Γράφει ο Δρ Αθανάσιος Ε.Δρούγος*

«Δώστε μια ευκαιρία στη διπλωματία». Αυτή η φράση επαναλαμβάνεται σχεδόν σε κάθε πολεμική σύγκρουση και ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν αποτελεί εξαίρεση. Μια “χορωδία”  άσχετων  και φοβικών σχολιαστών, “ειδικών” ηττοπαθών  σε όλα , ανθρώπων που τάχα επιδιώκουν.

 αποκλιμάκωση  ως και πρώην υπευθύνων χάραξης εξωτερικής πολιτικής πιέζει  διαρκώς για ειρήνη μέσω  διαπραγμάτευσης σε κάθε στροφή  και επεισόδιο στο πεδίο της μάχης, ήτοι  μετά την επιτυχή  και ηρωική άμυνα του Κιέβου, όταν η Ρωσία αποσύρθηκε  αναγκαστικά προς τα ανατολικά, στη διάρκεια του καλοκαιριού  με την σχετική  πρόοδο της Ρωσίας στο Ντονμπάς (Σεβεροντόνετσκ κα) , μετά την καταστροφή των Ρωσικών δυνάμεων  στην περιφέρεια του Χάρκοβο, και τώρα τελευταία  στον απόηχο της υποχώρησης της Ρωσίας από τη Χερσώνα.

Όσο καλύτερα τα  έχει καταφέρει ο Ουκρανικός στρατός, τόσο πιο δυνατές  έγιναν οι εκκλήσεις προς την Ουκρανία να διαπραγματευτεί. Και σήμερα, δεν πιέζουν πλέον μόνο οι “ειδικοί” για μια διευθέτηση μέσω διαπραγματεύσεων. Η “προοδευτική” κοινοβουλευτική ομάδα της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ(περίπου 30 άτομα)  έγραψε μια επιστολή στον Πρόεδρο Τζο Μπάιντεν καλώντας  τον για μια διπλωματική λύση, για να την ανακαλέσει όμως λίγο αργότερα. Ο ηγέτης των Ρεπουμπλικανών της Βουλής των Αντιπροσώπων, Κέβιν Μακάρθι, υποσχέθηκε να “ελέγξει” εξονυχιστικά τη στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία και να πιέσει για τον τερματισμό του πολέμου. Ακόμη και ο Πρόεδρος του Μικτού/Διακλαδικού  Επιτελείου στρατηγός  Mάρκ Μίλει πριν την επικείμενη αποστρατεία του , φέρεται να πίεσε(!) την Ουκρανία να διαπραγματευτεί, αν και στη συνέχεια κατέστησε σαφές ότι η απόφαση θα έπρεπε να είναι αποκλειστικά του Κιέβου.(υπό την “πίεση” του υπεξ Άντονι Μπλίνκεν και του υπουργού άμυνας στρατηγού εα Λόιντ Όστιν).

Και γιατί να μην διαπραγματευτεί; Δεν είναι μια διπλωματική λύση η καλύτερη —και μάλιστα η μόνη— επιλογή για κάθε είδους μακροπρόθεσμη διευθέτηση μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας; Και αν ναι, ποιο θα μπορούσε να είναι το κακό στην διερεύνηση αυτών των επιλογών; Αρκετά πολλά, στην πραγματικότητα: Παρά τον τρόπο που παρουσιάζεται συνήθως, η διπλωματία δεν είναι εγγενώς και πάντα  η καλύτερη , ούτε και χωρίς κόστος. Στη σύγκρουση της Ουκρανίας με τον Πούτιν τα προβλήματα με την ώθηση για διπλωματία είναι ιδιαίτερα εμφανή. Τα πιθανά οφέλη των διαπραγματεύσεων είναι ελάχιστα και το μελλοντικό κόστος μπορεί να είναι τραγικό . Παρά τον τρόπο με τον οποίο απεικονίζεται συνήθως, η διπλωματία δεν είναι εγγενώς και πάντα σωστή ,ενώ είναι και δαπανηρή. 

 Το επιχείρημα ότι οι περισσότεροι πόλεμοι τελειώνουν με διπλωματία και άρα  έτσι πρέπει να τελειώσει ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι στην καλύτερη περίπτωση παραπλανητικό και ανιστόρητο. Μερικοί πόλεμοι -όπως ο Εμφύλιος Πόλεμος των ΗΠΑ και ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος- διεξήχθησαν μέχρι το πικρό  και τραγικό τέλος. Άλλοι -όπως η Αμερικανική Επανάσταση, ο Ισπανοαμερικανικός Πόλεμος, ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος ή ο Πρώτος Πόλεμος του Κόλπου του 1990  κερδήθηκαν στο πεδίο της μάχης προτού οι αντιμαχόμενοι οδηγηθούν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Άλλοι πάλι -όπως ο πόλεμος της Κορέας 1950-1953 – έληξαν με ανακωχή, αλλά μόνο αφού οι πλευρές είχαν οδηγηθεί  σε αδιέξοδο στον 38ο  γεωγραφικό παράλληλο της Κορεατικής χερσονήσου. Αντίθετα, οι προσπάθειες για μια διπλωματική διευθέτηση ,ενώ η στρατιωτική κατάσταση παρέμενε ρευστή -όπως προσπάθησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες  στο Παρίσι κατά τη διάρκεια του πολέμου του Βιετνάμ και πιο πρόσφατα  στο Κατάρ  για το Αφγανιστάν- κατέληξαν σε οδυνηρά αποτελέσματα  ή και σε καταστροφική στρατιωτική απαγκίστρωση.. Ακόμα κι αν οι περισσότεροι πόλεμοι καταλήγουν τελικά σε ορισμένους διπλωματικούς διακανονισμούς, αυτοί  δεν είναι  προτιμότεροι από τη  νίκη και της επικράτηση.

Αυτή τη συγκεκριμένη στιγμή, η διπλωματία δεν μπορεί να τερματίσει τον πόλεμο στην Ουκρανία, απλώς και μόνο επειδή τα συμφέροντα της Ρωσίας και της Ουκρανίας δεν αλληλεπικαλύπτονται ακόμη. Οι Ουκρανοί, όπως είναι λογικό, θέλουν τη χώρα τους πίσω. Θέλουν αποζημιώσεις για τη ζημιά που έχει κάνει η Ρωσία και λογοδοσία για τα Ρωσικά εγκλήματα πολέμου. Η Ρωσία, αντίθετα, έχει καταστήσει σαφές ότι εξακολουθεί να σκοπεύει να “λυγίσει”  και πλήξει την Ουκρανία στη θέλησή της να αμυνθεί . Έχει επισήμως προσαρτήσει ορισμένες περιοχές στην ανατολική και νότια Ουκρανία(Ντονμπάς-Ζαπορίζια), επομένως η απόσυρση του Κιέβου  θα ισοδυναμούσε πλέον, για τους Ουκρανούς , με την εκχώρηση τμημάτων της νόμιμης εδαφικής  επικράτειας τους στη Ρωσία. Η οικονομία της Ρωσίας είναι προβληματική και  επομένως δεν μπορεί να πληρώσει αποζημιώσεις. Και η πλήρης λογοδοσία για τα πρωτοφανή  Ρωσικά εγκλήματα πολέμου μπορεί να οδηγήσει τον  Πούτιν  ως και άλλους ανώτατους αξιωματούχους  στο εδώλιο ποινικού δικαστηρίου (δύσκολο αλλά…).Όσο κι αν ορισμένοι  δυτικοί παρατηρητές  και δημοσιογράφοι θα ήθελαν  να τα δούνε   διαφορετικά, τέτοιες αντιθέσεις δεν προσφέρουν βιώσιμο διπλωματικό δρόμο προς τα εμπρός αυτή τη στιγμή. Ούτε η διπλωματία είναι πιθανό να αποτρέψει μελλοντική κλιμάκωση ειδικά με τους Ρώσους που είναι γνωστό τι έχουν κάνει σε Γεωργία, Μολδαβία, Ουκρανία κα.

Ένα από τα πιο κοινά “ρεφρέν” σχετικά με το γιατί οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να δώσουν μια ευκαιρία στη διπλωματία είναι να αποτρέψουν τη Ρωσία να υλοποιήσει τις  απειλές της για χρήση πυρηνικών όπλων. Αλλά τι είναι αυτό που προκαλεί τη Ρωσία να απειλεί αρχικά με πυρηνική χρήση; Πιθανώς, οφείλεται στο ότι η Ρωσία  συμβατικά χάνει στο πεδίο της μάχης και δεν έχει άλλες επιλογές. Υποθέτοντας ότι η «διπλωματική λύση» δεν είναι ευφημισμός για την Ουκρανική συνθηκολόγηση, όπως επιμένουν οι υποστηρικτές της, οι υπολογισμοί της Ρωσίας για το αν και πώς θα κλιμακωθεί η αντιπαράθεση  δεν θα άλλαζαν. Η Ρωσία θα εξακολουθεί να χάνει τον πόλεμο και να ψάχνει έναν τρόπο να αντιστρέψει την  τύχη της. Η διπλωματία μπορεί να μετριάσει τον ανθρώπινο πόνο, αλλά μόνο περιθωριακά.

 Καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου , η Ουκρανία και η Ρωσία διαπραγματεύτηκαν και διαπραγματεύονται  ανταλλαγές κρατουμένων ως  και μια συμφωνία για να επιτραπούν εξαγωγές σιτηρών από τα ελεύθερα λιμάνια της επαρχίας Οδησού. Αυτό το είδος “τακτικής διπλωματίας” σε ένα συγκεκριμένο τομέα ήταν αναμφισβήτητα  ευπρόσδεκτα νέα για τους  εκατέρωθεν αιχμαλώτους ως  και  για εκείνα τα μέρη του κόσμου που εξαρτώνται από τις εξαγωγές τροφίμων της Ουκρανίας. Αλλά δεν είναι καθόλου ξεκάθαρο ποια θα μπορούσε  να είναι  η επόμενη φάση  μετά αυτές τις  σχετικά μικρές διπλωματικές επιτυχίες.. Η Ρωσία, για παράδειγμα, δεν θα εγκαταλείψει τις  απαράδεκτες  πυραυλικές επιθέσεις της στην Ουκρανική υποδομή μέσα στον χειμώνα καθώς προσπαθεί να παγώσει την Ουκρανία σε υποταγή,(οπλοποιεί το κρύο)   επειδή αυτή είναι μια από τις λίγες επιλογές που έχουν  απομείνει στη Ρωσία. 

Η ώθηση της Ουκρανίας να διαπραγματευτεί τώρα σηματοδοτεί στους Ρώσους ότι μπορούν απλώς να περιμένουν τους δυτικούς υποστηρικτές της Ουκρανίας, . Ταυτόχρονα, η πιο διευρυμένη  διπλωματία έχει κόστος. Η ώθηση της Ουκρανίας σε διαπραγματεύσεις θα έστελνε  τώρα μια σειρά από “μηνύματα” ενώ   κανένα από αυτά δεν είναι θετικό : Σηματοδοτεί στους Ρώσους ότι μπορούν απλώς να περιμένουν τους δυτικούς υποστηρικτές της Ουκρανίας, παρατείνοντας έτσι τη σύγκρουση. Σηματοδοτεί στους Ουκρανούς -για να μην αναφέρουμε άλλους συμμάχους και εταίρους σε όλο τον κόσμο- ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορεί να συνδράμουν  στον αγώνα   για λίγο, αλλά, στο τέλος, θα τους εγκαταλείψουν ενώ δείχνει  στο κοινό των ΗΠΑ ότι οι ηγέτες τους δεν έχουν επενδύσει  σε βάθος (χρονικά) στο να συνεχίσουν να συνδράμουν σε  αυτό τον πόλεμο, Η πρόωρη έναρξη διαπραγματεύσεων συνεπάγεται επιπρόσθετο κόστος. Όπως παρατήρησε ο  πρόεδρος Μπάιντεν τον περασμένο Ιούνιο: «Κάθε διαπραγμάτευση αντικατοπτρίζει τα γεγονότα στο έδαφος». Ο Μπάιντεν έχει δίκιο. Η Ουκρανία βρίσκεται τώρα σε πιο ισχυρή διαπραγματευτική θέση επειδή  κατά βάση πολέμησε παρά μίλησε. Το ερώτημα σήμερα είναι αν η Ουκρανία θα ανακτήσει τελικά τον έλεγχο του Ντονμπάς και της Κριμαίας, πέραν του Χάρκοβο και της Χερσώνας. Οι τελευταίες  δυο περιπτώσεις   δεν θα είχαν επιτευχθεί αν κάποιος άκουγε το πλήθος  των ενδοτικών και επικίνδυνα ασχέτων που υποστήριζαν  το «να δώσεις μια ευκαιρία στη διπλωματία» το περασμένο  καλοκαίρι ή στα μέσα φθινοπώρου . Υπάρχουν πολλοί λόγοι να πιστεύω ότι το Κίεβο θα βρίσκεται σε ακόμη πιο ισχυρή διαπραγματευτική θέση όσο περνάει ο καιρός.Οι Ουκρανοί σημειώνουν μια σειρά από επιτυχίες—με πιο πρόσφατη  την ανακατάληψη της Χερσώνας— και έτσι έχουν επιχειρησιακή δυναμική. Ενώ η Ουκρανία έχει υποστεί  υπολογίσιμες απώλειες, η δυτική στρατιωτική βοήθεια συνεχίζει να εισρέει. Παρά τις πυραυλικές επιθέσεις της Ρωσίας σε μη στρατιωτικές υποδομές, το ηθικό της Ουκρανίας παραμένει ισχυρό. Αντίθετα, η Ρωσία βρίσκεται στρατιωτικά σε δυσμενή θέση. Τα στρατιωτικά της αποθέματα έχουν υποστεί κάθετη μείωση και αγωνίζεται να αποκτήσει εναλλακτικές προμήθειες. Η προσπάθεια μερικής επιστράτευσης   ώθησε χιλιάδες  Ρώσους να εγκαταλείψουν τη χώρα . Επιπλέον οι επιστρατευθέντες  Ρώσοι στρατιώτες έχουν εμφανιστεί  να είναι ανεπαρκώς εκπαιδευμένοι, απαρχαιωμένα εξοπλισμένοι και πολύ απρόθυμοι να πολεμήσουν. Αντίθετα, μια  τάχα ειρηνική “διευθέτηση μέσω διαπραγματεύσεων” -ακόμα και αν παγώσει επιτυχώς μια σύγκρουση- συνεπάγεται πλήθος ηθικών, επιχειρησιακών και στρατηγικών κινδύνων. Αφήνει εκατομμύρια Ουκρανούς(ειδικά στα ανατολικά)  να υποφέρουν κάτω από τη Ρωσική κατοχή. Δίνει στον Ρωσικό στρατό την ευκαιρία να ανασυγκροτηθεί , να επανεκπαιδεύσει τους άνδρες του ως  και να ξαναρχίσει τον πόλεμο σε μεταγενέστερη ημερομηνία. Πάνω απ’ όλα, μια παύση δίνει χρόνο στον ποικιλόμορφο διεθνή συνασπισμό που υποστηρίζει την Ουκρανία να βρεθεί μπροστά σε εσωτερικά προβλήματα , είτε από μόνος του  είτε λόγω των Ρωσικών προσπαθειών να παρεμβληθεί  ψυχολογικά, παραπληροφορικά ,προπαγανδιστικά και ύπουλα  μέσα  στον δυτικό  συνασπισμό.Τελικά, θα έρθει η ώρα για διαπραγματεύσεις ;. Αυτό θα συμβεί όταν η Ρωσία παραδεχτεί ότι έχασε και θέλει να τερματίσει τον πόλεμο. Ή θα έρθει όταν η Ουκρανία πει ότι η αποκατάσταση του εδάφους της δεν αξίζει τον συνεχιζόμενο πόνο του  μαζικού Ρωσικού βομβαρδισμού. Μέχρι στιγμής κανένα σενάριο δεν έχει πραγματοποιηθεί. Πράγματι, η μόνη άμβλυνση της θέσης της Ρωσίας ήταν η δήλωση του Πούτιν τον περασμένο μήνα που φαινομενικά απέκλειε την πυρηνική χρήση (τουλάχιστον προς το παρόν).Δεν είναι πρόσκληση για διαπραγμάτευση. Αν  η διπλωματία σημαίνει τάση προς   μια διευθέτηση όταν οι συνθήκες στο πεδίο της μάχης επιβάλλουν διαφορετικά, δεν είναι απαραίτητα η ηθικά ή η  πιο δικαιολογημένη ή στρατηγικά πιο σοφή προσέγγιση. Προφανώς αυτά τα επιχειρήματα κατά της αντανακλαστικής έκκλησης για διαπραγματεύσεις σημαίνουν ότι ο πόλεμος συνεχίζεται για μήνες και πιθανώς και χρόνια; Ίσως ο πόλεμος πιθανότατα  να έχει χρονικό βάθος. Αλλά δεν είναι ακόμη σαφές ότι υπάρχει βιώσιμη  εναλλακτική διπλωματική επιλογή .Ακόμα και αν υπήρχε, θα έπρεπε να είναι επιλογή της Ουκρανίας αν θα το επιδιώξει ή όχι. Η Ουκρανία και ο λαός της, τελικά, πληρώνουν το τίμημα με αίμα. Αν οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους στέλνουν δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε στρατιωτική και οικονομική βοήθεια στην Ουκρανία, αυτό είναι μόνο ένα μικρό κλάσμα από όσα η Ουάσιγκτον έχει ξοδέψει πρόσφατα για την άμυνα και  τους άλλους πολέμους στους οποίους διαχρονικά ενεπλάκη.Χάρη στην εξαιρετική χρήση αυτής της βοήθειας από τους Ουκρανούς, η στρατιωτική απειλή από τον δεύτερο πιο σημαντικό  παγκόσμιο αντίπαλο  των Ηνωμένων Πολιτειών έχει δεχθεί σοβαρότατο πλήγμα. Η ψυχρή, αν και σκληρή, πραγματικότητα είναι ότι η συνδρομή της Δύσης στην επένδυσή της στην Ουκρανία φαίνεται υψηλή. Η σκληρότητα αυτής της πραγματικότητας ωστόσο, δεν καθιστά εγγενώς ηθικές τις τρέχουσες εκκλήσεις για μια διευθέτηση μέσω διαπραγματεύσεων. Μερικές φορές το να τσακώνεσαι – όχι να μιλάς – είναι πράγματι η καλύτερη επιλογή. «Σε όλα υπάρχει μια εποχή» συμπεριλαμβανομένου του «καιρού του  πολέμου ως και μιας εποχής ειρήνης». Θα έρθει καιρός για διπλωματία στην Ουκρανία. Ας ελπίσουμε ότι θα έρθει σύντομα. Αλλά δεν φαίνεται να είναι σήμερα η συγκεκριμένη επιλογή .Συνεπώς συνεχίζεται η Ουκρανική  γενναία προσπάθεια απελευθέρωσης των εδαφών της  που τελούν υπό  βάναυση Ρωσική κατοχή. Είναι έντιμο, ηθικό, δίκαιο και κατά του Πουτινικού κομπλεξισμού  και αναθεώρησης των συνοριακών γραμμών. Και στην χώρα μας καλό θα ήταν να σκεφτόμαστε πριν προτείνουμε  προβληματικές, ανεδαφικές και ενδοτικές επιλογές.

*O Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος είναι Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής

Mε πληροφορίες από: Ambassadorsatlarge.com

Photo: Cnn.gr

(Το άρθρο εκφράζει αποκλειστικά προσωπικές απόψεις και εκτιμήσεις του συντάκτη)

Πηγή: Ambassadorsatlarge.com

Share on Facebook

Tweet