Συνέντευξη στο Δημήτριο Κανναβό

Η λογοτεχνία αποτελεί έναν μοναδικό χώρο συνάντησης της ανθρώπινης εμπειρίας, της μνήμης και της δημιουργικής αναζήτησης. Ο Μιχάλης Πατένταλης είναι ένας άνθρωπος που μέσα από τη συγγραφική, δημοσιογραφική και καλλιτεχνική του διαδρομή επιχειρεί να προσεγγίσει τις πολυδιάστατες όψεις της ανθρώπινης ύπαρξης, αναδεικνύοντας παράλληλα τη δύναμη της τέχνης να υπερβαίνει σύνορα και πολιτισμικές διαφορές.

Γεννημένος στο Ντίσελντορφ και μεγαλωμένος στην Προσοτσάνη Δράμας, μετέφερε στη δημιουργική του πορεία βιώματα και εικόνες από δύο διαφορετικούς, αλλά αλληλένδετους κόσμους. Η συγγραφική του δραστηριότητα, με έργα όπως «Ποιος σκότωσε τον Μότσαρτ;» και «Ο χορός του Χάντινγκτον», φωτίζει βαθύτερα ερωτήματα για την ανθρώπινη ψυχή, την ταυτότητα, τη διαφορετικότητα και τα όρια της ανθρώπινης αντοχής.

Παράλληλα, ως πρόεδρος της Εταιρείας Ελλήνων Συγγραφέων Γερμανίας, συμβάλλει ενεργά στην προώθηση της ελληνικής λογοτεχνίας στη Γερμανία και στην ανάπτυξη ενός ουσιαστικού διαλόγου μεταξύ των δύο πολιτισμών. Η βραβευμένη πολιτιστική του δράση, αλλά και η ευρύτερη ενασχόλησή του με τη μουσική, τη φωτογραφία και την ψυχοθεραπεία, συνθέτουν ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον δημιουργικό και πνευματικό προφίλ.

Με αφορμή τη συμπλήρωση 25 χρόνων από την ίδρυση της Εταιρείας Ελλήνων Συγγραφέων Γερμανίας, ο Μιχάλης Πατένταλης μιλά για τη συγγραφική του πορεία, τις δύο πατρίδες που διαμόρφωσαν την ταυτότητά του, τη σχέση λογοτεχνίας και ανθρώπινης ψυχολογίας, αλλά και το όραμά του για το μέλλον της ελληνικής λογοτεχνίας στη Διασπορά.

Στη συνομιλία μας αναδεικνύεται η βαθύτερη πεποίθησή του ότι η λογοτεχνία δεν αποτελεί απλώς μια μορφή καλλιτεχνικής έκφρασης, αλλά έναν ζωντανό χώρο επικοινωνίας, ενσυναίσθησης και συνάντησης των ανθρώπων, πέρα από γλώσσες, σύνορα και πολιτισμικές διαφορές.

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΑΝΝΑΒΟΣ Ανάμεσα στο Ντίσελντορφ και την Προσοτσάνη

Γεννηθήκατε στο Ντίσελντορφ, μεγαλώσατε στην Προσοτσάνη Δράμας και αργότερα επιστρέψατε στη Γερμανία. Πώς διαμόρφωσαν αυτές οι δύο διαφορετικές πραγματικότητες την ταυτότητά σας και ποια από τις δύο εξακολουθεί να τροφοδοτεί περισσότερο τη γραφή σας;

Μιχάλης Πατένταλης …Ανάμεσα στο Ντίσελντορφ και την Προσοτσάνη

Πιστεύω ότι ο άνθρωπος δεν διαμορφώνεται μόνο από τον τόπο όπου γεννιέται, αλλά κυρίως από τους τόπους που κουβαλά μέσα του. Το Ντίσελντορφ είναι ο τόπος της γέννησής μου, η Προσοτσάνη όμως είναι ο τόπος όπου άρχισα να ανακαλύπτω τον κόσμο, τους ανθρώπους και, κυρίως, τον εαυτό μου.

Η Προσοτσάνη μού έδωσε τις πρώτες εικόνες, τις πρώτες ανθρώπινες ιστορίες, τη γλώσσα της καθημερινότητας, εκείνη τη βαθιά αίσθηση της κοινότητας που χαρακτηρίζει την ελληνική επαρχία. Η Γερμανία, από την άλλη, μου πρόσφερε τη δυνατότητα να δω τον εαυτό μου από απόσταση, να αναμετρηθώ με τη διαφορετικότητα και να κατανοήσω ότι η ταυτότητα δεν είναι κάτι στατικό, αλλά μια διαρκής διαδικασία αναζήτησης.

Η επιστροφή μου στη Γερμανία δεν ήταν απλώς μια γεωγραφική μετακίνηση. Ήταν μια δεύτερη συνάντηση με έναν κόσμο που, ενώ μου ήταν οικείος, έπρεπε να τον γνωρίσω ξανά.

Στη γραφή μου τροφοδοτούμαι και από τις δύο πραγματικότητες. Η Ελλάδα μου δίνει τη μνήμη και η Γερμανία την απόσταση που χρειάζεται για να την παρατηρήσω. Κι ίσως αυτή η απόσταση να είναι ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία του συγγραφέα.

Δεν αισθάνομαι μοιρασμένος ανάμεσα σε δύο πατρίδες. Αισθάνομαι ότι κατοικώ σε έναν ευρύτερο εσωτερικό χώρο, όπου οι δύο πολιτισμοί συνομιλούν αδιάκοπα. Άλλωστε, η λογοτεχνία αρχίζει συχνά εκεί όπου ο άνθρωπος παύει να θεωρεί αυτονόητο τον κόσμο γύρω του.

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΑΝΝΑΒΟΣ Η λογοτεχνία ως γέφυρα πολιτισμών

Ως πρόεδρος της Εταιρείας Ελλήνων Συγγραφέων Γερμανίας, ποια θεωρείτε τη σημαντικότερη προσφορά της ελληνικής λογοτεχνίας στη γερμανική κοινωνία; Πόσο εύκολο είναι για έναν Έλληνα συγγραφέα να βρει αναγνώστες πέρα από τα όρια της ελληνικής κοινότητας;

Μιχάλης Πατένταλης …Η λογοτεχνία ως γέφυρα πολιτισμών

Η σημαντικότερη προσφορά της ελληνικής λογοτεχνίας στη γερμανική κοινωνία είναι, κατά τη γνώμη μου, ότι μπορεί να προσφέρει μια διαφορετική οπτική πάνω σε οικουμενικά ανθρώπινα ζητήματα.

Η ελληνική λογοτεχνία δεν είναι μόνο η αρχαιότητα, η μυθολογία ή η ιστορική μνήμη. Είναι και η σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα, η μετανάστευση, οι κοινωνικές αντιφάσεις, οι ανθρώπινες σχέσεις, η μοναξιά, η αναζήτηση της ταυτότητας. Είναι μια λογοτεχνία ζωντανή, που συνομιλεί με τις αγωνίες του σημερινού Ευρωπαίου πολίτη.

Ως πρόεδρος της Εταιρείας Ελλήνων Συγγραφέων Γερμανίας, θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό να μη λειτουργούμε αποκλειστικά μέσα στα όρια της ελληνικής κοινότητας. Η ελληνική λογοτεχνία στη Γερμανία πρέπει να γίνει μέρος του ευρύτερου γερμανικού και ευρωπαϊκού πολιτιστικού διαλόγου.

Αυτό, βέβαια, δεν είναι εύκολο. Το σημαντικότερο εμπόδιο παραμένει η γλώσσα. Χωρίς ποιοτικές μεταφράσεις, χωρίς πρόσβαση σε εκδοτικούς οίκους, βιβλιοθήκες και λογοτεχνικούς θεσμούς, ακόμη και ένα αξιόλογο έργο δυσκολεύεται να συναντήσει το κοινό του.

Ωστόσο, πιστεύω ότι η λογοτεχνία δεν έχει εθνικότητα με τη στενή έννοια. Ένα καλό βιβλίο μπορεί να έχει ελληνικές ρίζες, αλλά τα ερωτήματά του να αφορούν έναν Γερμανό, έναν Γάλλο ή οποιονδήποτε άνθρωπο.

Το ζητούμενο δεν είναι να διαβάζουν οι Γερμανοί ελληνική λογοτεχνία επειδή είναι ελληνική, αλλά επειδή είναι καλή λογοτεχνία.

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΑΝΝΑΒΟΣ Τα 25 χρόνια της Εταιρείας Ελλήνων Συγγραφέων Γερμανίας

Με αφορμή τη συμπλήρωση 25 χρόνων από την ίδρυση της Εταιρείας, ποια θεωρείτε τα σημαντικότερα επιτεύγματά της και ποιες προκλήσεις παραμένουν; Ποιο είναι το όραμά σας για την επόμενη ημέρα της ελληνικής λογοτεχνίας στη Γερμανία;

Μιχάλης Πατένταλης ..Τα 25 χρόνια της Εταιρείας Ελλήνων Συγγραφέων Γερμανίας

Είκοσι πέντε χρόνια παρουσίας ενός λογοτεχνικού φορέα στη Διασπορά αποτελούν από μόνα τους ένα σημαντικό γεγονός. Ιδιαίτερα όταν αναλογιστούμε ότι η πολιτιστική δημιουργία στο εξωτερικό στηρίζεται πολλές φορές περισσότερο στο προσωπικό μεράκι και στην εθελοντική προσφορά παρά σε σταθερές θεσμικές δομές. Θεωρώ ότι η σημαντικότερη κατάκτηση της Εταιρείας είναι η δημιουργία ενός χώρου συνάντησης, επικοινωνίας και δημιουργικής έκφρασης για ανθρώπους που υπηρετούν την ελληνική γλώσσα και τη λογοτεχνία μακριά από την Ελλάδα. Η σημασία ενός τέτοιου φορέα δεν μετριέται μόνο από τις εκδηλώσεις ή τις εκδόσεις του. Μετριέται και από τις ανθρώπινες σχέσεις που καλλιεργεί, από τη δυνατότητα που προσφέρει στους δημιουργούς να αισθάνονται ότι δεν είναι μόνοι. Οι προκλήσεις, ωστόσο, παραμένουν μεγάλες. Χρειαζόμαστε μεγαλύτερη εξωστρέφεια, ουσιαστικότερη συνεργασία με γερμανικούς πολιτιστικούς οργανισμούς, περισσότερες μεταφράσεις και, κυρίως, τη συμμετοχή νεότερων δημιουργών. Το όραμά μου είναι μια Εταιρεία που δεν θα περιορίζεται στη διατήρηση της ελληνικής πολιτιστικής ταυτότητας, αλλά θα συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση της σύγχρονης ευρωπαϊκής λογοτεχνικής πραγματικότητας. Θα ήθελα να δω Έλληνες και Γερμανούς συγγραφείς να δημιουργούν μαζί, να ανταλλάσσουν ιδέες, να μεταφράζουν ο ένας τον άλλον και να συναντούν ένα κοινό που δεν θα χωρίζεται με βάση την καταγωγή του. Γιατί ο πολιτισμός δεν είναι ένα μουσείο όπου φυλάσσουμε το παρελθόν. Είναι ένας ζωντανός οργανισμός που οφείλει να εξελίσσεται.

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΑΝΝΑΒΟΣ «Ποιος σκότωσε τον Μότσαρτ;» — Πέρα από το μυστήριο

Το πρώτο σας μυθιστόρημα συνδυάζει τη λογοτεχνία με το μυστήριο και τη μουσική. Τι σας οδήγησε στην επιλογή αυτού του τίτλου και ποια βαθύτερα ερωτήματα για τον άνθρωπο, την κοινωνία ή τη μνήμη θέλατε να θέσετε μέσα από την ιστορία;

Μιχάλης Πατένταλης ..«Ποιος σκότωσε τον Μότσαρτ;» — Πέρα από το μυστήριο

Ο τίτλος «Ποιος σκότωσε τον Μότσαρτ;» λειτουργεί, καταρχάς, ως μια πρόκληση προς τον αναγνώστη. Δημιουργεί ένα ερώτημα που φαίνεται να αναζητά μια συγκεκριμένη απάντηση. Όμως στη λογοτεχνία τα σημαντικότερα ερωτήματα δεν είναι πάντοτε εκείνα που μπορούν να απαντηθούν με ένα όνομα. Ο Μότσαρτ, πέρα από την ιστορική του υπόσταση, μπορεί να ιδωθεί ως σύμβολο της δημιουργικής ιδιοφυΐας, της ευαισθησίας, της ανθρώπινης ανάγκης να υπερβεί τα όρια της καθημερινότητας. Με ενδιαφέρει ιδιαίτερα η σχέση ανάμεσα στο άτομο και την κοινωνία. Πώς αντιμετωπίζει μια κοινωνία τον άνθρωπο που διαφέρει; Πόσο χώρο αφήνει στην ευαισθησία, στην ελευθερία και στη δημιουργικότητα; Και πόσες φορές οι κοινωνικοί μηχανισμοί καταστρέφουν συμβολικά εκείνο που αργότερα αναγνωρίζουν ως πολύτιμο; Η μουσική έχει μια μοναδική ιδιότητα: μπορεί να εκφράζει όσα η γλώσσα αδυνατεί να περιγράψει. Η λογοτεχνία, από την πλευρά της, επιχειρεί να δώσει μορφή σε αυτές τις σιωπές. Το μυστήριο, επομένως, δεν είναι για μένα αυτοσκοπός. Είναι ένας τρόπος να οδηγήσω τον αναγνώστη βαθύτερα στην ανθρώπινη συμπεριφορά, στις αντιφάσεις και στις σκοτεινές περιοχές της ψυχής. Ίσως τελικά το σημαντικότερο ερώτημα να μην είναι ποιος σκότωσε τον Μότσαρτ, αλλά πόσους «Μότσαρτ» εξακολουθούμε να σκοτώνουμε καθημερινά, όταν δεν επιτρέπουμε στη διαφορετικότητα και στη δημιουργικότητα να αναπνεύσουν.

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΑΝΝΑΒΟΣ «Ο χορός του Χάντινγκτον» και η ανθρώπινη ψυχή

Στο έργο σας «Ο χορός του Χάντινγκτον», ποια ήταν η βασική ιδέα που θέλατε να εξερευνήσετε; Πώς συνδυάζετε τη συγγραφική φαντασία με την ανθρώπινη παρατήρηση και την εμπειρία σας από τον χώρο της ψυχοθεραπείας;

Μιχάλης Πατένταλης .. «Ο χορός του Χάντινγκτον» και η ανθρώπινη ψυχή

Εκείνο που με ενδιαφέρει βαθύτερα στη λογοτεχνία είναι ο άνθρωπος τη στιγμή που έρχεται αντιμέτωπος με τα όριά του. Με το σώμα του, με τη μνήμη του, με τους φόβους του, με την απώλεια του ελέγχου πάνω στη ζωή του. Στον «Χορό του Χάντινγκτον» ο ίδιος ο τίτλος δημιουργεί μια έντονη αντίθεση. Ο χορός παραπέμπει συνήθως στην ελευθερία, στη χαρά, στην αρμονία της κίνησης. Η νόσος του Χάντινγκτον, αντίθετα, συνδέεται με ακούσιες κινήσεις και με μια βαθιά δοκιμασία της ανθρώπινης ύπαρξης. Αυτή η αντίθεση ανοίγει ένα σημαντικό υπαρξιακό ερώτημα: τι απομένει από την ταυτότητά μας όταν αρχίζουμε να χάνουμε εκείνα που θεωρούσαμε αυτονόητα; Η εμπειρία μου από τον χώρο της ψυχοθεραπείας αποτελεί ένα ιδιαίτερο πεδίο παρατήρησης. Μου έχει ενισχύσει την πεποίθηση ότι πίσω από κάθε συμπεριφορά υπάρχει μια ιστορία, πίσω από κάθε σιωπή ένα συναίσθημα και πίσω από κάθε ανθρώπινη αντίφαση μια ανάγκη που δεν έχει πάντοτε βρει τον τρόπο να εκφραστεί. Ωστόσο, η λογοτεχνία δεν είναι ψυχοθεραπεία, ούτε ο συγγραφέας πρέπει να μετατρέπεται σε θεραπευτή των ηρώων του. Η λογοτεχνία δεν οφείλει να διαγνώσει τον άνθρωπο, αλλά να τον κατανοήσει. Η φαντασία μου δίνει τη δυνατότητα να δημιουργώ καταστάσεις και χαρακτήρες. Η παρατήρηση με βοηθά να τους προσδίδω αλήθεια. Και η αλήθεια της λογοτεχνίας δεν βρίσκεται απαραίτητα στα πραγματικά γεγονότα. Βρίσκεται στην αυθεντικότητα του ανθρώπινου βιώματος

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΑΝΝΑΒΟΣ Η μουσική, η φωτογραφία και η συγγραφή

Έχετε ασχοληθεί με τη μουσική, την ασπρόμαυρη φωτογραφία, τη δημοσιογραφία και τη λογοτεχνία. Πώς συνομιλούν αυτές οι μορφές τέχνης μέσα σας; Υπάρχει κάποια εικόνα, μελωδία ή ανθρώπινη ιστορία που έχει αποτελέσει αφετηρία για ένα από τα έργα σας;

Μιχάλης Πατένταλης ..Η μουσική, η φωτογραφία και η συγγραφή

Δεν αντιλαμβάνομαι τη μουσική, τη φωτογραφία και τη λογοτεχνία ως ξεχωριστές μορφές έκφρασης. Για μένα αποτελούν διαφορετικές γλώσσες με τις οποίες επιχειρούμε να πλησιάσουμε το ίδιο μυστήριο: την ανθρώπινη ύπαρξη. Η μουσική με έχει διδάξει τη σημασία του ρυθμού και της σιωπής. Ένα λογοτεχνικό κείμενο, όπως και μια μουσική σύνθεση, χρειάζεται τις εντάσεις του, τις παύσεις του, τις επαναλήψεις του. Υπάρχουν στιγμές που αυτό που δεν λέγεται είναι σημαντικότερο από αυτό που διατυπώνεται. Η ασπρόμαυρη φωτογραφία, από την άλλη, με έχει βοηθήσει να παρατηρώ τον κόσμο αφαιρετικά. Όταν αφαιρείς το χρώμα, αναγκάζεσαι να προσέξεις περισσότερο το φως, τη σκιά, τις γραμμές, την έκφραση ενός προσώπου. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και στη λογοτεχνία. Συχνά χρειάζεται να αφαιρέσεις λέξεις για να αναδειχθεί η ουσία. Η δημοσιογραφία προσθέτει μια ακόμη διάσταση: την ανάγκη να παρατηρείς την κοινωνία, να ακούς διαφορετικές φωνές και να αναζητάς όσα κρύβονται πίσω από την επιφάνεια των γεγονότων. Μια ανθρώπινη ιστορία, ένα βλέμμα σε έναν σιδηροδρομικό σταθμό, ένα παλιό φωτογραφικό πορτρέτο ή μια μελωδία μπορούν να αποτελέσουν την αρχή μιας λογοτεχνικής διαδρομής. Δεν είναι πάντοτε το μεγάλο γεγονός που γεννά μια ιστορία. Μερικές φορές είναι μια ασήμαντη, φαινομενικά, λεπτομέρεια που επιμένει να επιστρέφει στη μνήμη. Και ίσως η δουλειά του συγγραφέα να είναι ακριβώς αυτή: να αναγνωρίζει τη σημασία εκείνων των στιγμών που οι περισσότεροι προσπερνούν.

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΑΝΝΑΒΟΣ Ελληνική και γερμανική λογοτεχνία

Έχοντας εμπειρία και από τους δύο πολιτιστικούς χώρους, ποιες βασικές διαφορές εντοπίζετε στη θεματολογία, στην εκδοτική πραγματικότητα και στις αναγνωστικές συνήθειες στην Ελλάδα και τη Γερμανία; Τι θα μπορούσε να κερδίσει η μία λογοτεχνική σκηνή από την άλλη;

Μιχάλης Πατένταλης ..Ελληνική και γερμανική λογοτεχνία

Η ελληνική και η γερμανική λογοτεχνία διαθέτουν διαφορετικές ιστορικές και κοινωνικές αφετηρίες, αλλά μοιράζονται πολύ περισσότερα από όσα συχνά πιστεύουμε. Στην ελληνική λογοτεχνία διακρίνω μια ιδιαίτερα έντονη σχέση με την ιστορική μνήμη, την οικογένεια, τον τόπο και τις συλλογικές εμπειρίες. Η γερμανική λογοτεχνία, χωρίς να στερείται αυτών των χαρακτηριστικών, έχει αναπτύξει επίσης μια ισχυρή παράδοση φιλοσοφικού στοχασμού, κοινωνικής κριτικής και αναμέτρησης με την ιστορική ευθύνη. Δεν πρόκειται, φυσικά, για απόλυτες διακρίσεις. Και στους δύο χώρους συναντούμε εξαιρετικά διαφορετικές συγγραφικές φωνές. Στην εκδοτική πραγματικότητα, η Γερμανία διαθέτει μια μεγαλύτερη αγορά, ισχυρότερες υποδομές διανομής και μια μακρά παράδοση οργανωμένης παρουσίας του βιβλίου στη δημόσια ζωή. Η Ελλάδα, παρά τις οικονομικές και θεσμικές δυσκολίες, παρουσιάζει αξιοσημείωτη δημιουργικότητα και μια ιδιαίτερα ζωντανή λογοτεχνική παραγωγή. Εκείνο που θα ήθελα να δω είναι περισσότερη αμοιβαία γνωριμία. Η ελληνική λογοτεχνία έχει ανάγκη από μεγαλύτερη μεταφραστική παρουσία και διεθνή δικτύωση. Η γερμανική λογοτεχνική σκηνή μπορεί να ωφεληθεί από τη συνάντηση με αφηγηματικές παραδόσεις και κοινωνικές εμπειρίες που διευρύνουν τον ευρωπαϊκό διάλογο. Πάνω απ’ όλα, όμως, πρέπει να αποφεύγουμε τη σύγκριση με όρους ανωτερότητας και κατωτερότητας. Η λογοτεχνία δεν είναι ένας αγώνας ανάμεσα σε εθνικούς πολιτισμούς. Είναι μια διαρκής συνομιλία, στην οποία κάθε γλώσσα προσθέτει έναν διαφορετικό τρόπο να βλέπουμε τον κόσμο.

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΑΝΝΑΒΟΣ Η νέα γενιά και το μέλλον του βιβλίου

Σε μια εποχή ψηφιακής επικοινωνίας, κοινωνικών δικτύων και τεχνητής νοημοσύνης, πώς μπορούμε να φέρουμε τους νέους πιο κοντά στο βιβλίο; Πιστεύετε ότι η ελληνική γλώσσα και η λογοτεχνία μπορούν να διατηρήσουν τη θέση τους στις νεότερες γενιές των Ελλήνων της Γερμανίας;

Μιχάλης Πατένταλης ..Η νέα γενιά και το μέλλον του βιβλίου

Δεν πιστεύω ότι οι νέοι έχουν απομακρυνθεί από τις ιστορίες. Αντίθετα, ζουν σε μια εποχή όπου καταναλώνουν καθημερινά έναν τεράστιο αριθμό αφηγήσεων, μέσα από εικόνες, βίντεο, παιχνίδια και ψηφιακές πλατφόρμες. Το ερώτημα είναι πώς θα τους βοηθήσουμε να ανακαλύψουν τη μοναδική εμπειρία που προσφέρει η ανάγνωση ενός βιβλίου. Το βιβλίο απαιτεί κάτι που γίνεται ολοένα και πιο σπάνιο: χρόνο, συγκέντρωση και προσωπική συμμετοχή. Ο αναγνώστης δεν παρακολουθεί απλώς μια ιστορία. Τη συνδημιουργεί με τη φαντασία του. Δεν θεωρώ ότι πρέπει να αντιμετωπίζουμε την τεχνολογία ως εχθρό της λογοτεχνίας. Μπορούμε να αξιοποιήσουμε τα ψηφιακά μέσα, τα ηλεκτρονικά βιβλία, τις ηχητικές αφηγήσεις και τις νέες δυνατότητες επικοινωνίας για να προσεγγίσουμε το νεανικό κοινό. Η τεχνητή νοημοσύνη θέτει, βεβαίως, νέα ερωτήματα σχετικά με τη δημιουργία, την αυθεντικότητα και την ανθρώπινη φαντασία. Όμως η ουσιαστική λογοτεχνία δεν είναι απλώς η παραγωγή ενός καλογραμμένου κειμένου. Είναι η μετατροπή μιας ανθρώπινης εμπειρίας σε τέχνη. Όσον αφορά την ελληνική γλώσσα στη Γερμανία, πιστεύω ότι το μέλλον της εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο θα τη μεταδώσουμε στις επόμενες γενιές. Αν η ελληνική γλώσσα συνδεθεί αποκλειστικά με την υποχρέωση, υπάρχει ο κίνδυνος να απομακρυνθούν οι νέοι από αυτήν. Αν όμως συνδεθεί με τη δημιουργία, τη μουσική, το θέατρο, τη λογοτεχνία και τη χαρά της επικοινωνίας, μπορεί να παραμείνει ζωντανή. Θα ήθελα να δω περισσότερα δίγλωσσα λογοτεχνικά εργαστήρια, συναντήσεις νέων δημιουργών και πρωτοβουλίες που θα επιτρέπουν στα παιδιά ελληνικής καταγωγής να εκφράζονται χωρίς να αισθάνονται ότι πρέπει να επιλέξουν ανάμεσα σε δύο πολιτισμούς. Γιατί η διγλωσσία δεν είναι μειονέκτημα. Είναι ένας επιπλέον τρόπος να σκέφτεσαι, να αισθάνεσαι και να κατανοείς τον κόσμο.

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΑΝΝΑΒΟΣ Πολιτισμός, δημοκρατία και κοινωνική συνύπαρξη

Το λογοτεχνικό έργο «Οι δικές μας ιστορίες» συνδέθηκε με τη βράβευσή σας το 2014 με το γερμανικό κρατικό βραβείο για τη Δημοκρατία και την Ανεκτικότητα. Τι σας δίδαξε αυτή η εμπειρία για τη δύναμη των προσωπικών αφηγήσεων να καταπολεμούν τις προκαταλήψεις και να ενισχύουν τον διάλογο ανάμεσα σε διαφορετικές κοινότητες;

Μιχάλης Πατένταλης ..Πολιτισμός, δημοκρατία και κοινωνική συνύπαρξη

Η σύνδεση του έργου «Οι δικές μας ιστορίες» με τη βράβευση για τη Δημοκρατία και την Ανεκτικότητα το 2014 αναδεικνύει, κατά τη γνώμη μου, κάτι εξαιρετικά ουσιαστικό: τη δύναμη της προσωπικής αφήγησης. Στις σύγχρονες κοινωνίες μιλάμε συχνά για τη μετανάστευση, την ενσωμάτωση, τη διαφορετικότητα και τη συνύπαρξη χρησιμοποιώντας αριθμούς, στατιστικές και πολιτικούς όρους. Πίσω όμως από κάθε αριθμό υπάρχει ένας άνθρωπος. Και πίσω από κάθε άνθρωπο υπάρχει μια ιστορία. Όταν ακούμε την προσωπική ιστορία κάποιου, παύουμε να τον αντιμετωπίζουμε ως εκπρόσωπο μιας αφηρημένης κατηγορίας. Αρχίζουμε να τον βλέπουμε ως ένα πρόσωπο με φόβους, επιθυμίες, αναμνήσεις και όνειρα που συχνά μοιάζουν με τα δικά μας. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι προσωπικές αφηγήσεις μπορούν από μόνες τους να εξαλείψουν τις κοινωνικές προκαταλήψεις. Μπορούν, όμως, να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για κάτι πολύ σημαντικό: την ενσυναίσθηση. Η δημοκρατία δεν είναι μόνο ένα πολιτικό σύστημα. Είναι και μια καθημερινή άσκηση συνύπαρξης. Απαιτεί να αναγνωρίζουμε το δικαίωμα του άλλου να υπάρχει, να σκέφτεται και να εκφράζεται διαφορετικά από εμάς. Η λογοτεχνία μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά σε αυτή τη διαδικασία, επειδή μας επιτρέπει να δούμε τον κόσμο μέσα από τα μάτια κάποιου άλλου. Θεωρώ ότι μια από τις μεγαλύτερες απειλές για τη δημοκρατία είναι η απώλεια της ικανότητάς μας να ακούμε. Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα σπουδαιότερα διδάγματα της λογοτεχνίας: πριν κρίνεις την ιστορία του άλλου, προσπάθησε να την ακούσεις.

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΑΝΝΑΒΟΣ Η παρακαταθήκη που θέλετε να αφήσετε

Αν κοιτάξετε τη συγγραφική και πολιτιστική σας διαδρομή μέχρι σήμερα, ποιο είναι το σημαντικότερο μήνυμα που θα θέλατε να μεταφέρετε στους Έλληνες της Διασποράς και στις επόμενες γενιές; Και ποιο νέο λογοτεχνικό ή πολιτιστικό σχέδιο θα θέλατε να δείτε να γίνεται πραγματικότητα τα επόμενα χρόνια;

Μιχάλης Πατένταλης..Η παρακαταθήκη που θέλετε να αφήσετε

Αν υπάρχει ένα μήνυμα που θα ήθελα να μεταφέρω στους Έλληνες της Διασποράς, είναι να μη θεωρούν την ταυτότητά τους ένα βάρος που πρέπει να κουβαλούν, αλλά έναν πλούτο που μπορούν να αξιοποιούν δημιουργικά. Η ελληνικότητα δεν είναι μόνο η καταγωγή, η γλώσσα ή η νοσταλγία για έναν τόπο. Είναι και ένας τρόπος να συμμετέχεις στον κόσμο, να δημιουργείς, να συνομιλείς με άλλους πολιτισμούς και να διαμορφώνεις νέες πραγματικότητες. Δεν χρειάζεται να ζει κανείς στην Ελλάδα για να διατηρεί μια ουσιαστική σχέση μαζί της. Ούτε χρειάζεται να απομακρυνθεί από τις ρίζες του για να γίνει ενεργό μέλος της κοινωνίας στην οποία ζει. Θα ήθελα οι νεότερες γενιές των Ελλήνων της Γερμανίας να αισθάνονται ελεύθερες να διαμορφώσουν τη δική τους ταυτότητα, χωρίς ενοχές και χωρίς την ανάγκη να αποδείξουν ότι ανήκουν αποκλειστικά στη μία ή στην άλλη πλευρά. Σε ό,τι αφορά το μέλλον, ένα σχέδιο που θα με ενδιέφερε ιδιαίτερα είναι η δημιουργία ενός σταθερού ελληνογερμανικού λογοτεχνικού δικτύου, με μεταφράσεις, κοινές εκδόσεις, εργαστήρια δημιουργικής γραφής και συναντήσεις συγγραφέων από διαφορετικές γενιές. Θα ήθελα επίσης να δοθεί μεγαλύτερος χώρος στις ιστορίες της ελληνικής μετανάστευσης. Όχι μόνο στις ιστορίες της πρώτης γενιάς, αλλά και σε εκείνες των παιδιών και των εγγονιών της. Πρόκειται για μια πολύτιμη συλλογική μνήμη που δεν πρέπει να χαθεί. Όσο για την προσωπική μου συγγραφική διαδρομή, δεν με απασχολεί τόσο η ιδέα μιας παρακαταθήκης με την έννοια της υστεροφημίας. Με ενδιαφέρει περισσότερο αν ένα κείμενό μου μπορεί να αγγίξει έστω και έναν άνθρωπο, να τον προβληματίσει ή να τον κάνει να δει κάτι από μια διαφορετική οπτική. Πιστεύω ότι ο συγγραφέας δεν γράφει για να προσφέρει οριστικές απαντήσεις. Γράφει για να διατυπώσει ερωτήματα που αξίζει να συνεχίσουν να μας απασχολούν. Και αν θα ήθελα να μείνει κάτι από αυτή τη διαδρομή, θα ήταν η πεποίθηση ότι οι γλώσσες και οι πολιτισμοί δεν υπάρχουν για να χωρίζουν τους ανθρώπους, αλλά για να τους προσφέρουν περισσότερους τρόπους να συναντηθούν. Ίσως, τελικά, αυτή να είναι και η βαθύτερη αποστολή της λογοτεχνίας: να μας υπενθυμίζει ότι, παρά τις διαφορετικές διαδρομές μας, μοιραζόμαστε την ίδια ανθρώπινη ανάγκη να αγαπήσουμε, να κατανοήσουμε και να γίνουμε κατανοητοί.

Share on Facebook

Tweet