ΑΛΙ ΧΑΜΕΝΕΙ: ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΥ ΗΓΕΤΗ ΤΟΥ ΙΡΑΝ

Γράφει ο Κωνσταντίνος Νικολετόπουλος∗

O Αλί Χαμενέι αποτελεί σήμερα έναν από τους μακροβιότερους ηγέτες στον κόσμο, ο οποίος κυβερνά το Ιράν με «σιδηρά πυγμή». Γεννήθηκε το 1939 στην πόλη Μασάντ, μια πόλη με θεοκρατικό χαρακτήρα και σημαντική για τον σιιτικό κόσμο του Ιράν.

Όταν τo 1980 το Ιράκ εισέβαλλε στο Ιράν, ο Χαμενεί απευθύνθηκε στο λαό του Ιράν ως κληρικός και εκπρόσωπος του Υπουργείου Άμυνας, προτρέποντάς τον να αγωνιστεί για την επιβίωση και την ύπαρξη του. Πίστευε ότι η Δύση αλλά και η (ενωμένη τότε) Σοβιετική Ένωση επιθυμούσαν (για διαφορετικούς λόγους) την διάλυση της Ισλαμικής δημοκρατίας του Ιράν και την ανατροπή του Χομεινί. Ο τελευταίος επέστρεψε το 1979 και ανέλαβε ανώτατος θρησκευτικός και πολιτικός ηγέτης του Ιράν. Ο Χαμενεί θεωρεί τον συγκεκριμένο πόλεμο ως την πιο λαμπρή σελίδα στην ιρανική ιστορία, καθώς το Ιράν στάθηκε όρθιο απέναντι σε μια επίθεση που δέχτηκε από σχεδόν σύσσωμη την Δύση.

Το 1985 ο Αλί Χαμενεί εκλέχτηκε πρόεδρος της χώρας του, επικρατώντας με ποσοστό 85% του Μαχμούντ Κασανί. Η νίκη του οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι ήταν πιστός στον ανώτατο θρησκευτικό ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Χομεινί. Κατά την διάρκεια της θητείας του, ο ιρανικός στρατός κατάφερε να ανακαταλάβει την χερσόνησο Φαού, στο νοτιανατολικό Ιράκ.

Το καλοκαίρι του 1988 ο Αλί Χαμενέι ηγήθηκε ως πρόεδρος του Ιράν μιας εκστρατείας εκτελέσεων χιλιάδων πολιτικών κρατουμένων σε όλη την ιρανική επικράτεια. Η συντριπτική πλειοψηφία των εκτελεσθέντων ανήκε στην κύρια τότε αντιπολιτευόμενη πολιτική δύναμη «Οργάνωση Μουτζαχεντίν του λαού του Ιράν». Ο αριθμός των εκτελεσθέντων ανέρχεται σε τουλάχιστον 30.000. Αργότερα, ο Χαμενέι τόνισε ότι όλοι όσοι εκτελέστηκαν το καλοκαίρι εκείνου του έτους άξιζαν να εκτελεστούν γιατί ήταν εχθροί του κράτους και του καθεστώτος.

Το 1989 ο Χομεινί βλέποντας ότι πλησιάζει ο θάνατος του διορίζει ένα συμβούλιο για την αναθεώρηση του συντάγματος. Το συμβούλιο δε καταφέρνει να ολοκληρώσει τις εργασίες του καθώς ο Χομεινί πεθαίνει τον Ιούνιο του 1989. Το συμβούλιο των εμπειρογνωμόνων συνεδριάζει λίγες μέρες μετά και εκλέγει ως ανώτατο θρησκευτικό ηγέτη του Ιράν τον Αλί Χαμενεί.

Το χειμώνα του 1998 ο Αλί Χαμενεί πήρε μια από τις πιο αμφιλεγόμενες αποφάσεις στην πολιτική του διαδρομή: Τότε, μαχητές των ταλιμπάν επιτέθηκαν στο ιρανικό προξενείο στην επαρχία Χεράτ. Οι μαχητές της οργάνωσης κατέλαβαν το προξενείο, αλλά σκότωσαν και 11 ιρανούς διπλωμάτες. Η δύναμη Κούντς (επίλεκτη δύναμη των Φρουρών της Επανάστασης) συγκεντρώθηκε στα σύνορα με το Αφγανιστάν έτοιμη να εισβάλλει στην Αφγανική επικράτεια. Η επέμβαση αποφεύχθηκε με επέμβαση του Αλί Χαμενεί, ο οποίος κατανόησε ότι μια επίθεση στο Αφγανιστάν θα δημιουργούσε προβλήματα. Συγκεκριμένα, φοβόταν ότι σε περίπτωση που οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις πέρναγαν τα σύνορα του Αφγανιστάν, τότε η εκστρατεία τους θα είχε ανάλογη τύχη με την εκστρατεία των Σοβιετικών το 1979-1988: Τότε δηλαδή που η Σοβιετική ‘Ενωση ενεπλάκη σε ένα μακροχρόνιο πόλεμο στο Αφγανιστάν διάρκειας 11 χρονών, και στον οποίο τελικά ηττήθηκε.

Ο 21^οςαιώνα μπαίνει με δραματικό τρόπο. Το Φθινόπωρο του 2001 ο κόσμος θα αλλάξει για πάντα. Στις 11 Σεπτεμβρίου εκείνου του έτους λαμβάνουν χώρα οι τρομοκρατικές επιθέσεις της Αλ Κάιντα στους δίδυμους πύργους. Οι επιθέσεις αυτές κόστισαν την ζωή σε 3.000 ανθρώπους.

Ο Αλί Χαμενέι καταδίκασε σθεναρά την βάρβαρη τρομοκρατική επίθεση. Εκείνη την στιγμή, ΗΠΑ και Ιράν είχαν κοινό εχθρό. Και στην Τεχεράνη κατανόησαν αμέσως ότι υπήρχε δυνατότητα αποκατάστασης των σχέσεων των δυο χωρών, μιας και τα δυο κράτη αντιμάχονταν την Αλ Κάιντα και τους ταλιμπάν. Έτσι λοιπόν οι δυο πλευρές αποφάσισαν να συνεργαστούν. Την 7^η Οκτωβρίου 2001 το ΝΑΤΟ ξεκίνησε την εισβολή του στο Αφγανιστάν

Τρεις εβδομάδες μετά οι δυνάμεις του ΝΑΤΟ είχαν φτάσει στην επαρχία Χεράτ . Η πλειονότητα των κατοίκων στην επαρχία Χεράτ είναι σιίτες μουσουλμάνοι, των οποίων η επίσημη γλώσσα είναι τα Περσικά. Η ηγεσία των νατοικών δυνάμεων στο Αφγανιστάν συνειδητοποίησε ότι ήταν αναγκαία η συνεργασία ΗΠΑ και Ιράν.

Στις αρχές Νοεμβρίου, καταδρομείς της δύναμης Quds (ειδικό απόσπασμα των Φρουρών της Επανάστασης) διείσδυσε στην πόλη και έφτιαξε με άκρα μυστικότητα στρατιωτική βάση. Οι Ιρανοί καταδρομείς κατάφεραν να ξεσηκώσουν σε σύντομο χρονικό διάστημα τον λαό της επαρχίας. Παράλληλα, στελέχη της Ομάδας Δ (επίλεκτης δύναμης του αμερικανικού στρατού ) εισέβαλλαν στην επαρχία, καταλαμβάνοντας καίριες θέσεις.

Η επίθεση ξεκίνησε στις 12 Νοεμβρίου 2001 και είχε απόλυτη επιτυχία, αφού η πόλη καταλήφθηκε γρήγορα.

Tο 2006, Ιράν και Ισραήλ έρχονται για πρώτη φορά σε σύγκρουση στο Λίβανο. Ο Αλί Χαμενεί έστειλε προσωπικά τον τότε διοικητή της δύναμης QUDS και ικανότατο αξιωματικό Κασέμ Σουλειμανί στο Λίβανο, με σκοπό να οργανώσει την αντίσταση της Χεσμπολάχ. O πόλεμος διήρκησε 33 μέρες και είχε ως συνέπεια την συντριπτική ήττα του Ισραήλ, με τουλάχιστον 130 Ισραηλινούς στρατιώτες να χάνουν την ζωή τους.

Στο Ιράκ το 2009 ανέλαβε πρόεδρος της χώρας ο Νούρι Αλ Μαλίκι. Ένας άκρως φιλο Ιρανός πρόεδρος. Ο Αλ Μαλίκι από την πρώτη στιγμή που ανέλαβε τα καθήκοντα του είχε θέσει ως καίρια προτεραιότητα την ομαλή αποχώρηση του αμερικανικού στρατού από το Ιράκ. Το Ιράν από το 2011 βοήθησε την κυβέρνηση του Αλ Μαλίκι να καταπνίξει κάθε σουνιτική φωνή. Το 2014 έγιναν εκλογές στις οποίες επικράτησε οριακά ο Αλ Μαλίκι.

Τον Αύγουστου του 2014 το Ισλαμικό κράτος , με μια αιφνιδιαστική επίθεση κατέλαβε την Μοσούλη και έφτασε σε απόσταση αναπνοής από την πόλη Ερμπίλ , την μεγαλύτερη Κουρδική πόλη στο Ιράκ. Ο επικεφαλής των κουρδικών δυνάμεων Μασούντ Μπαρτζανί βλέποντας την απροθυμία της Δύσης να βοηθήσει ,ζήτησε από το Ιράν στρατιωτική βοήθεια. .Ο Χαμενεί ήρθε τότε σε συνεννόηση με τον υποστράτηγο Κασέμ Σουλειμανί, τον οποίο διέταξε να πάει αμέσως στο Ερμπίλ. Σουλειμανί και Χαμενεί είχαν μια άριστη συνεργασία και ο Χαμενεί τον είχε ξεχωρίσει από τους άλλους Ιρανούς στρατιωτικούς, καθώς τον θεωρούσε ως τον ικανότερο ιρανό στρατηγό .

Το 2015 υπογράφηκε η συμφωνία μεταξύ Δύσης και Ιράν για τον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης. Ο Αλί Χαμενεί, αν και δεν εξέφρασε αντιρρήσεις για την συγκεκριμένη συμφωνία, τόνισε ότι η εξωτερική πολιτική του Ιράν δε θα αλλάξει και ξεκαθάρισε ότι δεν πρόκειται να υπάρξει αποκατάσταση των σχέσεων με τις ΗΠΑ.

Στις 3 Ιανουαρίου 2020 οι αμερικανοί εξοντώνουν σε επιδρομή στην Βαγδάτη τον υποστράτηγο και διοικητή της δύναμης QUDS Κασέμ Σουλειμανι . Ο θάνατος του Κασέμ Σουλειμανί συγκλόνισε τον ανώτερο θρησκευτικό ηγέτη του Ιράν.

Το 2021 το Αφγανιστάν πέφτει στα χέρια των ταλιμπάν. Η ιρανική κυβέρνηση, αλλά και ο ανώτατος ηγέτης της χώρας, καλλιέργησαν άμεσα φιλικές σχέσεις με τους ταλιμπάν. Και αυτό γιατί ο Αλί Χαμενεί πίστευε ότι η εξέλιξη αυτή ουσιαστικά αποτελούσε την απελευθέρωση του Αφγανιστάν από την κατοχή της Δύσης. Βεβαίως εδώ πρέπει να τονιστεί ότι από τον Αύγουστο του 2021 μέχρι σήμερα οι ταλιμπάν έχουν δημιουργήσει ένα σκοταδιστικό και άκρως συντηρητικό καθεστώς που στρέφεται κυρίως κατά του σιιτικού πληθυσμού της χώρας. Να σημειώσουμε επίσης ότι πολλοί εκ των σιιτών μιλάνε περσικά και έχουν ιρανική συνείδηση.

Στις 24 Φεβρουαρίου 2022 η Ρωσία εισέβαλλε στην Ουκρανία. Κατά τους πρώτους μήνες της ρωσικής εισβολής, η Τεχεράνη τήρησε μια αυστηρά ουδέτερη στάση. Αρχικά ο Αλί Χαμενεί επιθυμούσε τον τερματισμό του πολέμου, τονίζοντας όμως επίσης ότι οι ευθύνες της Δύσης για τον πόλεμο αυτό είναι τεράστιες.

Ωστόσο, από το καλοκαίρι του 2022 ο Χαμενεί άρχισε σταδιακά να στηρίζει θερμά την Ρωσία, κατευθύνοντας τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις να αρχίσουν να προμηθεύουν την χώρα με χιλιάδες ντρόουνς. Ο Χαμενεί πίστευε ότι οι Ουκρανοί πεθαίνουν για τα συμφέροντα των αμερικανικών πολεμικών βιομηχανιών.

Στις 7 Οκτωβρίου έχουμε την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ. Η εισβολή αυτή κόστισε την ζωή σε 1.200 ανθρώπους με τους μαχητές της οργάνωσης να παίρνουν 251 ομήρους. Η επίθεση αυτή ενορχηστρώθηκε από το Ιράν και 3 χρόνια μετά μπορούμε να πούμε ότι είναι ένα από τα μεγαλύτερα λάθη του Αλί Χαμενεί. Με την επίθεση αυτή της Χαμάς χάθηκε η ευκαιρία για λύση των δυο κρατών, για την οποία πάλευε εδώ και πολλά χρόνια η Δύση.

Τον Ιούνιο του 2025 το Ισραήλ με τις ΗΠΑ διενέργησαν αεροπορικές επιδρομές στο Ιράν. Στόχος του Ισραήλ ήταν η φθορά του Ιρανικού καθεστώτος, κάτι που φάνηκε από τους στόχους που επλήγησαν. Η Ισραηλινή αεροπορία βομβάρδισε κατοικίες και στρατηγεία ανώτερων αξιωματικών των φρουρών της επανάστασης. Κατά την διάρκεια των Ισραηλινών επιδρομών σκοτώθηκαν 11 Ιρανοί στρατηγοί, μεταξύ των οποίων και ο διοικητής των φρουρών της επανάστασης. Με το τέλος του πολέμου, ο υπουργός άμυνας του Ισραήλ Ισραέλ Κάτζ υποστήριξε ότι το Ισραήλ επιθυμούσε διακαώς την εξόντωση του Αλί Χαμενεί, και μάλιστα ήξερε το σημείο στο οποίο είχε κρυφτεί ο Ιρανός ηγέτης.

Τελικά όμως το σχέδιο δε προχώρησε, λόγω βέτο που άσκησαν οι αμερικανοί. Σήμερα το Ιράν βρίσκεται στο έλεος αντικυβερνητικών διαδηλώσεων, ενώ ο Χαμενέι σε δηλώσεις του παραδέχτηκε ότι εξαιτίας της βίαιης καταστολής των διαδηλώσεων χιλιάδες άνθρωποι έχασαν την ζωή τους. Κατηγόρησε τις ΗΠΑ και το Ισραήλ ότι οργάνωσαν τις συγκεκριμένες κινητοποιήσεις, οι οποίες ουσιαστικά έχουν στόχο την ανατροπή του καθεστώτος .

Η άποψη αυτή δεν είναι αληθής καθώς ο Χαμενεί με την πολιτική του έχει απομακρύνει το λαό από την κυβέρνηση . Ιδιαίτερα η ήττα που υπέστη το Ιράν στο πόλεμο με τον Λίβανο αλλά και στον πόλεμο των 12 ημερών με το Ισραήλ δείχνουν ότι ο Αλί Χαμενεί υπερεκτίμησε τις δυνατότητες της χώρας του. Το κύριο λάθος του είναι ότι υποτίμησε τις δυνατότητες του Ισραηλινού στρατού, αλλά και τον αντίκτυπο των πληγμάτων που έχει δεχτεί το Ιράν από το Ισραήλ. Από της 7 Οκτωβρίου 2023 μέχρι και το 2025 η Χεσμπολάχ έχασε 4.000 μαχητές της μεταξύ των οποίων και τον ηγέτη της τον Χασάν Νασράλα. Από την άλλη η Χαμάς έχασε το 80% των μαχητών της στη Γάζα, ενώ το 53% του θύλακα πέρασε υπό Ισραηλινό έλεγχο.

Συμπεράσματα: Ακόμα και σήμερα ο Χαμενεί νιώθει πανίσχυρος και αποφασισμένος να παραμείνει στην εξουσία μέχρι το τέλος. Θεωρώ ότι από το 2020 και την εξόντωση του Κασέμ Σουλειμανί, ο Χαμενεί αισθάνθηκε ότι το καθεστώς του κινδύνευε. Ο Σουλειμανί πρέπει να πούμε εδώ ότι ήταν ένα πρόσωπο κοινής αποδοχής στο Ιράν, και κανένας αξιωματικός δεν είχε τις ικανότητες του. Στον πόλεμο του Λιβάνου και της Γάζας φάνηκε το κενό του Σουλειμανί , και συγχρόνως η ατολμία του Αλί Χαμενεί να παραδεχτεί ότι δεν υπήρχε άλλος τρόπος από το να επιχειρήσει μια προσέγγιση με το Ισραήλ. Αντίθετα πόνταρε στην συμμαχία με την Ρωσία και την Κίνα, η οποία δεν ήρθε ποτέ.

Πηγές

https://www.britannica.com/biography/Ali-Khamenei

https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/khamenei-uses-iraq-war-anniversary-reinforce-iranian-steadfastness

https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2020/09/21/Khamenei-says-1980-88-war-with-Iraq-proved-Iran-can-defend-itself

https://www.ncr-iran.org/en/news/human-rights/the-1988-massacre-in-iran/

https://justice4iran.org/12022/

https://agsi.org/analysis/rare-insight-into-irans-decision-not-to-wage-war-against-the-taliban-in-1998/

https://amwaj.media/en/media-monitor/taliban-blameless-as-iran-media-criticize-us-for-kabul-s-fall

https://oe.t2com.army.mil/product/irans-supreme-leader-accuses-west-of-ukraine-war-conspiracy/

https://www.unitedagainstnucleariran.com/supreme-leader/khameneis-second-term-as-president

https://www.aljazeera.com/news/2022/3/1/iran-khamenei-ukraine-war-russia-us-policies-nato

http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1549573.stm