Του Παναγιώτη Αλιμήση*

Η συμφωνία μεταξύ Σερβίας και Κοσόβου σχετικά με την εθελούσια αλλαγή συνόρων, προκαλεί διχογνωμία για το αν θα είναι η αρχή για μεγαλύτερες αλλαγές στα Βαλκάνια ή για το αν πρόκειται απλά για ένα μεμονωμένο γεγονός τοπικής φύσεως. Κατ’ αρχάς για να μπορεί να δοθεί μια απάντηση, πρέπει να λάβουμε υπ’ οψη την κατάσταση στην οποία βρίσκονται ο Αλβανικός και ο Σερβικός παράγοντας στη περιοχή την τελευταία 20ετία.

Από το 1999, όταν το ΝΑΤΟ στήριξε ανοιχτά τους Αλβανούς του Κοσόβου στη σύγκρουση που είχαν με τους Σέρβους, ο αλβανικός εθνικισμός καλπάζει με ιλιγγιώδη ταχύτητα σε όλες τις αλβανόφωνες περιοχές των Βαλκανίων. Η πάσης φύσεως στήριξη που απολαμβάνει το αλβανικό στοιχείο από Δυτικά κέντρα εξουσίας και από τις ακαδημαϊκές ελίτ, προσδίδει σε αυτό μια άλλη δυναμική, συμπιέζοντας ολοένα και πιο πολύ τα σερβικά ζωτικά συμφέροντα και όχι μόνο.

Από την άλλη πλευρά, η ηττημένη ψυχολογικά και γεωπολιτικά Σερβία, προσπαθεί να περισώσει ότι μπορεί με σκοπό να αποτρέψει τυχόν νέες εδαφικές απώλειες. Η τροποποίηση των συνόρων που ζήτησε το Βελιγράδι από το Κόσοβο, εντάσσεται ακριβώς σε αυτή τη λογική. Η Σέρβοι αισθάνονται πως η ενοποίηση των συμπαγών αλβανικών πληθυσμών στα βαλκάνια σε μια ευρύτερη κρατική οντότητα, είναι θέμα χρόνου που θα αποβεί εις βάρος τους. Αντίθετα, το σερβικό έθνος είναι καταμερισμένο μεταξύ του μητροπολιτικού του εδάφους (περίπου 6,5 εκατομμύρια) της Βοσνίας (1,5 εκατομμύριο) του Κοσόβου (300.000) και της Κροατίας (200.000) χωρίς προοπτική ενοποίησης…

Τι επιζητά η Σερβία

Δεδομένης της υψηλής γεννητικότητας των Αλβανών και της υπογεννητικότητας των Σέρβων, υπάρχει κίνδυνος στο μέλλον οι Σέρβοι του Κοσόβου να εξαφανιστούν και οι Αλβανοί της κοιλάδας του Πρέσεβο να αυξηθούν, ανατρέποντας τους πληθυσμιακούς συσχετισμούς στη νότια Σερβία. Γιαυτό μια εθνικά ομοιογενής Σερβία θα αποτρέψει νέες αλβανικές διεκδικήσεις.

Τι επιζητούν οι Αλβανοί

Οι Αλβανοί ηγέτες επιθυμούν ένα εθνικά ομοιογενές Κόσοβο που θα έχει πετύχει πληθυσμιακή και ‘γεωγραφική συνέχεια’ με τις υπόλοιπες αλβανόφωνες περιοχές (Αλβανία, Σκόπια). Γνωρίζοντας ότι αποτελούν το μακρύ χέρι της Δύσης στα Βαλκάνια έναντι της Ρωσίας, με την εθνική ομογενοποίησή τους, αποτρέπουν σερβικό veto στα γεωπολιτικά τους σχέδια.

Οι φόβοι

Πολλοί θεωρούν πως η ανταλλαγή εδαφών θα επιτρέψει στις δύο πλευρές να ενσωματώσουν περιοχές που κυριαρχούν οι εθνοτικές τους ομάδες τελειώνοντας μια για πάντα τα «μειονοτικά ζητήματα». Ωστόσο, η ιστοσελίδα GPF (global policy forum) που ειδικεύεται σε γεωστρατηγικά θέματα, πιστεύει πως κάτι τέτοιο θα άνοιγε τους «ασκούς του Αιόλου» για την υπόλοιπη βαλκανική. Ειδικότερα,  επικρατεί η αντίληψη πως εάν το Κόσοβο και η Σερβία επαναπροσδιορίσουν  τελικά τα σύνορά τους, ποιος μπορεί να εγγυηθεί πως η γειτονική Αλβανία δεν θα ζητήσει ανάλογες τροποποιήσεις με τα Σκόπια και το Μαυροβούνιο; Επίσης ποιος μπορεί να εγγυηθεί ότι η Κροατία δεν να προχωρήσει σε αντίστοιχες διεκδικήσεις από τη Βοσνία ή τη Σερβία; Οι ίδιοι φόβοι, εκφράζονται για την ουγγρική μειονότητα της Ρουμανίας (6 εκατομμύρια) και για τους Τούρκους της Βουλγαρίας (1,2 εκατομμύρια).

Άλλωστε, αυτός ήταν και ο λόγος που μέχρι πρόσφατα οι περισσότερες χώρες των Βαλκανίων, η ΕΕ, οι ΗΠΑ και η Ρωσία απέρριπταν κατηγορηματικά συζητήσεις περί αλλαγής συνόρων. Η ΕΕ έχει ένα λόγο παραπάνω να ανησυχεί καθώς ταλανίζεται από αντίστοιχες εθνοτικές εστίες διαμάχης, όπως για παράδειγμα η Καταλονία, το Βέλγιο (Φλαμανδοί, Βαλόνοι) οι Βάσκοι, οι Σκωτσέζοι, η ιταλική Λέγκα του Βορρά, η Κορσική κ.τ.λ.

ΗΠΑ και Ρωσία

Παρόλους τους φόβους που έχουν εκφραστεί, φαίνεται πως τόσο η Ρωσία όσο και οι ΗΠΑ δεν θα αντιταχθούν στο εγχείρημα, σύμφωνα τουλάχιστον με αλβανικά και σερβικά δημοσιεύματα. Οι ΗΠΑ, με την Αλβανική ολοκλήρωση και με την συμφωνία των Πρεσπών, πετυχαίνουν αυτό που ήθελαν στα Βαλκάνια, να ολοκληρώσουν δηλαδή την κυριαρχία τους έναντι της Ρωσίας. Αλλά και οι Ρώσοι, ως ένα βαθμό θέλουν μια ομοιογενή εθνικά Σερβία χωρίς εθνολογικά προβλήματα, καθώς είναι πλέον η μοναδική χώρα στη νότια Ευρώπη, εκτός από την Τουρκία, που μπορούν να στηριχθούν αν το απαιτήσουν οι συνθήκες.

*Ο Παναγιώτης Αλιμήσης είναι Ιστορικός και Διεθνολόγος

Share on Facebook

Tweet