ΑΜΠΟΥ ΜΟΧΑΜΕΝΤ ΑΛ ΤΖΟΛΑΝΙ (ΑΛ ΣΑΡΑ): ΕΝΑΣ ΣΚΛΗΡΟΣ ΠΟΛΕΜΑΡΧΟΣ ΣΤΟ ΤΙΜΟΝΙ ΤΗΣ ΣΥΡΙΑΣ

Γράφει ο Κωνσταντίνος Νικολετόπουλος*

Ο Αμπου Μοχάμεντ Αλ Τζολάνι είναι ένας από τους πιο στρατιωτικούς –πολιτικούς ηγέτες της Μέσης Ανατολής. Από την πρώτη στιγμή που ανέλαβε διοικητής του ελεύθερου συριακού στρατού κατάφερε να επιβληθεί στους αντιπάλους του. Ύστερα από προσωπικό αγώνα 13 ετών ηγείται σήμερα της κυβέρνησης της Συρίας. Ποιος είναι όμως ο Αμπου Μοχάμεντ Αλ Τζολάνι;

Γεννήθηκε το 1982 στο Ριάντ της Σαουδικής Αραβίας. Ο πατέρας του ήταν μηχανικός πετρελαίου. Η οικογένεια του ζούσε στα υψίπεδα του Γκολάν. Ωστόσο, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το σπίτι του όπως και άλλοι Σύροι, όταν τα υψίπεδα καταλήφθηκαν από το Ισραήλ το 1967. Η οικογένεια εγκαταστάθηκε σε προάστιο της Δαμασκού. Ο πατέρας του από τον πρώτο καιρό ήταν εναντίον του καθεστώτος Μπάαθ και συμμετείχε μάλιστα σε πολλές διαδηλώσεις, κάτι που είχε ως αποτέλεσμα να φυλακιστεί .

Την δεκαετία του 90, συγκλονισμένος από τα δεινά των Παλαιστινίων, άρχισε να υιοθετεί ακραίες απόψεις. Από τότε άρχισε να μελετά σε βάθος το Κοράνι. Το 2000 εισήχθη στο τμήμα ιατρικής του πανεπιστημίου της Δαμασκού. Οι επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου του δημιούργησαν ένα αίσθημα ικανοποίησης , καθώς η συντριπτική πλειοψηφία των μουσουλμάνων αισθανόταν ότι βρισκόταν υπό τον άμεσο έλεγχο και την καταπίεση του Ισραήλ, τις κινήσεις του οποίου υποστήριζε πλήρως η υπερδύναμη.

Η συμμετοχή του στον πόλεμο του Ιράκ

Την 28η Φεβρουαρίου 2003 έφτασε στη Μοσούλη όπου εντάχθηκε στο παρακλάδι της Αλ Κάιντα, που ήταν ενεργό στην περιοχή. Στις 19 Μαρτίου ξεκίνησε η αμερικανική εισβολή στο Ιράκ. Ο Τζολάνι υπηρέτησε μέχρι το 2006 κάτω από τις διαταγές του ηγέτη της Αλ Κάιντα στο Ιράκ Μουσάμπ Αλ-Ζαρκάουι, χωρίς όμως να έχει ενεργό συμμετοχή στις μάχες.

Το καλοκαίρι του 2006 πήγε στο Λίβανο, αφού του ανατέθηκε η υλικοτεχνική εκπαίδευση των μαχητών της οργάνωσης Τζουντ αλ-Σαμ ( παρακλάδι της Αλ Κάιντα στο Λίβανο). Συνελήφθη σε επιχείρηση του αμερικανικού στρατού , την στιγμή που τοποθετούσε βόμβες σε δρόμο όπου περνούσαν αμερικανικά στρατεύματα. Αρχικά φυλακίστηκε στις φυλακές του Αμπου Γκράιμπ. Μετά από μερικούς μήνες, οι αμερικανοί παρέδωσαν τον Τζολάνι στις Ιρακινές αρχές οι οποίες τον μετέφεραν στις φυλακές Αλ Τάτζι . Το 2008, μαζί με τον Αμπού Μπάκρ Αλ Μπαγκντάντι, ηγήθηκαν των δυνάμεων της Αλ Κάιντα στο Ιράκ.

Το 2012 ο Αλ Σάρα παντρεύτηκε την Λατίφα Αλ Ντρούμπι από την επαρχία Χόμς. Μαζί της απέκτησε 3 παιδιά. Το καλοκαίρι εκείνου του έτους, σε συνεννόηση με τον Μπαγκντάντι, ίδρυσε το μέτωπο Αλ Νούσρα. Αρχικά, η δύναμη της Αλ Νούσρα ανερχόταν σε 7.000 μαχητές. Η Αλ Νούσρα χαρακτηρίστηκε σχεδόν αμέσως από τις ΗΠΑ ως τρομοκρατική οργάνωση, με την υπερδύναμη να επικηρύσσει τον Τζολάνι για 10 εκατομμύρια δολάρια.

Τον Ιούλιο του 2012 η Αλ Νούσρα διενεργεί βομβιστική επίθεση στην πρωτεύουσα Δαμασκό. Στόχος της επίθεσης ήταν η υπηρεσία πληροφοριών της κυβέρνησης Άσαντ, το κτίριο της οποίας καταστράφηκε ολοσχερώς. Η επίθεση κόστισε τη ζωή σε 55 ανθρώπους.

Το 2013 η δημιουργία του Ισλαμικού κράτους έχει ως αποτέλεσμα πολλοί ξένοι μαχητές της Αλ Νούσρα να εγκαταλείψουν τον Τζολάνι και να ενταχθούν στις δυνάμεις του ISIS. Στις 6 Οκτωβρίου 2014 ο διεθνής συνασπισμός ξεκίνησε επιδρομές κατά των δυνάμεων της Αλ Νούσρα στη Συρία. Ο Αμπού Μοχάμεντ Αλ Τζολάνι κατηγόρησε τη Δύση ότι με τις ενέργειες της αυτές ουσιαστικά κήρυττε τον πόλεμο στο Ισλάμ, τονίζοντας μάλιστα ότι η σύρραξη αυτή θα μεταφερόταν σταδιακά στο Δυτικό κόσμο.

Το 2015 ο ελεύθερος συριακός στρατός θα πάρει υπό τον έλεγχο του την πόλη του Ιντλίμπ. Τα επόμενα χρόνια ο Αλ Σάρα θα εγκαταστήσει εκεί το αρχηγείου του. Στις 13 Οκτωβρίου, ενώ η ρωσική εισβολή στη Συρία ήταν σε εξέλιξη, ο ηγέτης του ελεύθερου συριακού στρατού κάλεσε ρώσους μουσουλμάνους πολίτες να επιτεθούν σε στρατιωτικούς στόχους εντός και εκτός Ρωσίας.

Στις 29 Ιουλίου 2016, ο Τζολάνι σε μια προσπάθεια να κερδίσει την εύνοια των ΗΠΑ, διέκοψε την συνεργασία της Αλ Νούσρα με την Αλ Κάιντα. Με την κίνηση αυτή ο Αλ Σάρα προσπαθούσε να πάρει με το μέρος του το ΝΑΤΟ, έτσι ώστε να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τις ρωσικές χερσαίες και αεροπορικές επιθέσεις.

Την ίδια περίοδο, η Αλ Νούσρα αγωνίζεται να κρατήσει υπό τον έλεγχο της την πόλη του Χαλεπίου. Για την κατάληψη της ο Άσαντ διέθεσε τεράστιο αριθμό δυνάμεων, οι οποίες είχαν διαρκή υποστήριξη από ρώσους καταδρομείς , την ρωσική αεροπορία, καθώς επίσης και από επίλεκτους κομάντο των φρουρών της επανάστασης.

Την ίδια στιγμή που διεξαγόταν η μάχη στο Χαλέπι , ο τουρκικός στρατός διεξήγαγε την επιχείρηση «Ασπίδα του Ευφράτη» . Οι τουρκικές δυνάμεις εισέβαλλαν στην Συρία στις 24 Αυγούστου 2016, περίπου δυο μήνες μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα. Με την βοήθεια του Αλ Σάρα ο τουρκικός στρατός πέτυχε να πάρει υπό τον έλεγχο του τις επαρχίες Τζαρμπαλούς και Αλ Μπάμπ, χάνοντας όμως 71 στρατιώτες.

Ο Αλ Σάρα διατήρησε τον έλεγχο του Χαλεπίου μέχρι το Δεκέμβριο του 2016 και στην συνέχεια οι δυνάμεις του εγκαταστάθηκαν στο Ιντλίμπ. Το 2020, Συρία και Ρωσία διενέργησαν μεγάλη επίθεση με απώτερο στόχο την κατάληψη της πόλης του Ιντλίμπ. Το κύριο βάρος της υπεράσπισης της πόλης έπεσε στις τουρκικές ένοπλες δυνάμεις.

Η Τουρκία πολέμησε σκληρά για να παραμείνει το Ιντλίμπ υπό τον έλεγχο της συριακής αντιπολίτευσης. Το διάστημα Δεκέμβριος- Μάρτιος του 2020 η Τουρκία έχασε στο Ιντλίμπ περίπου 40 στρατιώτες με τους τραυματίες να ξεπερνούν τους 120. Τουρκικός στρατός και Αλ Σάρα πολέμησαν πολύ σκληρά και ανέκοψαν την επίθεση του Άσαντ.

Τα επόμενα χρόνια, και λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, ο Αλ Σάρα έριξε ιδιαίτερο βάρος στην οικονομική ανάπτυξη του Ιντλίμπ, της μοναδικής συριακής πόλης η οποία βρισκόταν υπό τον έλεγχο του. Την τριετία 2021-2024 στο Ιντλίμπ κατοικούσαν 3 εκατομμύρια άνθρωποι και υπήρχε γενικότερη ανάπτυξη στην πόλη. Επίσης, να σημειώσουμε ότι δεν υπήρχε εγκληματικότητα, καθώς ο τζιχαντιστής πολέμαρχος κυβερνούσε την πόλη με σιδηρά πυγμή. Μάλιστα κατά την τριετία αυτή κατάφερε να διαλύσει το παρακλάδι της Αλ Κάιντα ( Hayat Tahrir al-Sham), φυλακίζοντας τον αρχηγό της Abu Maria al-Qahtani, και 300 ακόμα μαχητές.

Το Δεκέμβριο του 2024 οι δυνάμεις του Αλ Σάρα, με μια αιφνιδιαστική επίθεση θα συντρίψουν τις δυνάμεις του Μαχέρ Αλ Άσαντ (γιού του Μπασάρ Αλ Άσαντ) και θα καταλάβουν την δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Συρίας, Χαλέπι . Μέσα σε 48 ώρες οι δυνάμεις του ελεύθερου συριακού στρατού είχαν υπό τον έλεγχο τους τις δυο μεγαλύτερες πόλεις της Συρίας, την Χάμα και το Χαλέπι. Η Ρωσία εκκένωσε μεγάλο μέρος της πρεσβείας της στην Δαμασκό, βλέποντας το τέλος του καθεστώτος Άσαντ να πλησιάζει. Η Δαμασκός κατελήφθη στις 9 Δεκεμβρίου 2024.

Στις 20 Δεκεμβρίου 2024 ο πρόεδρος Αλ Σάρα συναντήθηκε με την υφυπουργό εξωτερικών των ΗΠΑ Μπάρμπαρα Λίφ. Η κυρία Λίφ χαρακτήρισε την συνάντηση εξαιρετικά παραγωγική, και ανακοίνωσε ότι ο Αλ Σάρα αφαιρείται από την λίστα των επικηρυγμένων ατόμων. Στη συνάντηση η αμερικανίδα διπλωμάτης κάλεσε τον Σύρο πρόεδρο να μην επιτρέψει την ανάδυση του Ισλαμικού κράτους.

Στις 29 Δεκεμβρίου 2024 ο μεταβατικός πρόεδρος της Συρίας διαβεβαίωσε ότι οι κουρδικές δυνάμεις θα ενταχθούν στο νεοσύστατο συριακό στρατό. Ο Αλ Σάρα δήλωσε ότι αναγνωρίζει την προσφορά των κούρδων του YPJ στον πόλεμο ενάντια στο Ισλαμικό κράτος και διαβεβαίωσε ότι οι κούρδοι αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της Συριακής κοινωνίας.

Η ενίσχυση της ισραηλινής παρουσίας στην Συρία

Μετά την ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ το Ισραήλ, μη έχοντας την παραμικρή εμπιστοσύνη στον Αλ Σάρα και φοβούμενο για την ασφάλεια του, εισέβαλλε ταχύτατα στα υψώματα του Γκολάν. Η κυβέρνηση Νετανιάχου προώθησε νέο πρόγραμμα εποικισμών με στόχο τον διπλασιασμό του εβραϊκού πληθυσμού στην περιοχή. Παράλληλα, οι ισραηλινοί βομβάρδισαν περιοχές στη νότια Συρίας και το αεροδρόμιο της Δαμασκού.

Ο Αχμέντ Αλ Σάρα γνώριζε ότι είναι αδύνατον η Συρία να αντιμετωπίσει μια πλήρους κλίμακας ισραηλινή εισβολή. Για αυτό το λόγο απεύθυνε έκκληση στον ΟΗΕ να προχωρήσει στις απαραίτητες ενέργειες έτσι ώστε ο Ισραηλινός στρατός να αναγκαστεί να εγκαταλείψει την Συρία.

Στις 2 Φεβρουαρίου 2025 ο Αλ Τζολάνι επισκέφτηκε την Σαουδική Αραβία. Συναντήθηκε με τον Σαουδάραβα Βασιλιά Μπιν Σαλμάν , ο οποίος τον διαβεβαίωσε ότι θα βοηθήσει την Συρία στην μετά Άσαντ εποχή. Μια εβδομάδα αργότερα επισκέφτηκε την Συρία ο έλληνας υπουργός εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτης και συναντήθηκε με τον Αλ Σάρα. Ο έλληνας υπουργός δήλωσε ότι η Ελλάδα θα είναι παρούσα στην επόμενη μέρα της Συρίας. Ο κύριος Γεραπετρίτης κάλεσε τον Αλ Σάρα να δημιουργήσει θεσμούς οι οποίοι θα στηρίζονται στο Διεθνές Δίκαιο. Η Ελλάδα έθεσε επίσης το ζήτημα της προστασίας των χριστιανικών πληθυσμών.

Στις 24 Φεβρουαρίου το Ισραήλ κάλεσε την Συριακή κυβέρνηση να σεβαστεί πλήρως τα δικαιώματα των Δρούζων. Μάλιστα η Ιερουσαλήμ ξεκαθάρισε ότι ο ισραηλινός στρατός θα παραμείνει στη Συρία επ αόριστον. Ο πρωθυπουργός Νετανιάχου προειδοποίησε ότι δε θα γίνει ανεκτή παρουσία Συριακού στρατού στη Νότια Συρία. Στις 13 Ιουλίου 2025 οι συριακές ένοπλες δυνάμεις ξεκίνησαν επιθετικές επιχειρήσεις στην επαρχία Ντουβέιντα στην οποία κατοικούν δρούζοι. Η αντίδραση του Ισραήλ ήταν άμεση με τις ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις να διεξάγουν αεροπορικές επιδρομές σε όλη την Συρία , στοχεύοντας επίλεκτες μονάδες του ελεύθερου συριακού στρατού. Η κυβέρνηση Αλ Σάρα σε μια προσπάθεια αποκλιμάκωσης της έντασης , γνωστοποίησε ότι ο πρόεδρος Αλ Σάρα ουδέποτε έδωσε εντολή για την διεξαγωγή επιθέσεων κατά των Δρούζων.

Στις 16 Ιουλίου ο Ισραηλινός στρατός βομβάρδισε με πυραύλους το Συριακό υπουργείο άμυνας και κυβερνητικά κτίρια σε όλη την Δαμασκό. Ο πρόεδρος Αλ Σάρα σε διάγγελμα του διαβεβαίωσε ότι η προστασία των μειονοτήτων αποτελεί για τον ίδιο ύψιστη προτεραιότητα. Παράλληλα κατέστησε σαφές ότι η Συρία δε πρόκειται να παρασυρθεί από τις ισραηλινές προκλητικές ενέργειες.

Στις 14 Ιανουαρίου 2026 ο Αλ Σάρα σε συνέντευξη του αναγνώρισε την προσφορά των κούρδων στο πόλεμο κατά της τρομοκρατίας. Στη συνέχεια κατέστησε σαφές ότι η καλύτερη προστασία για τους κούρδους, είναι η ένταξη τους στο συριακό κυβερνητικό μηχανισμό. Σε μια ένδειξη καλής θέλησης ο σύρος πρόεδρος αναγνώρισε τα κουρδικά ως επίσημη Γλώσσα της Συρίας μαζί με τα Αραβικά.

Στις 20 Ιανουαρίου 2026 κούρδοι και Αλ Σάρα κατέληξαν σε συμφωνία για την λήξη των μεταξύ τους συγκρούσεων, με τους κούρδους να συμφωνούν να εγκαταλείψουν την Ράφα, το Κομπάνι αλλά και την πόλη του Ντέιρ Αλ Ζόρ . Παράλληλα, η συριακή κυβέρνηση δεσμεύτηκε να προχωρήσει άμεσα στην ένταξη των Κούρδων στο συριακό στρατό.

Συμπεράσματα: Από την στρατιωτική και πολιτική θητεία του Αλ Τζολάνι βγαίνουν μερικά πρώτα συμπεράσματα :

1) Ο Τζολάνι είχε την έμφυτη ικανότητα και το χάρισμα να ηγείται ομάδων και να απομονώνει όσους διαφωνούν μαζί του.

2) Τα δεινά των παλαιστινίων τον έχουν επηρεάσει πάρα πολύ και έχουν καθορίσει την πολιτική του σκέψη και δράση μέχρι σήμερα. Κατά την εκτίμηση μου, σε αυτόν τον παράγοντα οφείλεται και η στενή συμμαχία με την Τουρκία, όπως και το ότι δεν ήθελε ακόμα και στα χρόνια του εμφυλίου να έχει την παραμικρή σχέση με το Ισραήλ. Και αυτό, παρά το γεγονός ότι τόσο ο ίδιος ο Αλ Σάρα όσο και η Ιερουσαλήμ επιθυμούσαν την ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ.

3) Η συμμαχία με την Τουρκία συνέβαλλε αποφασιστικά στο να αντέξει την πίεση της Ρωσίας και να στείλει το μήνυμα στην διεθνή κοινότητα ότι είναι αδύνατη η ήττα του ελεύθερου συριακού στρατού στο πεδίο της μάχης.

4) Η νίκη κατά του Άσαντ οφείλεται κυρίως στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Η Ρωσία από το 2022 μέχρι και σήμερα έχει ρίξει ιδιαίτερο βάρος στον πόλεμο αυτό. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το 2024 ο Ουκρανικός στρατός κατείχε μεγάλο μέρος της περιφέρειας του Κούρσκ, χάρη στην πετυχημένη αντεπίθεση του Αυγούστου του 2024. Συνεπώς, εκείνη την περίοδο ο ρωσικός στρατός είχε ως κύρια προτεραιότητα την απελευθέρωση των ρωσικών κατεχομένων εδαφών και όχι την προστασία του Άσαντ.

5) Ο Αλ Σάρα είναι υποχρεωμένος να βρει πεδίο συνεννόησης με το Ισραήλ, δεδομένου ότι είναι αδύνατο να επικρατήσει σε πόλεμο με την Ιερουσαλήμ.

Πηγές

https://apnews.com/article/syria-insurgency-alqaida-algolani-0c11961094ca4fb7fe1bccce1c4b3302

https://www.bbc.com/news/world-middle-east-36916606

https://web.archive.org/web/20241218161406/https://www.thetimes.com/world/middle-east/article/abu-mohammed-al-jolani-syrian-leader-xx-9z3lbktjg

https://www.theguardian.com/world/2016/jul/28/al–qaida–syria–nusra–split–terror–network