Του Χρήστου Στρυφτού∗
Η Φιλική Εταιρεία θα τολμούσαμε να υποστηρίξουμε πως είναι μια από τις γενέτειρες αρχές του ελληνικού εθνικού κινήματος που φέρει το όνομα Ελληνική Επανάσταση 1821. Επρόκειτο για μια μυστική οργάνωση που είχε ως στόχο την οργάνωση του ελληνικού εθνικού κινήματος.[1]
Η Φιλική Εταιρεία στην αρχή όταν δημιουργήθηκε το 1814 στην Οδησσό της Ρωσίας ήταν ανοργάνωτη και ολιγομελής. Το 1918 η έδρα αυτής της μυστικής οργάνωσης μεταφέρθηκε από την Οδησσό στην Κωνσταντινούπολη, ώστε να μη γίνουν αντιληπτές οι πληροφορίες της οργάνωσης από τις μυστικές υπηρεσίες του τσάρου. Οι οθωμανικές μυστικές υπηρεσίες ήταν λιγότερο οργανωμένες και έτσι τα μέλη της οργάνωσης περνούσαν απαρατήρητα. Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της Φιλικής Εταιρείας ήταν το καταστατικό της (ιεραρχία, μέλη), η επικοινωνία των μελών μεταξύ τους (συνωμοτισμός, κωδικοποιημένη γλώσσα – αλφαβητάρι της Φιλικής Εταιρείας), μυήσεις μελών (ειδικές τελετουργίες για την είσοδο των μελών).[2]
Πιο συγκεκριμένα η ιεραρχία της Φιλικής Εταιρείας χωρίζεται στις εξής κλίμακες. Αρχικά η πιο χαμηλή κλίμακα στην ιεραρχία της είναι αυτή με την ονομασία αδελφοποιητοί. Τα μέλη της Φιλικής Εταιρείας μεταξύ τους μιλούσαν με την προσφώνηση «αδελφέ» που είχε την χριστιανική έννοια αλλά και το γεγονός ότι είναι αδελφοί στο ίδιο έθνος. Στην κλίμακα των αδελφοποιητών τα μέλη μεταξύ τους θέλουν να δείξουν πόσο στενός είναι ο δεσμός τους σμίγοντας έτσι το αίμα τους ώστε να προσομοιάζει έτσι με στενή συγγενική σχέση (τελετή η οποία γινόταν με παρουσία ιερέα). Έτσι δυο αδελφοποιητοί θα αποδείκνυαν ότι είναι πραγματικά αδέλφια και ότι μπορούσε ο ένας να εμπιστευτεί τον άλλον.
Η πιο συνηθισμένη κλίμακα της ιεραρχίας της Φιλικής Εταιρείας ήταν οι συστημένοι, οι οποίοι άνηκαν στους «συνωμότες» αλλά δεν ήξεραν τον λόγο και τη λειτουργία της οργάνωσης παρά μόνο το γεγονός για την αγάπη τους στην πατρίδα. Η κλίμακα των ιερέων ήταν μια ξεχωριστή βαθμίδα στην ιεραρχία. Οι ιερείς ήταν εκείνοι οι οποίοι είχαν την αρμοδιότητα να τελούν τις μυήσεις των μελών. Οι ιερείς γνώριζαν καλά τα σημάδια αναγνώρισης της Φιλικής Εταιρείας και τον κώδικα επικοινωνίας. Πάνω από την κλίμακα των ιερέων ήταν οι ποιημένες και ανώτερα από αυτούς ήταν οι αφιερωμένοι οι οποίοι ήταν κυρίως στρατιωτικοί στην ειδικότητα τους. Ανώτερη κλίμακα της Φιλικής Εταιρείας ήταν οι αρχιποιημένες όπου προφανώς ήταν τα αρχηγικά μέλη της. Για να γίνει κάποιος μέλος της Φιλικής Εταιρείας έπρεπε να έχει προταθεί από κάποιον άλλο και να έχει βάλει τον πατριωτισμό του πάνω από κάθε ιδεολογία.[3]
Μέσα στις τελετουργίες οι οποίες κρατούσαν μέρες, υπήρχαν επάλληλοι όρκοι. Χαρακτηριστικά αυτών των όρκων ήταν ότι τα «υποψήφια» μέλη έπρεπε να δηλώσουν την μεγάλη αγάπη τους για την πατρίδα, την οποία βάζουν πάνω απ όλα. Διαχώριζαν τους εαυτούς τους τα μέλη της Φιλικής Εταιρείας από άλλους ραγιάδες που ήταν συνεργάτες, οπαδοί ή ομόφωνοι της οθωμανικής αυτοκρατορίας, τους οποίους κατηγορούσαν για προδοσία και ότι ήταν ξένοι με τον έθνος. Ορκίζονταν επίσης τα μέλη να συνεργάζονται και να βοηθάει ο ένας τον άλλον ακόμα και με την προώθηση περιουσιακών στοιχείων. Εκείνοι οι οποίοι ήταν μέλη της οργάνωσης και φορείς χρήματος έβαλαν το ατομικό τους συμφέρον στην άκρη και έδωσαν πολλά χρήματα για την απελευθέρωση. Στους όρκους οι άνθρωποι – μέλη αποδέχονται να θυσιάσουν πράγματα που είναι σημαντικά για αυτούς και καταστάσεις που ίσως τους φέρουν προβλήματα, καθώς επίσης υπήρχε έντονα η παρουσία του ορθόδοξου χριστιανικού δόγματος. Έπρεπε υποχρεωτικά τα μέλη να αλληλοβοηθιούνται ακόμη κι αν στο παρελθόν ήταν εχθροί. Αυτός είναι και ένας από τους κυριότερους λόγους ότι στη Φιλική Εταιρεία κανείς δεν πρόδωσε κανέναν. Ένα απλό μέλος της οργάνωσης δεν μπορούσε να ξέρει όλα τα σχέδια και τα μυστικά. Υπήρχε μια συγκεκριμένη επικοινωνία μεταξύ των μελών ακόμη και στην ιεραρχία που ήταν ειδικά διαμορφωμένη. Από τους όρκους αυτούς των μελών της Φιλικής Εταιρείας μπορούμε να συλλάβουμε όλα τα χαρακτηριστικά σημεία της οργάνωσης, δηλαδή την απεριόριστη αγάπη τους για την πατρίδα δίνοντας έτσι την ζωή τους γι αυτήν, η αλληλεγγύη μεταξύ τους και η τεράστια μυστικότητα.[4]
Όταν οι αρχηγοί της Φιλικής Εταιρίας αποφάσισαν να τη διευρύνουν βρήκαν μεγάλη ανταπόκριση. Από την οργάνωση στέλνονταν συγκεκριμένα άτομα για να μυήσουν καινούργια μέλη. Αυτά τα άτομα ονομάζονταν απόστολοι . Οι απόστολοι εξέδιδαν ιδέες του πατριωτισμού στους εκάστοτε εμπόρους, κοτζαμπάσηδες και καραβοκυραίους τους οποίους ήθελαν να μυήσουν. Δεν έκαναν δηλαδή πολιτική κατήχηση αλλά διέδιδαν ιδέες σε ανθρώπους που συμμερίζονταν τις αξία της πατρίδας. Η Φιλική Εταιρεία στην ουσία δρούσε ως φορέας πολιτικής ιδεολογίας με κύριο στόχο την επανάσταση. Προωθούσε δηλαδή μια σύγχρονη πολιτική ιδεολογία και οδηγούσε τους ανθρώπους να δράσουν σε σχέση με τις παραδοσιακές ιδεολογίες του παρελθόντος.
Η ιδεολογία της Φιλικής Εταιρείας προήγαγε μια ιδεολογία η οποία είχε όλα τα στοιχεία του ρομαντικού ιδεαλισμού, καθώς και συγγένευε με τις ιδεολογικές νόρμες της γαλλικής επανάστασης και του Διαφωτισμού.[5] Παρόλα αυτά δεν είμαστε βέβαιοι για τις προσωπικές ιδεολογικές αντιλήψεις που είχαν οι αρχηγοί της Φιλικής Εταιρείας Αξιοσημείωτο είναι να πούμε πως η Φιλική Εταιρεία δημιουργήθηκε και επέζησε μέσα στο αυταρχικό πολιτειακό σύστημα της Ιεράς Συμμαχίας. Μιας ένωσης των τότε μεγάλων αυτοκρατοριών, η οποία καταδίωκε πάσης φύσεως δημοκρατικές και φιλελεύθερες αντιστασιακές ή επαναστατικές ενέργειες (όπως παρόμοια οι καρμπονάροι στην Ιταλία). Η ιδεολογία της Φιλικής Εταιρείας είναι λοιπόν εκείνη η οποία καταγγέλλει το τυραννικό αυτό καθεστώς της εποχής, ήταν δηλαδή εναντίον της δεσποτείας και της απολυταρχίας του κατεστημένου της εποχής κι αυτό γιατί είχε ως κύριο στόχο των ξεσηκωμό των Ελλήνων πατριωτών εναντίον της οθωμανικής αυτοκρατορίας όπου και το πέτυχε.[6].
∗ Ο Χρήστος Στρυφτός είναι ιστορικός
Υποσημειώσεις
[1] π. Γεώργιος Δ. Μεταλληνός – Δημήτριος Γ. Μεταλληνός, «ΕΘΝΑΡΧΙΑ- Ο Ελληνισμός στην Οθωμανική Αυτοκρατορία», εκδ . ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΡΑΚΥΝΘΟΣ, Αθήνα, 2015, σελ 138
[2] Συλλογικό, «Ο Ελληνισμός υπό ξένη κυριαρχία (1669–1821)». Ιστορία του Ελληνικού Έθνους: Τόμος ΙΑ΄. Εκδοτική Αθηνών. 1971, σελ. 430.
[3] Ιωάννης Φιλήμων, «Δοκίμιον ιστορικόν περί της Φιλικής Εταιρείας», Ναύπλιο, 1834, σελ 127-190
[4] Richard Clogg, «Συνοπτική Ιστορία της Ελλάδας, 1770-2000», εκδ. ΚΑΤΟΠΤΡΟ, Αθήνα, 2003, σελ 53-55
[5] Πέτρος Πιζάνιας, «Η Ελληνική Επανάσταση του 1821-Ένα ευρωπαϊκό γεγονός», εκδ. ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΙΟΝΙΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ/ΚΕΔΡΟΣ,2009, σελ 35-41
[6] Στέφανος Παπαγεωργίου, «Από το Γένος στο Έθνος», εκδ. ΠΑΠΑΖΗΣΗ, Αθήνα, 2005, σελ 84-87
Leave a comment