Του Χρήστου Στρυφτού∗
Δυο μήνες μετά τον τορπιλισμό της «Έλλης» (Αύγουστος 1940) στην Τήνο από τους Ιταλούς φασίστες , όλα έδειχναν να έχουν ηρεμήσει και το ενδεχόμενο του πολέμου μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας είχε μειωθεί. Οι πρώτες ανησυχίες, άρχισαν να εμφανίζονται ξαφνικά το πρωί της 27ης Οκτωβρίου του 1940 που μοιραία θα οδηγούσαν στο ξέσπασμα του Ελληνοιταλικού πολέμου .
Πιο συγκεκριμένα, ο τότε κυβερνήτης της Ελλάδας, ο δικτάτορας Ιωάννης Μεταξάς μέσα από τις σημειώσεις στο προσωπικό του ημερολόγιο∗, μας εκθέτει τις κρίσιμες εκείνες στιγμές και γεγονότα της έναρξης του πολέμου του 1940 .
Σημειώνει λοιπόν πως….
27 Οκτωβρίου Κυριακή. Παραμονή 28ης εκδηλώνονται οι πρώτες αψιμαχίες των Ιταλών με Έλληνες και Αλβανούς. Επισκέπτεται ο Υφυπουργός Τύπου Νικολούδης τον Μεταξά στην οικία του στη Κηφισιά. Αμέσως στη συνέχεια, ο Μεταξάς επικοινωνεί με τον Στρατάρχη Παπάγο. Η κυβέρνηση ενεργεί με μια συνεχή επιστολογραφία μεταξύ Αθηναϊκού πρακτορείου και του πρακτορείου Στέφανι . Ξεκινούν οι πρώτες συγκρούσεις.
28η Οκτωβρίου Δευτέρα . Ξημερώματα στις τρείς η ώρα ξυπνούν τον Μεταξά. Τον ξυπνάει ο αρχιφύλακας στο σπίτι του Μεταξά στην Κηφισιά, ο οποίος είχε μπερδέψει την Ιταλική σημαία με την Γαλλική, ανακοινώνοντας έτσι στον Μεταξά πως είχε έρθει ο Γάλλος πρέσβης. Άμεσα όμως η παρεξήγηση διορθώνεται. Ψυχρά σημειώνει ο Μεταξάς τη φράση «Έρχεται ο Grazzi!». Ο Ιταλός πρέσβης στην Ελλάδα, Εμ. Γκράτσι επισκέφθηκε τον Μεταξά στην οικία του στη Κηφισιά στην οδό Κεφαλληνίας και Δαγκλή με σκοπό να του δώσει να αναγνώσει το ιταλικό τελεσίγραφο που όριζε την επιθυμία του Μουσολίνι να συνεργαστεί η Ελλάς κατακτώντας τη με συνθηκολόγηση. Με τον ίδιο τόνο αμέσως μετά σημειώνει την λέξη «Πόλεμος!» (Η ακριβής έκφραση που είχε δηλώσει στον Γράτσι ο Μεταξάς ήταν στα γαλλικά “Alors, c’ est la guerre”, δηλαδή «Τότε είναι πόλεμος», δηλώνοντας έτσι την άρνησή του εναντίον της επιθυμίας των Ιταλών. Η φράση αυτή συνδέθηκε και ταυτίστηκε προφανώς με το λαϊκό έρεισμα ώστε να ερμηνεύεται ως το «ΟΧΙ» των Ελλήνων πατριωτών στους Ιταλούς φασίστες). Ζητά αμέσως τους Υφυπουργούς Τύπου και Τουρισμού και τον Υπουργό Εξωτερικών, Νικολούδη και Μαυρουδή αντίστοιχα. Μάλιστα, ο Νικολούδης ήταν ο πρώτος που έφθασε στο σπίτι του Μεταξά στην Κηφισιά λίγο μετά την αναχώρηση του Γκράτσι, ώστε και έλαβε εκεί τις εντολές για την σχετική δημοσίευση στον ημερήσιο Τύπο της Δευτέρας 28 Οκτωβρίου.
Στη συνέχεια σημειώνει πως αναφέρει την κρισιμότητα της κατάστασης στον βασιλιά Γεώργιο Β’. Επικοινωνεί αμέσως μετά με τον Παλαιρέτ τον Βρετανό πρέσβη και ζητά την συνδρομή και βοήθεια της Αγγλίας. Το γεγονός αυτό δηλώνει την ξεκάθαρη σχέση πολιτικά και συμμαχικά που είχε η Ελλάδα με την Αγγλία, πόσο μάλλον δε όταν αυτό μαρτυρείται από τον γερμανομαθή Ιωάννη Μεταξά. Κρατά δηλαδή η πολιτική και η διπλωματία της χώρας φανερή θέση συνεργασίας και συμμαχίας με την Βρετανία σε αυτή τη φάση της κήρυξης του πολέμου.
Στις πέντε η ώρα τα χαράματα, ο Μεταξάς συγκαλεί υπουργικό συμβούλιο. Σημειώνει κοφτά πως όλοι είναι σύμφωνοι, εν τέλει, σχετικά με την απόφαση του πολέμου . Ένας μόνο αναφέρει πως δεν συμφωνεί ο Αλέξης Κύρου, τμηματάρχης του Υπουργείου των Εξωτερικών. Ύστερα ο Μεταξάς αναφέρει ότι με χαρά και απερίγραπτο συναίσθημα ο λαός είναι έτοιμος να πολεμήσει. Ύστερα γράφει: «Μάχαι εις σύνορα Ηπείρου-Βομβαρδισμοί-Σειρήνες» μεταφέροντας άμεσα στον αναγνώστη στο κλίμα της κήρυξης του πολέμου ανήμερα της 28ης Οκτωβρίου.
Παρατηρώντας και σχολιάζοντας το δωρικό, κοφτό και απότομο ύφος της γραφής του Μεταξά στο ημερολόγιό του, με τα έντονα σημεία στίξης και τη συνεχή χρήση της παύλας, μπορούμε να πούμε πως περιγράφει την αλληλουχία των ενεργειών του η οποία περιλαμβάνεται μέσα σε μια πολύ κρίσιμη αγχωτική και ανησυχητική κατάσταση για ολόκληρη την χώρα αλλά και για τον ίδιο. Έτσι, με αυτόν τον τρόπο δηλώνεται η αμεσότητα και η αποφασιστικότητα των πράξεων του. Αξιοσημείωτο πάνω σε αυτή την υφολογική παρατήρηση είναι να πούμε πως ο ίδιος ο Μεταξάς είχε έναν δικό του τρόπο γραφής που παρατηρείται στο προσωπικό του ημερολόγιο και αυτό χάρη της δικής του πρωτοβουλίας να συντάξει μια γραμματική την οποία δίδασκε στα παιδιά του κατά τα χρόνια της εξορίας του στην Κορσική.
Η τραγική ειρωνεία δηλώνεται από τον ίδιο τον Μεταξά με την φράση «Αρχίζουμε και τακτοποιούμεθα» (εννοώντας προφανώς πως έχει ενεργοποιηθεί ο πολεμικός μηχανισμός της χώρας και όλα οδηγούν στο Μέτωπο της Ελληνοαλβανικής μεθορίου, χωρίς να γνωρίζει κανείς ποια θα είναι η κατάληξη αυτού του πολέμου). Οι φόβοι του Μεταξά για την εμπλοκή της Ελλάδας σ αυτό τον πόλεμο είχαν ήδη εκδηλωθεί και αυτό φαίνεται από την ουδέτερη και άπραγη στάση που είχε κρατήσει παρά τις ιταλικές προκλήσεις. Έτσι λοιπόν η προηγούμενη φράση που είχε σημειώσει συμπληρώνεται από την τελευταία φράση: «Ο Θεός βοηθός!!», εναποθέτοντας όλες του τις ελπίδες για την διάσωση της χώρας στο θείο και προσευχόμενος συνάμα σ αυτό.
Κλείνει δηλαδή εκείνη την ημέρα το ημερολόγιο του έχοντας την πίστη ότι με την βοήθεια του θείου θα επέλθει η νίκη ή ίσως λόγω της αναμφίβολα σημαντικής εμπειρίας του επί των στρατιωτικών είχε τον φόβο της άδικης σφαγής των Ελλήνων, όπως είχε συμβεί στον προηγούμενο πόλεμο της Μικρασιατικής Εκστρατείας της οποίας ήταν φανατικός επικριτής της . Τα πράγματα όμως όπως σημειώνει και ο ίδιος πιο μετά στις 9 Νοεμβρίου του 1940, θα πάρουν θετική τροχιά εν τέλει με την πρώτη Νίκη των Ελλήνων στην Πίνδο!! Στα βουνά της Ηπείρου εκεί που γράφτηκε το « Έπος του ‘ 40».
∗ Ιωάννη Μεταξά, «Το Προσωπικό του Ημερολόγιο 1933-1941», τομ. Δ΄, εκδ. ΙΚΑΡΟΣ, Αθήνα, 1960, επιμ. Φ. Βρανάς, σελ 513-516. (σελ 530, εκδ. ΓΚΟΒΟΣΤΗ)
∗ Ο Χρήστος Στρυφτός είναι Ιστορικός
Leave a comment