ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ
ΑΦΓΑΝΙΣΤΑΝ: ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΑΠΟΤΥΧΙΑ… Η “ΡΟΥΑ ΜΑΤ”;

Του Παναγιώτη Αλιμήση∗

Αίσθηση και πολλές συζητήσεις μαζί με αμέτρητα ερωτήματα, έχει προκαλέσει ανά την υφήλιο η αποχώρηση των Αμερικανών από το Αφγανιστάν. Ο πακτωλός χρημάτων που ξοδεύτηκε για την ανόρθωση και “αναμόρφωση” της ταλαιπωρημένης αυτής χώρας τα τελευταία 20 χρόνια -περίπου 1 τρις δολάρια-, κατέληξε τελικά στον κάλαθο των αχρήστων. Και πώς να μην συμβούν όλα αυτά, όταν η συντριπτική πλειοψηφία του Αφγανικού λαού δεν είδε ποτέ τα νατοϊκά στρατεύματα σαν… απελευθερωτές, πόσο μάλλον σαν αναμορφωτές… Η αλήθεια είναι ότι ουδέποτε οι Αφγανοί θα απεμπολούσαν τα δικά τους πατροπαράδοτα πολιτισμικά πρότυπα για χάρη μιας παρακμιακής κουλτούρας. Τα φιλόδοξα “γεράκια” της Ουάσιγκτον το ήξεραν αυτό ήδη από το 2001, γιαυτό έθεσαν εξ αρχής ως πρωταρχικό στόχο την παγίωση της παρουσίας τους σε ένα μέρος του πλανήτη που γεωγραφικά “ελέγχει” όλη την κεντρική Ασία και δευτερευόντως να… κάνουν μαθήματα δημοκρατίας στους Αφγανούς. Όχι βέβαια ότι δεν προσπάθησαν να ιδρύσουν ισχυρές δυτικές κρατικές δομές, ωστόσο, πίστεψαν -λανθασμένα όπως αποδείχθηκε-, ότι αυτές θα μπορούσαν να ενσωματωθούν σε ένα ισλαμικό πλαίσιο διακυβέρνησης.

Τα πρόσφατα γεγονότα που έλαβαν χώρα στο Αφγανιστάν μιλούν από μόνα τους: Πως είναι δυνατόν ένας πολυδιαφημισμένος στρατός 300 χιλιάδων εκπαιδευμένων Αφγανών με σύγχρονο οπλισμό, αεροπλάνα και ελικόπτερα, να μην ρίξει ούτε μια σφαίρα για να ανακόψει την ταχύτατη προέλαση των Ταλιμπάν; Γιατί δεν έδρασε έγκαιρα η “δημοκρατική” αφγανική κυβέρνηση όταν είδε ότι φανατικοί ισλαμιστές ανασυγκροτούνται; Πως εξηγείται το γεγονός ότι ενώ μιλάμε για “καθολικό μίσος” των κατοίκων έναντι των παλιών τυράννων, δεν υπήρξε ούτε ένας δυναμικός θύλακας αντίστασης; Γιατί οι υπόλοιπες “καταπιεσμένες” εθνότητες, -πέρα από τους Παστούν (45% του πληθυσμού εκ των οποίων προέρχονται οι Ταλιμπάν) – δεν σήκωσαν τα όπλα;

Ας είμαστε ειλικρινείς: Η ραγδαία εξάπλωσή τους δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί χωρίς ευρεία λαϊκή στήριξη ή έστω αποδοχή… Δεν μπορεί στα 40 εκατομμύρια κατοίκων του Αφγανιστάν να κυριάρχησαν στρατιωτικά σε όλες τις επαρχίες 60-70.000 οπλισμένοι ισλαμιστές… Δεν το επιτρέπει η κοινή λογική! Είναι αλήθεια πως εκατομμύρια Αφγανών προσπαθούν να βρουν καταφύγιο στη Δύση, είτε γιατί είναι αντιφρονούντες, είτε επειδή είναι “δυτικόφιλοι”, όμως συγκριτικά με τον πληθυσμό της χώρας δεν είναι μεγάλο ποσοστό…

Ανατολικά του Αφγανιστάν…

Αν κάποιος επικεντρωθεί εξολοκλήρου στο ιστορικό της εσωτερικής διαχείρισης της ηγεσίας των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν, θα χάσει την μεγαλύτερη εικόνα. Οι Αμερικανοί, ποτέ δεν θα παρέδιδαν μια τόσο στρατηγική περιοχή στα χέρια φανατικών μουλάδων, χωρίς να υπολογίσουν το γεωπολιτικό κόστος. Είναι πολύ δύσκολο να πιστέψει κάποιος, ότι οι policy makers του Λευκού Οίκου θα άφηναν ακάλυπτο έναν εξόχως κρίσιμο γεωγραφικό χώρο για να δράσουν ανενόχλητοι οι μεγάλοι παγκόσμιοι ανταγωνιστές. Στην Ουάσιγκτον ήξεραν ότι αργά ή γρήγορα οι Ταλιμπάν θα έκαναν θριαμβευτική επάνοδο, συνεπώς είχε φτάσει η ώρα να στραφούν πιο ανατολικά, για να αντιμετωπίσουν τις επερχόμενες προκλήσεις.

Οι ραγδαίες παγκόσμιες γεωπολιτικές εξελίξεις, ανάγκασαν τους επιτελείς στην Ουάσιγκτον να αναπροσαρμόσουν τις προτεραιότητές της υπερδύναμης. Οι Η.Π.Α., βλέποντας ότι το παιχνίδι στην κεντρική Ασία έτσι και αλλιώς ήταν χαμένο, φαίνεται ότι προτίμησαν να σώσουν πολύτιμους πόρους με σκοπό να προετοιμαστούν κατάλληλα για την επερχόμενη «σύγκρουση» με την Κίνα. Το γεωπολιτικό βάρος των Αμερικανών, εδώ και πολύ καιρό, έχει πέσει στην Άπω Ανατολή όπου εξελίσσεται ταχύτατα στο νέο μεγάλο «ψυχροπολεμικό» πεδίο αντιπαράθεσης. Τα τελευταία 20 χρόνια οι φιλοδοξίες τόσο της Ρωσίας όσο και της ανερχόμενης υπερδύναμης, της Κίνας, έχουν προκαλέσει πονοκέφαλο στους Αμερικανούς, που μετά το 1990 είχαν συνηθίσει να δρουν σε διάφορα σημεία του πλανήτη χωρίς αντίπαλο δέος.

Στο ερώτημα τι θα μπορούσαν να πετύχουν έναντι των άλλων δυο υπερδυνάμεων οι ΗΠΑ φεύγοντας από το Αφγανιστάν, η απάντηση έχει ως εξής: Πρώτον, η αποχώρησή τους δημιουργεί πίεση στην Κίνα και συγκεκριμένα στην επαρχία Ταογιουάν, όπου κατοικούν 10 εκατομμύρια τουρκογενείς Ουιγούροι μουσουλμάνοι, οι οποίοι συχνά εκδηλώνουν έντονες αποσχιστικές τάσεις από το Πεκίνο. Δεν αποκλείεται το επόμενο διάστημα αυτή η μεγάλη μουσουλμανική μειονότητα να βρει στους Ταλιμπάν το στήριγμα που δεν είχαν. Άλλωστε, μόνο έτσι μπορεί να εξηγηθεί γιατί η Κίνα έσπευσε να αναγνωρίσει το νέο καθεστώς στο Αφγανιστάν δημιουργώντας δίαυλο επικοινωνίας. Ίσως για να τους έχει με το μέρος της… Δεύτερον, οι Αμερικανοί αφήνουν μια χώρα υπό τον έλεγχο ενός ακραίου ισλαμικού καθεστώτος το οποίο μπορεί σε βάθος χρόνου να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα ασφάλειας στο υπογάστριο της Ρωσίας, ξεσηκώνοντας ισλαμικούς θύλακες (Καύκασος, Κριμαία) καθώς και στα φιλορωσικά καθεστώτα (Κιργιστάν, Ουζμπεκιστάν κ.τ.λ.)

Επιπλέον, η αμερικανική ηγεσία αναμένεται να χτίσει γέφυρα επαφής και συνεννόησης με τους Ταλιμπάν, και γιατί όχι, να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη διεθνή αναγνώριση του νέου αφγανικού καθεστώτος, στοχεύοντας να κερδίσει έναν πολύτιμο σύμμαχο στον ευρασιατικό χώρο απέναντι στον ρωσο-κινεζικό πόλο.

Οι «κερδισμένοι»

Οι βασικοί έως τώρα κερδισμένοι από τις εξελίξεις, φαίνεται να είναι η Τουρκία και το Πακιστάν. Είναι σχεδόν βέβαιο πως η Τουρκία θα επιχειρήσει να έρθει ανοιχτά σε επαφή με τους ομόδοξους σουνίτες Ταλιμπάν, όπως έπραξε και με τον ISIS. Ωστόσο είναι νωρίς για ασφαλή συμπεράσματα, αφού οι επεκτατικές και αναθεωρητικές βλέψεις του ερντογανικού καθεστώτος, ίσως φανούν στα μάτια των νέων Αφγανών ηγετών ως άλλη μια νατοϊκή παρέμβαση…

Το Πακιστάν, του οποίου οι μυστικές υπηρεσίες χρηματοδοτούν τους Ταλιμπάν, δείχνει να είναι ο πλέον μεγάλος νικητής από την αμερικανική αποχώρηση. Όμως, και εδώ, πιστεύεται ότι οι ισλαμικές ομάδες που δρουν στην επικράτειά του, ίσως αδράξουν την ευκαιρία με σκοπό να προκαλέσουν εσωτερική πολιτική αστάθεια… με τη βοήθεια των Ταλιμπάν!

Τέλος, σε ότι αφορά το Ιράν, εκεί υπάρχει καθεστώς που έχει πολλές ομοιότητες με εκείνο των Ταλιμπάν, αν και πολύ πιο μετριοπαθές. Άρα, η όποια αλλαγή καθεστώτος στην Καμπούλ λίγο επηρεάζει την Τεχεράνη…

Εντέλει, η εσπευσμένη αποχώρηση των ΗΠΑ από το Αφγανιστάν δεν είναι δίκαιο να χαρακτηριστεί αποκλειστικά μια στρατηγική αποτυχία της Δύσης. Μάλλον πρόκειται για μια στρατηγική κίνηση “ρουά ματ” των Αμερικανών που στρέφεται ξεκάθαρα ενάντια στη Ρωσία και την Κίνα. Πάντως ο χρόνος θα δείξει πως τελικά θα διαμορφωθούν οι ισορροπίες…

∗Ο Παναγιώτης Αλιμήσης είναι Ιστορικός – Διεθνολόγος

Related Post

Leave a comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *