Το Δικαστήριο της ΕΕ (ΔΕΕ) εξέδωσε μια σημαντική απόφαση την Παρασκευή 4 Οκτωβρίου 2024, σύμφωνα με την οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παραβίασε το δικαίωμα αυτοδιάθεσης των κατοίκων της Δυτικής Σαχάρας, τους Σαχραούι, με τη σύναψη εμπορικών συμφωνιών για την αλιεία και την γεωργία με το Μαρόκο. Η διαμάχη ανάμεσα στο Μαρόκο και την Δυτική Σαχάρα ξεκίνησε το 1975 όταν η Δυτική Σαχάρα ανεξαρτητοποιήθηκε από την Ισπανία και το Μαρόκο προσάρτησε την περιοχή.

Το 2019 η ΕΕ υπέγραψε συμφωνίες αλιείας και γεωργίας με το Μαρόκο, οι οποίες κάλυπταν επίσης προϊόντα από τη Δυτική Σαχάρα. Το ΔΕΕ απέρριψε τις προσφυγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Συμβουλίου της ΕΕ και αποφάσισε τελεσίδικα ότι οι εν λόγω συμφωνίες δεν έλαβαν υπόψη τους την κατάσταση του λαού της Δυτικής Σαχάρας και διαπίστωσε ότι, δεδομένου ότι ένα σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού βρίσκεται εκτός της περιοχής, οι διαβουλεύσεις που διεξήχθησαν δεν μπορούσαν να αποδείξουν τη συγκατάθεσή τους για τις εμπορικές συμφωνίες. Όπως τονίζει η απόφαση, «η συναίνεση του λαού της Δυτικής Σαχάρας για την εφαρμογή αποτελεί προϋπόθεση για την εγκυρότητα των αποφάσεων με τις οποίες το Συμβούλιο της ΕΕ ενέκρινε αυτές τις συμφωνίες για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης». Το Δικαστήριο ανέφερε επίσης ότι σε μια διαδικασία διαβούλευσης που έλαβε χώρα δεν συμμετείχαν ο λαός της Δυτικής Σαχάρας αλλά οι κάτοικοι που βρίσκονται επί του παρόντος σε αυτό το έδαφος, ανεξάρτητα από το αν ανήκουν ή όχι στον λαό της Δυτικής Σαχάρας. Ακόμη και αν δεν υπάρχει ρητή συγκατάθεση του λαού της Δυτικής Σαχάρας ως προς τις συμφωνίες, η συγκατάθεση μπορεί να τεκμαίρεται εφόσον η συμφωνία δημιουργεί νομικές υποχρεώσεις για τον πληθυσμό και παρέχει συγκεκριμένα πλεονεκτήματα από την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων της περιοχής. Από τη στιγμή λοιπόν που οι συμφωνίες δεν δημιουργούν νομικές υποχρεώσεις για τους Σαχράουι και δεν τους παρέχουν κανένα οικονομικό όφελος ή πλεονέκτημα από την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων ή των υδάτων της περιοχής δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υπάρχει συναίνεση του λαού της Δυτικής Σαχάρας για την εφαρμογή των συγκεκριμένων συμφωνιών.

Το Δικαστήριο αποφάσισε επίσης ότι τα πεπόνια και οι ντομάτες που παράγονται στη Δυτική Σαχάρα πρέπει τώρα να φέρουν την προέλευσή τους ως τέτοια. «Η επισήμανση πρέπει να αναφέρει μόνο τη Δυτική Σαχάρα ως χώρα προέλευσης αυτών των αγαθών, αποκλείοντας κάθε αναφορά στο Μαρόκο, ώστε να αποφεύγεται η παραπλάνηση των καταναλωτών», ανέφερε.

Ωστόσο, το ΔΕΕ αποφάσισε να διατηρήσει σε ισχύ τα μέτρα ελευθέρωσης γεωργικών προϊόντων για 12 μήνες, ώστε να αποτραπούν σοβαρές αρνητικές συνέπειες για την εξωτερική δράση της ΕΕ και για λόγους ασφάλειας δικαίου.

Το Μαρόκο καταδίκασε την απόφαση του ΔΕΕ ενώ το Μέτωπο Polisario, που ισχυρίζεται ότι εκπροσωπεί τον λαό της Δυτικής Σαχάρας, υποστηρίζεται από την Αλγερία και επιδιώκει ένα ανεξάρτητο κράτος στη Δυτική Σαχάρα χαιρέτισε την απόφαση. Μάλιστα, ο Oubi Bouchraya, εκπρόσωπος του Polisario στον ΟΗΕ στην Ελβετία, δήλωσε: «Είναι μια ιστορική νίκη για τον λαό των Σαχράουι που επιβεβαιώνει τις αδικίες της ΕΕ και του Μαρόκου και επιβεβαιώνει τη μόνιμη κυριαρχία του λαού των Σαχράουι στους φυσικούς πόρους του».

Το υπουργείο Εξωτερικών του Μαρόκου επέκρινε την απόφαση του ΔΕΕ αναφέροντας ότι «το περιεχόμενο αυτής της απόφασης περιέχει προφανή νομικά λάθη και ύποπτα πραγματικά λάθη. Αυτό υποδηλώνει στην καλύτερη περίπτωση μια πλήρη άγνοια της πραγματικότητας της υπόθεσης, αν όχι μια κραυγαλέα πολιτική προκατάληψη και το δικαστήριο προσπάθησε να αντικαταστήσει τα όργανα του ΟΗΕ και να αντικρούσει τις καθιερωμένες θέσεις και προσεγγίσεις τους». Το Βασίλειο του Μαρόκου δηλώνει κατηγορηματικά ότι «δεν ανησυχεί με την απόφαση του ΔΕΕ» καθώς το Μαρόκο δεν συμμετέχει σε αυτή την υπόθεση, η οποία αφορά την Ευρωπαϊκή Ένωση από τη μια πλευρά και το υποστηριζόμενο από την Αλγερία Polisario από την άλλη. Το υπουργείο εξωτερικών του Μαρόκου τόνισε ότι το Μαρόκο δεν εμπλέκεται σε κανένα μέρος της νομικής διαδικασίας και, κατά συνέπεια, δεν θεωρεί ότι το αφορά με κανέναν τρόπο η απόφαση.

Το Μαρόκο κάλεσε το Συμβούλιο της ΕΕ, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να σεβαστούν τις διεθνείς δεσμεύσεις και να προστατεύσουν την ακεραιότητα της στρατηγικής εταιρικής σχέσης τους με το Μαρόκο. Το υπουργείο εξωτερικών του Μαρόκου επανέλαβε τη θέση ότι δεν θα προσυπογράψει καμία συμφωνία που δεν σέβεται την εδαφική του ακεραιότητα και την εθνική του ενότητα.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και ο Ύπατος Εκπρόσωπος της ΕΕ, Ζοζέπ Μπορέλ επιβεβαίωσαν με κοινή τους δήλωση τη δέσμευση της ΕΕ για περαιτέρω διατήρηση και ενίσχυση των στενών σχέσεων με το Μαρόκο σε όλους τους τομείς. σύμφωνα με την αρχή «pacta sunt servanda» (οι συμφωνίες πρέπει να τηρούνται). Οι δύο αξιωματούχοι τόνισαν ότι «τα δύο μέρη έχουν δημιουργήσει, όλα αυτά τα χρόνια, μια βαθιά φιλία και μια σταθερή και πολύπλευρη συνεργασία, την οποία σκοπεύουμε να ανεβάσουμε στο επόμενο επίπεδο τις εβδομάδες και μήνες που έρχονται».

Οι ΗΠΑ και η Γαλλία υποστηρίζουν την κυριαρχία του Μαρόκου εξοργίζοντας την Αλγερία. Η Ουγγαρία, η οποία ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, επανέλαβε τη σταθερή της θέση υπέρ της ενίσχυσης της στρατηγικής εταιρικής σχέσης μεταξύ ΕΕ και Μαρόκου, η οποία είναι «προς το κοινό μας συμφέρον». Το Βέλγιο επανέλαβε επίσης την προσήλωσή του στη στρατηγική εταιρική σχέση μεταξύ ΕΕ και Μαρόκου και τη δέσμευσή του να συνεχίσει να εργάζεται για την εμβάθυνσή της, εκφράζοντας την υποστήριξή του στην κοινή δήλωση των ευρωπαίων αξιωματούχων.  Ιταλία τόνισε τη «θεμελιώδη» στρατηγική εταιρική σχέση μεταξύ της ΕΕ και του Μαρόκου. Η Ολλανδία επανέλαβε και εκείνη τη «σταθερή της δέσμευση στη στρατηγική εταιρική σχέση μεταξύ της ΕΕ και του Μαρόκου»,

Αυτή η απόφαση του ΔΕΕ αμφισβητεί την εμπορική εταιρική σχέση ΕΕ-Μαρόκου λαμβάνοντας υπόψη τα συμφέροντα του λάου της Δυτικής Σαχάρας και θα έχει σημαντικές συνέπειες καθώς είναι τελεσίδικη απόφαση και δεν μπορεί να γίνει έφεση κατά αυτής. Αυτή η απόφαση ίσως να επηρεάσει και μελλοντικές συμφωνίες της ΕΕ με τρίτες χώρες. Οι αποφάσεις του ΔΕΕ έχουν μεγάλη σημασία καθώς η νομολογία του έχει διαμορφώσει το Ευρωπαϊκό ενωσιακό κεκτημένο. Το Δικαστήριο δηλαδή θέτει ως προϋπόθεση των διεθνών εμπορικών συμφωνιών της ΕΕ την συγκατάθεση των λαών τους οποίους επηρεάζει. Η ΕΕ στηρίζει αναφανδόν το Μαρόκο, ωστόσο πρέπει να γίνουν σεβαστά και τα δικαιώματα των κατοίκων της Δυτικής Σαχάρας οι οποίοι δεν έχουν κανένα όφελος ή πλεονέκτημα από τις συμφωνίες ΕΕ-Μαρόκου και δεν έχουν δώσει τη συγκατάθεση τους σε αυτές.

Share on Facebook

Tweet