θύραν, έξω από τις οποίας ίστανται δυο θυρωροί» και αυτό δεν δείχνει τίποτε άλλο από την επιρροή των ξένων συνταγματικών νορμών. Είναι ξεκάθαρο πως οι Μαυροκορδάτος και Νέγρης χρησιμοποίησαν ως κορμό τα κείμενα της Γαλλικής Επανάστασης ώστε να συντάξουν το «…Προσωρινόν..».
Τα πρόσωπα τα οποία εκλέχθηκαν από το ξεκίνημα των διαδικασιών στις 20 Δεκεμβρίου του 1821 έως την 1 η Ιανουαρίου 1822 στη διοίκηση της Συνέλευσης ήταν τα εξής. Αρχικά πρόεδρος ορίστηκε ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, γραμματέας ο Δ. Τομαρόπουλος και ο Γ. Σταυρίδης. Ως μέλη από κάθε κλάση εκλέχθηκαν οι Θεόδωρος Νέγρης, Γεώργιος Αινίαν και Δρόσος Μανσόλας για την Α΄ κλάση, ο Ιωάννης Ορλάνδος, ο Πέτρος Σκυλιτζής Ομηρίδης και ο Αναγώστης Μοναρχίδης για την Β΄κλάση, ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, ο Ιωάννης Κωλέττης και ο Φ. Καραπάνος για την Γ΄κλάση , ενώ για την Δ΄ κλάση ο Παλαιών Πατρών Γερμανός, ο Παναγιώτης Νοταράς και ο Αθανάσιος Κανακάρης. Απόντες από την εν λόγω Συνέλευση ήταν ο πρίγκηπας Δημήτριος Υψηλάντης, ο διάσημος Μωραΐτης οπλαρχηγός Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και ξακουστός αρματολός της Ρούμελης Οδυσσέας Ανδρούτσος. Για αυτή την πρώτη συνεδρίαση συστάθηκε επιτροπή σύνταξης για τον έλεγχο του πρώτου καταστατικού χάρτη της Νεότερης Ελλάδας. [3]
Η Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας που σημειώνεται στο κείμενο του Συντάγματος δημιουργεί μια κατάσταση νομιμότητας της ίδιας της Εθνοσυνέλευσης. [4] Το Σύνταγμα που δημιουργήθηκε ήταν στην ουσία ένα ατελές κατασκεύασμα το οποίο δοκιμάζονταν επί της ουσίας διότι χρησιμοποιούνταν για πρώτη φορά και γι αυτό σχολιάστηκε και από λόγιους της εποχής όπως ο Κοραής και ο Jeremy Bentham. Στη πρώιμη αυτή μορφή του Συντάγματος, τέθηκε σε εφαρμογή και η Αρχή της Διάκρισης των Εξουσιών, η οποία είχε διατυπωθεί λίγο πριν την Γαλλική Επανάσταση και είναι μια αρχή η οποία αμφισβητεί την εξουσία της απολυταρχίας. Συνεπώς παρατηρούμε πως στο πρώτο Σύνταγμα το Εκτελεστικό διαχωρίζεται από τις άλλες εξουσίες Βουλευτικό και Δικαστικό. Επιπρόσθετα, η Εθνοσυνέλευση καταργεί τα σύμβολα και τις σημαίες της Φιλικής Εταιρείας, ενώ υιοθετεί το σύμβολο της εθνικής σφραγίδας της Αθηνάς και της ελληνικής σημαίας. [5] Τέλος μπορούμε να προβούμε στο συμπέρασμα ότι η Α΄ Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου αποτέλεσε την περιφερειακή διοίκηση των απελευθερωμένων περιοχών με μια διαδικασία έμμεσης εκπροσώπησης, κατήργησε τις προηγούμενες περιφερειακές διοικήσεις που είχαν αρχίσει να υποβαθμίζουν την πορεία της επανάστασης και προσέδωσε στο ελληνικό σύστημα ένα χαρακτηριστικό ομοσπονδιακής διοίκησης. Αποτέλεσε λοιπόν τον πρόδρομο του μοντέλου της κεντρικής διοίκησης όπως σήμερα γνωρίζουμε.
Υποσημειώσεις
[1] Στέφανος Παπαγεωργίου, «Από το Γένος στο Έθνος», εκδ. ΠΑΠΑΖΗΣΗ, Αθήνα, 2005, σελ 135
[2] Πέτρος Πιζάνιας, « Η Ελληνική επανάσταση του 1821 – Ένα ευρωπαϊκό γεγονός», εκδ. ΚΕΔΡΟΣ-ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ, Αθήνα, 2009 , σελ 261-266
[3] Απ. Β. Δασκαλάκης, « Οι τοπικοί οργανισμοί της επαναστάσεως του 1821 και το πολίτευμα της επιδαύρου» , εκδ . ΒΑΓΙΟΝΑΚΗ, Αθήνα, 1980 , σελ 150-155
[4] Richard Clogg, «Συνοπτική Ιστορία της Ελλάδας», εκδ. ΚΑΤΟΠΤΡΟ, Αθήνα, σελ 305
[5] Συλλογικό, « Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό», Τόμ Η , εκδ. ΗΛΙΟΣ, Αθήνα, σελ 7-8
∗ Ο Χρήστος Στρυφτός είναι Ιστορικός
[the_ad id=”17504″]
Leave a comment