Η δήλωση του καγκελάριου της Γερμανίας εναντίον του Ντόναλντ Τραμπ ξέφυγε από κάθε έννοια διπλωματικής αβρότητας από έναν ηγέτη προς έναν άλλο: «Όλη αυτή η υπόθεση είναι, για να το πούμε ήπια, κακώς μελετημένη», δήλωσε ο Μερτς.

«Αυτή τη στιγμή δεν μπορώ να διακρίνω ποια στρατηγική έξοδο επιδιώκουν οι Αμερικανοί. Οι Ιρανοί διαπραγματεύονται πολύ επιδέξια ή, μάλλον, πολύ επιδέξια δεν διαπραγματεύονται. Ένα ολόκληρο έθνος, οι ΗΠΑ, εξευτελίζεται. Οι Ιρανοί είναι σαφώς ισχυρότεροι απ’ όσο νομίζαμε. Οι Αμερικανοί προφανώς δεν φαίνεται να έχουν μια πειστική διαπραγματευτική στρατηγική».

Ο Μερτς, ο οποίος έχει συνδέσει την πολιτική του ταυτότητα με τη διατλαντική πίστη, ήταν από τους λίγους Ευρωπαίους που υποστήριξαν τον πόλεμο τον οποίο τώρα καταγγέλλει ως στρατηγικά ανεπαρκή.

Όταν το Ισραήλ εξαπέλυσε την επίθεσή του στο Ιράν τον Ιούνιο του 2025, εν μέσω διαπραγματεύσεων μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης, ο Μερτς δεν κάλεσε σε αυτοσυγκράτηση. Αντιθέτως, επαίνεσε το Ισραήλ επειδή έκανε, όπως είπε, «τη βρώμικη δουλειά» για λογαριασμό της Ευρώπης.

Όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επιτέθηκαν ξανά στις 28 Φεβρουαρίου, ο Μερτς δήλωσε ότι «δεν είναι η στιγμή να κάνουμε μαθήματα στους συμμάχους μας, αλλά να σταθούμε ενωμένοι».

Αυτό που φαίνεται να προκάλεσε την εντυπωσιακή μεταστροφή του Μερτς δεν είναι μια ξαφνική ανακάλυψη των αρετών του διεθνούς δικαίου ή των κινδύνων του πολέμου. Είναι το γεγονός ότι ο πόλεμος δεν εξελίχθηκε σύμφωνα με το σχέδιο.

Αντί για μια γρήγορη αλλαγή καθεστώτος στην οποία είχε βασιστεί, βλέπει ότι υπάρχει ένα αδιέξοδο μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης χωρίς ορατό τέλος, καθώς και ο διπλός αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ, που έχει εκτοξεύσει τις τιμές του πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι.

Και η εσωτερική γερμανική κοινή γνώμη τον πιέζει. Η δημοτικότητα του ίδιου του Μερτς κατέρρευσε στο 19%, λιγότερο από έναν χρόνο μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, καθιστώντας τον αυτή τη στιγμή τον λιγότερο δημοφιλή ηγέτη στη Δύση.

Η εθνικιστική αντιπολίτευση, η Εναλλακτική για τη Γερμανία, το AfD, ξεπερνά πλέον τη Χριστιανική Δημοκρατία του Μερτς στις δημοσκοπήσεις. Σημαντικό είναι ότι η AfD, σε αντίθεση με τον Μερτς, αντιτάχθηκε στον πόλεμο στο Ιράν από την αρχή, καλώντας ανοιχτά τη Γερμανία να ευθυγραμμίσει τη στάση της με αυτή της Ισπανίας.

Η επερχόμενη οικονομική κρίση, η αποβιομηχάνιση, ο πληθωρισμός, η αστάθεια και οι πιθανές μεταναστευτικές ροές από τη Μέση Ανατολή φαίνεται να ανησυχούν πολύ περισσότερο τους Γερμανούς ψηφοφόρους από τη μοίρα του «καθεστώτος των μουλάδων» στην Τεχεράνη.

Σε αυτό το πλαίσιο, η αρχική στήριξη του Μερτς προς τις ΗΠΑ και το Ισραήλ ήταν η λογική συνέπεια της ολοένα και πιο σκληρής στάσης της Γερμανίας απέναντι στο καθεστώς του Ιράν τα τελευταία χρόνια.

Η Γερμανία, μαζί με το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία, προώθησε την επαναφορά των κυρώσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ που σχετίζονται με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν το 2025, ευθυγραμμιζόμενη με την εκστρατεία «μέγιστης πίεσης» της κυβέρνησης Τραμπ, αντί να αφήσει χώρο για διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη σχετικά με μια διάδοχη συμφωνία.

Εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Γερμανία ήταν από τους βασικούς υποστηρικτές του χαρακτηρισμού των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης ως τρομοκρατικής οργάνωσης, σε αντίθεση με την πιο επιφυλακτική στάση της Γαλλίας. Τελικά, το Βερολίνο κατάφερε να πείσει τους επιφυλακτικούς.

Αξιοσημείωτο είναι, ωστόσο, ότι το Ηνωμένο Βασίλειο δεν έχει ακόμη χαρακτηρίσει τους Φρουρούς ως τρομοκρατική οργάνωση.

Ποντάροντας τα πάντα στην αλλαγή καθεστώτος, η Γερμανία και οι εταίροι της στην Ε3 απέτυχαν να αναπτύξουν ένα ξεχωριστό πλαίσιο διαπραγμάτευσης, ένα διαφορετικό σύνολο κινήτρων ή μια ουσιαστική εναλλακτική στον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ.

Αυτό αποτελεί καταδικαστική ένδειξη της πολιτικής τους, καθώς σήμερα δεν υπάρχουν ευρωπαϊκές δυνάμεις που να μεσολαβούν για τον τερματισμό του πολέμου.

Όπως αναμενόταν, ο Τραμπ σχολίασε τη στάση του Μερτς λέγοντας ότι ο Γερμανός καγκελάριος «δεν ξέρει για τι πράγμα μιλάει. Αν το Ιράν είχε πυρηνικά όπλα, όλος ο κόσμος θα ήταν όμηρος. Εγώ κάνω κάτι με το Ιράν, αυτή τη στιγμή, που άλλα κράτη ή πρόεδροι θα έπρεπε να είχαν κάνει εδώ και καιρό».

Κάτι που σημαίνει ότι οι αμερικανογερμανικές σχέσεις έγραψαν ένα κεφάλαιο που δύσκολα θα ξεχαστεί.