ΕΥΘΥΝΗ ΕΧΕΙ ΕΚΕΙΝΟΣ ΠΟΥ ΕΠΙΛΕΓΕΙ

Του δρα Δημητρίου Γκίκα*

Ο Φραγκίσκος Βάκων, από τους πιο γνωστούς θεμελιωτές της σύγχρονης επιστημονικής αντίληψης, τάχθηκε ενάντια στην πρωτοπορία της ηθικής φιλοσοφίας, έναντι της φυσικής. Στη σύγχρονη γλώσσα θα λέγαμε ότι είναι υποστηρικτής της κυριαρχίας του τεχνοκρατικού έναντι του ανθρωπικού.

Σχεδόν 4 αιώνες μετά, η αντίληψη του Βάκωνα είναι αυτή που διαφεντεύει τον σύγχρονο τρόπο ζωής. Δίνουμε προτεραιότητα στις τεχνολογικές επιστήμες κι όχι στις ανθρωπιστικές. Θεωρούμε την εξέλιξη και την κυριαρχία της σύγχρονης τεχνολογίας και της επιστήμης ως απαραίτητες προϋποθέσεις για την πρόοδο. Τα ηθικά πλαίσια αυτής της εξέλιξης δεν μας αφορούν.

Είναι τόσο απόλυτη αυτή η αντίληψη σήμερα, ώστε έχει παρεισφρήσει και στους ανθρωπιστικούς κλάδους έρευνας. Στην πολιτική εξοβελίσαμε την ηθική κι αποδεχτήκαμε έναν άκρατο ρεαλισμό. Δημιουργούμε διαχειριστές, όχι ηγέτες. Προτάσσουμε το νόμιμο, όχι το ηθικό. Παράγουμε τεχνοκρατισμό, όχι πολιτική. Το μέτρο ενός ανθρώπου, έλεγε ο Πλάτων, συνίσταται στο τι κάνει με την εξουσία που έχει.

Θυμηθείτε πώς διαχειρίστηκαν οι πολιτικοί την οικονομική κρίση. Αποδέχτηκαν την οικονομική υποτέλεια της χώρας και την καθυπόταξη του πολίτη σε παγκόσμια οικονομικά συμφέροντα. Κανείς απ’ όσους διακυβέρνησαν τη χώρα την περίοδο της κρίσης δεν διέθετε ούτε ένα ηγετικό όραμα που να βασιζόταν σε ανθρωπική αντίληψη.

Θυμηθείτε πόσο συχνά τα ηθικά «στραβοπατήματα» υποβαθμίζονται σε σημασία από τη νομιμοποίηση που παρέχεται σ’ αυτούς που τα διαπράττουν. Μπορείς να εκπροσωπείς τους οικονομικά ασθενείς συνανθρώπους σου, πολιτικά και ιδεολογικά, αλλά την ίδια στιγμή να πατάς στην ένδειά τους για να αγοράσεις επί πινακίου φακής τις περιουσίες τους. Μπορείς να απειλείς με πρόστιμα τους συμπολίτες σου, απαγορεύοντάς τους το δικαίωμα του συνέρχεσθαι, την ίδια στιγμή που εσύ στήνεις φιέστες πολιτικές. Τιμωρούμε τα πιο ειδεχθή εγκλήματα με ποινές που δεν βασίζονται στην ηθική δικαίωση του θύματος (έστω αυτήν), αλλά στην «νόμιμη» δυνατότητα δικαίωσης των θυτών.

Δείτε πόσο εύκολα θεοποιήθηκαν οι τεχνοκρατικές θέσεις των ιολόγων ανά τον κόσμο, ακόμα κι όταν αυτές αλληλοαναιρούνταν από μέρα σε μέρα, μετατρέποντας τις ανθρώπινες κοινωνίες σε ιατρικά εργαστήρια και σε αντικείμενα πειράματος. Βασικές αρχές της πολιτικής φιλοσοφίας είτε θεωρήθηκαν ανούσιες και καταπατήθηκαν, είτε αλλοιώθηκαν βάναυσα. Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα υπήρξε η έννοια της ατομικής ευθύνης. Λησμονήσαμε ότι την ευθύνη την έχει εκείνος που επιλέγει, όπως είπε κάποτε ο Πλάτων, όχι εκείνος που καταπιέζεται.

Η ηθική κατάντησε «αποπαίδι», κοινωνικά και πολιτικά. Η κυριαρχία μιας στείρας τεχνοκρατικής αντίληψης για τη ζωή έχει οδηγήσει την ανθρωπότητα σε πολιτισμική παρακμή, οι συνέπειες της οποίας βιώνονται σε όλη της την έκταση κάθε φορά που ξεσπά μια κρίση, άσχετα με το είδος αυτής.

Η γνώση που απομακρύνεται από τη δικαιοσύνη και την αρετή, αποδεικνύεται πονηρία κι όχι σοφία (Πλάτων)

* Ο Δρ Δημήτριος Γκίκας είναι εκπαιδευτικός, με σπουδές στους τομείς της Θεολογίας και Θρησκειολογίας, της Φιλολογίας, της Φιλοσοφίας και της Ιστορίας. Είναι διδάκτωρ Πολιτικής Φιλοσοφίας του Ιονίου Πανεπιστημίου. Έχει διδάξει σε κορυφαίους ιδιωτικούς Οργανισμούς δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Είναι μέλος της φημισμένης παγκόσμιας εκπαιδευτικής πλατφόρμας “100mentors”, ασκώντας τον ρόλο του εκπαιδευτικού μέντορα σε ελληνικούς και διεθνείς εκπαιδευτικούς οργανισμούς όλων των βαθμίδων. Ειδικεύεται, εκπαιδευτικά και ερευνητικά, σε ζητήματα Επιστημολογίας, Ιστορίας των Ιδεών και των Επιστημών, Θρησκειολογίας, Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας, Πολιτικής Φιλοσοφίας, Ιστορίας, Πολιτικής Επιστήμης και Ηγεσίας. Έχει διατελέσει Επιστημονικός και Ακαδημαϊκός Συνεργάτης σε πολλούς πολιτιστικούς, επιστημονικούς και εκδοτικούς φορείς. Έχει συγγράψει πλήθος βιβλίων, ενώ άρθρα, έρευνες και μελέτες του έχουν δημοσιευτεί σε Ελληνικούς και διεθνείς επιστημονικούς, δημοσιογραφικούς και ιστορικούς εκδοτικούς οργανισμούς. Υπήρξε επί σειρά ετών αρθρογράφος και επιστημονικός συνεργάτης του γνωστού ιστορικού περιοδικού «Ιστορικά Θέματα».

(Το άρθρο εκφράζει προσωπικές απόψεις και εκτιμήσεις)