ΙΣΤΟΡΙΑ
ΕΠΙΔΗΜΙΕΣ  ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ

Του Χρήστου Στρυφτου∗

Στις αρχές του 19ου αιώνα η Οθωμανοκρατούμενη Ελλάδα βρισκόταν σε μια κατάσταση προνεωτερικότητας. Η Οθωμανική αυτοκρατορία  μπορεί να είχε μια σεβαστή έκταση αλλά αν μη τι άλλο δεν δύναται να ανταγωνιστεί την Ευρώπη του νεωτερισμού και της προόδου. Μέσα σε ένα προκαπιταλιστικό, προβιομηχανικό και μη φιλελευθεροποιημένο στάδιο οι Οθωμανοί πέρα από βασικά οικονομικά και πολιτικά θέματα που αφενός έχρηζαν την συνδρομή του εκσυγχρονισμού, έπρεπε να αντιμετωπίσουν σημαντικά υγειονομικά ζητήματα.

Ήδη από τον 17ο αιώνα η οθωμανική αυτοκρατορία ήταν σε δεινή θέση καθώς απειλούνταν τακτικά από επιδημίες. Πιο συγκεκριμένα η επιδημία της πανώλης ήταν εκείνη η οποία είχε κοστίσει 20.000 ανθρώπινες ζωές στον Χάνδακα, ενώ στην Κωνσταντινούπολή 200.000.  Το 1812 ο Αλή Πασάς  με σκοπό να αποτρέψει την εξάπλωση της πανώλης, ίδρυσε λοιμοκαθαρτήριο έτσι ώστε να ελεγχθούν και να μειωθούν σημαντικά τα κρούσματα ώστε να συνεχιστεί η εμπορική και ταξιδιωτική ροή. Πόλεις απομονωμένες και για μεγάλο χρονικό διάστημα κλειδωμένες σε καραντίνα ώστε να μην μεταδοθεί η αρρώστια αλλά με μεγάλη έλλειψη τροφίμων και ανθρώπους να λιμοκτονούν. Την ίδια χρονική περίοδο είχε κάνει «δυναμικά» την εμφάνιση του ο λοιμός όπου έπληξε πολλά λιμάνια της Πελοποννήσου. Λίγα χρόνια μετά και συγκεκριμένα μετά την νίκη του Κολοκοτρώνη στα Δερβενάκια  το 1822  πέθαιναν από τύφο καθημερινά 10-20 άνθρωποι. Γι αυτό τον λόγο μαζικά τουρκικές φρουρές κατευθύνθηκαν από την Κόρινθο προς την Πάτρα. Εικάζεται δε πως ο Δράμαλης έχασε την ζωή του κατά την μεταφορά των τουρκικών δυνάμεων από τον Γιουσούφ Πασά, όπου νωρίτερα είχαν εμφανίσει κρούσματα καθώς είχαν πολιορκηθεί από τους Έλληνες επαναστάτες στην Ακράτα. Για την τραγική εξάπλωση  του τύφου στο Ναύπλιο αναφέρει ο αγωνιστής Φωτάκος στα απομνημονεύματά του αλλά και  πως κάτοικοι της Τριπολιτσάς αποδεκατίστηκαν. Επιπλέον στην έρευνα του Αγωγιάτη-Πελέ σημειώνεται πως  ξένος περιηγητής στην επαναστατημένη Ελλάδα αναφέρεται στην ταχεία μετάδοση της ελονοσίας μεταξύ των ταξιδιωτών κατά τις επισκέψεις τους στα αστικά κέντρα.

Τέλος σημαντική αλλά εξίσου επίκαιρη είναι η αναφορά στα περιοριστικά μέτρα που τέθηκαν σε εφαρμογή από την κυβέρνηση Καποδίστρια μετεπαναστατικά. Ειδικότερα το 1828 με σκοπό να σταματήσει την έξαρση της πανώλης συμβουλευόμενος ο Καποδίστριας τον ιατρό Σ.Καλογερόπουλο έρχεται σε συνεννόηση με τους προκρίτους των νησιών της Ύδρας κα των Σπετσών και λαμβάνει αυστηρά μέτρα ώστε να μειωθούν  τα κρούσματα. Όμως η επιδημία εξαπλώνεται από τα Νησιά στην Πελοπόννησο και χρησιμοποιείται κρατικό κονδύλι έτσι ώστε να επιστρατευτούν σώματα επιφορτισμένων επιστατών οι οποίοι θα εξετάζουν εξονυχιστικά την όποια παρανομία έναντι των νέων περιοριστικών μέτρων. Το αποτέλεσμα αυτής της αυταρχικής στάσης της κυβέρνησης ήταν να δημιουργηθεί ένα μεγάλο κύμα αντιπολίτευσης από τους προκρίτους της Ύδρας, οι οποίοι απαιτούσαν να παύσουν οι περιορισμοί ώστε να επανέλθουν στο εμπόριο καθώς είχαν πτωχεύσει. Ο Καποδίστριας με απαντητική επιστολή ανέφερε πως κύριο μέλημα του ήταν να εξαλείψει την πανώλη και δεν επέτρεψε καμία εμπορική δραστηριότητα. Αισίως η πανώλη εξαλείφθηκε οι νησιώτες υγιείς πλέον επέτρεψαν στον εμπορικό στίβο….. και η ιστορία «επαναλαμβάνεται».

 

    Πηγές

  • Φωτάκου Απομνημονεύματα, 1960, σελ 274
  • Δημήτρης Ανωγιάτης-Πελέ, «Δρόμοι και διακίνηση στον ελλαδικό χώρο κατά τον 18ο αιώνα», εκδ: ΠΑΠΑΖΗΣΗΣ, 1993, σελ 123
  • Κατερίνα Γαρδίκα, “Landscapes od Disease.Malaria in Mondrn Greece,Budapest:Central European Univ.Press, 2018

 

∗Ο Χρήστος Στρυφτός είναι Ιστορικός

Related Post

Leave a comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *