Του Κώστα Ράπτη

Η “διπλωματία των σεισμών” αποτελεί ένα στερεότυπο (ή έστω μια προσδοκία) που δεν φεύγει εύκολα από το μυαλό ιθυνόντων και αναλυτών σε ό,τι αφορά τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Όμως, όσο και αν η τεράστια φυσική καταστροφή που έχει πλήξει την Τουρκία κινητοποίησε σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο αντανακλαστικά θερμής αλληλεγγύης, τα οποία αναγνωρίστηκαν εξίσου θερμά από την άλλη πλευρά, οι αναλογίες με το προηγούμενο του 1999 έχουν το όριό τους και η αποκατάσταση των διμερών σχέσεων (που την προηγούμενη τριετία είχαν φθάσει στο ναδίρ) δεν μπορεί να προκύψει ευθύγραμμα από την ανταπόκριση σε μια ανθρωπιστική τραγωδία.

Αν μη τι άλλο, διότι το πλαίσιο των ελληνοτουρκικών σχέσεων είναι πολύ διαφορετικό απ’ ό,τι πριν 24 χρόνια. Η τοτινή “διπλωματία των σεισμών” ξεδίπλωσε προθέσεις που ήδη λάνθαναν στους σχεδιασμούς των αντίστοιχων πολιτικών ηγεσιών, ενώ κατεξοχήν θεμέλιό της ήταν η παραπομπή της επίλυσης των θεμάτων στη δρομολόγηση της ευρωπαϊκής προοπτικής της Τουρκίας, που πλέον αποτελεί “φάντασμα”.

Αλλά και οι ΗΠΑ, που τότε αποτελούσαν τον θερμότερο θιασώτη της ένταξης της γείτονος στην Ε.Ε. (προκαλώντας κάποτε τη δημόσια εκδήλωση δυσφορίας των ηγετών της “Παλαιάς Ευρώπης”), δεν έχουν πια τον ίδιο ρόλο στην περιοχή, ούτε την ίδια ευχέρεια να ευθυγραμμίζουν στις επιλογές τους μια Τουρκία που έχει αλλάξει πάρα πολύ, πολιτικά και κοινωνικά. Οι φιλοδοξίες που αναπτύσσει η Άγκυρα και κάποτε εκφράζει με ασύστολη επιθετικότητα (“Θα έρθουμε νύχτα”) αντανακλούν έναν εσωτερικό συσχετισμό, ένα ειδικό βάρος στην περιοχή και μιαν αντίληψη του “τι πραγματικά αντιστοιχεί σε μιαν αναδυόμενη Τουρκία” που έχει ριζικά τροποποιηθεί σε σχέση με τον παρελθόν και δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την παραμονή του Ερντογάν στο Προεδρικό Μέγαρο.

Το νέο πλαίσιο

Έστω και έτσι, όμως, οι ΗΠΑ εμφανίζονται και πάλι ως φανατικός οπαδός μιας νέας εκδοχής της “διπλωματίας των σεισμών”. Αν μη τι άλλο, διότι ο νέος ψυχρός (και στην περίπτωση της Ουκρανίας, θερμός) πόλεμος με τη Ρωσία και περαιτέρω την Κίνα επικαθορίζει κάθε σχεδιασμό, επιβάλλει εμπέδωση της ατλαντικής ενότητας και υπαγορεύει, παρά τις τριβές, τον προσεταιρισμό εκείνου ακριβώς του συμμάχου που είναι ο πιο “δύστροπος” και “επαμφοτερίζων” απ’ όλους.

Το εικονογράφησε αυτό χαρακτηριστική η επίσκεψη του επικεφαλής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Άντονι Μπλίνκεν, στην Τουρκία, λίγο πριν από την έλευση του ιδίου στην Αθήνα. Η ατζέντα ήταν βεβαίως ακανθώδης, με την αμερικανική πλευρά να ζητά άρση του τουρκικού βέτο στην ένταξη Σουηδίας και Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ, να υποψιάζεται τη φύση των συναλλαγών της Άγκυρας με τη Μόσχα (παρότι επαινεί τη στάση της πρώτης στη “διαφύλαξη της ουκρανικής ανεξαρτησίας”) και να υπόσχεται απεμπλοκή, αλλά “χωρίς συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα”, του ζητήματος της προσφοράς μαχητικών F-16 στην Τουρκία. Από την άλλη πλευρά, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Μεβλούτ Τσαβούσογλου, απάντησε ότι εναπόκειται στη Σουηδία να τερματίσει την ανοχή της “έναντι των τρομοκρατών” (του ΡΚΚ), απέκρουσε τα περί πώλησης τουρκικού εξοπλισμού στη Ρωσία και κυρίως απαίτησε να μην καλύπτεται η αμερικανική εκτελεστική εξουσία πίσω από τις αντιρρήσεις του Κογκρέσου στο ζήτημα των F-16, αλλά να το ενημερώσει γραπτά και να μη διασυνδέει το ζήτημα με άλλα, όπως η διεύρυνση του ΝΑΤΟ.

Ωστόσο, στα θέματα της περιοχής επικράτησε σύμπνοια. “Ο υπουργός Μπλίνκεν και ο υπουργός Τσαβούσογλου συζήτησαν την κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο και συμφώνησαν στη σημασία της διατήρησης της σταθερότητας και των διαύλων επικοινωνίας”, αναφέρει το κοινό ανακοινωθέν του Στρατηγικού Μηχανισμού ΗΠΑ-Τουρκίας. Και στις προφορικές του δηλώσεις ο Άντονι Μπλίνκεν υπήρξε λιγότερο επιφυλακτικός.

Οι δηλώσεις από Αθήνα

Με τον Νίκο Δένδια στο πλευρό του, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών δήλωσε από την Αθήνα ότι Ελλάδα και Τουρκία πρέπει να αξιοποιήσουν το momentum της αλληλεγγύης, καθώς κάτι τέτοιο “θα ήταν βαθιά επωφελές” για τους λαούς και στις δύο πλευρές. Ο ίδιος συνέστησε την αποφυγή εμπρηστικής γλώσσας από τις δύο πρωτεύουσες, αν και αναγνώρισε ότι “αυτό μπορεί να είναι δύσκολο σε προεκλογικές περιόδους”.

Είναι σαφές, πέρα από τα όσα συμφωνήθηκαν σε διμερές επίπεδο κατά τις συναντήσεις του Μπλίνκεν με τον Έλληνα ομόλογό του και τον πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη, επί μιας ευρείας γκάμας συνεργασίας, ότι το μεγάλο στοίχημα του επικεφαλής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ είναι να λειτουργήσει ως “γέφυρα”, ώστε να “ξεκλειδώσει” το ζήτημα της εκμετάλλευσης της Ανατολικής Μεσογείου κατά τρόπο που να μην αποκλείει καμία πλευρά, αξιοποιώντας το προηγούμενο της συμφωνίας για τους υδρογονάνθρακες στα θαλάσσια όρια Ισραήλ-Λιβάνου.

“Τρία συν τρία” σημεία επαναπροσέγγισης κατά την Άγκυρα

Από την πλευρά του, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών αναλαμβάνει πρωτοβουλίες, επιδιδόμενος σε μιαν ιδιόμορφη “επίθεση φιλίας”. “Ναι, είχαμε διαφωνίες, είχαμε θέματα σε εκκρεμότητα ανά διαστήματα και δυστυχώς είχαμε κλιμακώσεις. Όμως, όπως συζητήσαμε με τον Νίκο Δένδια, νομίζω πως πρέπει να υπάρξει αποκλιμάκωση και να μην περιμένουμε άλλη καταστροφή για να δουλέψουμε μαζί, όχι μόνο για να ομαλοποιήσουμε τη σχέση, αλλά για να λύσουμε κάποια προβλήματα”, δήλωσε σε Έλληνες δημοσιογράφους.

Μιλώντας δε για το παρασκήνιο της συνάντησης του Ιμπραήμ Καλίν, εξ απορρήτων του Ερντογάν, με τη διευθύντρια του διπλωματικού γραφείου του Έλληνα πρωθυπουργού, Άννα Μαρία Μπούρα, στο Βερολίνο, ο Τσαβούσογλου αποκάλυψε πως η τουρκική πλευρά κατέθεσε πρόταση έξι σημείων, διευρύνοντας προηγούμενη πρόταση, προγενέστερη των σεισμών, που περιελάμβανε τη συνέχιση των διερευνητικών επαφών, τη συζήτηση για τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης (ΜΟΕ) και τη συνέχιση των στρατιωτικών συνομιλιών στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ.

Προφανώς τα ανοίγματα αυτά λειτουργούν και ως ένας τρόπος να αμβλυνθούν οι αμερικανικές πιέσεις και να κερδηθούν οι εντυπώσεις στον λόφο του Καπιτωλίου. Ωστόσο, το “φωτοστέφανο” φιλικής διάθεσης δεν μπορεί να αποκρύψει το γεγονός ότι στον πυρήνα της τουρκικής πολιτικής έχει βρεθεί μια διευρυμένη εκδοχή αμφισβήτησης ελληνικής κυριαρχίας (π.χ. επί των νησιών) που είναι δύσκολο να αποτελέσει αντικείμενο διαλόγου.

Πηγή: Capital.gr

Share on Facebook

Tweet