H αύξηση της χρήσης ορυκτών καυσίμων στην Ελλάδα την έκανε ευάλωτη σε ενεργειακές κρίσεις, με αποκορύφωμα τις τεράστιες αυξήσεις των τιμών ενέργειας που προκλήθηκαν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Ωστόσο, σύμφωνα με νέα ανάλυση του Green Tank, τα σενάρια για την πλήρη ενεργειακή  απεξάρτηση από τη Ρωσία είναι αισιόδοξα, με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας να αποτελούν το κλειδί σε αυτή την προσπάθεια. 

Η πρόσφατη ανάλυση του Green Tank με τίτλο  “Ηλεκτροπαραγωγή & απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο στην Ελλάδα” εξέτασε 2 πιθανά σενάρια για να επιτευχθεί αυτή η απεξάρτηση της χώρας από τα ρωσικά ορυκτά. Σύμφωνα με την ανάλυση, οι πολιτικές επιλογές είναι είτε η παράτασης ζωής των υφιστάμενων λιγνιτικών μονάδων, καθώς και η μέγιστη λειτουργία αυτών είτε η εστίαση στην ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Για να μελετηθούν όλες οι δυνατότητες εξέλιξης του μίγματος ηλεκτροπαραγωγής, η οποία αποτελεί και τον κύριο παράγοντα κατανάλωσης εισαγόμενου ορυκτού αερίου, αναπτύχθηκαν 4 σενάρια και η συμβολή αυτών στην  υποκατάσταση του ρωσικού ορυκτού αερίου την περίοδο 2022-2030. Για καθένα από αυτά υπολογίστηκε η ετήσια μείωση της εξάρτησης σε ορυκτό αέριο σε σχέση με το 47,8%  ρωσικού ορυκτού αερίου  που κάλυψε όλες τις χρήσεις πέρσι, καθώς και το αντίστοιχο ανθρακικό αποτύπωμά τους για την ίδια περίοδο.

Το πρώτο σενάριο είναι ο υφιστάμενος σχεδιασμός της χώρας όπως περιγράφεται στο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ). Το δεύτερο σενάριο βασίζεται σε παράταση της λειτουργίας των λιγνιτικών μονάδων και τη μέγιστη δυνατή αξιοποίησή τους. Το τρίτο και το τέταρτο σενάριο διατηρούν το χρονοδιάγραμμα απόσυρσης των λιγνιτικών μονάδων ακριβώς όπως στο υφιστάμενο ΕΣΕΚ, αλλά υποκαθιστούν το ορυκτό αέριο στην ηλεκτροπαραγωγή με εμπροσθοβαρή ανάπτυξη αιολικών και φωτοβολταϊκών και τελικό στόχο την επίτευξη διείσδυσης ΑΠΕ στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας το 2030, κατά 70% και 75% αντίστοιχα.

Σύμφωνα με τη μελέτη προέκυψαν τα ακόλουθα συμπεράσματα. Το σενάριο επιστροφής στον λιγνίτη εξοικονομεί περισσότερο ρωσικό ορυκτό αέριο σε σχέση με το ΕΣΕΚ, αλλά πολύ λιγότερο σε σύγκριση με τα δύο σενάρια που επιτυγχάνουν διείσδυση ΑΠΕ το 2030 κατά 70% και 75% αντίστοιχα. Αθροιστικά για την τετραετία 2022-2025, το σενάριο που βασίζεται στον λιγνίτη μειώνει την εξάρτηση από το ρωσικό αέριο κατά 40,7%, ενώ τα δύο σενάρια που βασίζονται στις ΑΠΕ επιτυγχάνουν εξοικονόμηση σε σχέση με τις ανάγκες ρωσικού αερίου το 2021 κατά 54,3% (Σ3-ΑΠΕ70%) και 55,1% (Σ4-ΑΠΕ75%), αντίστοιχα, με την προϋπόθεση ότι εγκαθίσταται από 1 GW νέας ισχύος αιολικών και φωτοβολταϊκών ανά έτος την τριετία 2022-2024.

Επίσης, ακόμα και  εντός 2022, η εγκατάσταση 1 GW αιολικών και 1 GW φωτοβολταϊκών θα μειώσει την εξάρτηση από το ρωσικό αέριο περισσότερο από το σενάριο επιστροφής στον λιγνίτη, δηλαδή κατά 28,4%. Τα επίπεδα αυτά νέας αιολικής και φωτοβολταϊκής ισχύος είναι απολύτως συμβατά με τον τελευταίο διαθέσιμο προγραμματισμό του ΔΑΠΕΕΠ για το 2022.

Το σενάριο μεγιστοποίησης της χρήσης λιγνίτη οδηγεί σε εκπομπές 149 εκ. τόνων CO2 την περίοδο 2022-2030, υπερβαίνοντας τις αντίστοιχες ποσότητες τόσο του υφιστάμενου ΕΣΕΚ (κατά 34 εκ. τόνους) όσο και των σεναρίων διείσδυσης ΑΠΕ κατά 70% και 75%, κατά 68 εκ. και 73 εκ. τόνους CO2 αντίστοιχα, εκτροχιάζοντας έτσι τον προϋπολογισμό άνθρακα της χώρας για τον τομέα της ηλεκτροπαραγωγής.

Με διατήρηση των σημερινών επιπέδων τιμών CO2 στο χρηματιστήριο ρύπων ως το 2030, το σενάριο επιστροφής στον λιγνίτη θα επιβαρύνει το κόστος λειτουργίας του συστήματος ηλεκτροπαραγωγής της χώρας με περίπου € 5,4 δις και € 5,8 δις, επιπλέον του κόστους CO2 των δύο σεναρίων διείσδυσης ΑΠΕ το 2030 κατά 70% και 75%, αντίστοιχα. 

Ο Νίκος Μάντζαρης, αναλυτής πολιτικής του Green Tank, δήλωσε ότι, βάσει των αποτελεσμάτων, η επιστροφή στον λιγνίτη δεν εξυπηρετεί την απεξάρτηση από το ρωσικό ορυκτό αέριο, ενώ υπονομεύει τους εθνικούς κλιματικούς στόχους.  Αντίθετα, σχολίασε πως η επιτάχυνση της διείσδυσης ορθά χωροθετημένων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ειδικά για την τριετία 2022-2024, αποτελεί με διαφορά την καλύτερη ενεργειακή στρατηγική για τη ταχύτερη απεξάρτηση της Ελλάδας από τη Ρωσία. Για την επιλογή αυτή είπε πως “θα οδηγήσει σε πολύ χαμηλότερο κόστος εκπομπών CO2 του μίγματος ηλεκτροπαραγωγής της χώρας, ενώ παράλληλα, θα διατηρήσει την Ελλάδα σε τροχιά επίτευξης του εθνικού κλιματικού στόχου για μείωση των καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου το 2030 κατά τουλάχιστον 55% σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990”. 

Σύμφωνα με την μελέτη, λοιπόν,  οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αποτελούν το κλειδί για την ταχύτερη απεξάρτηση από τα ρωσικά ορυκτά και, άρα, μπορούν να εξασφαλίσουν μια μελλοντική προστασία της χώρας από τις διαρκείς ανατιμήσεις στις εισαγόμενες πηγές ενέργειας.

Επιμέλεια :Βιργινία Κιμπουροπούλου