Γράφει ο Κωνσταντίνος Νικολετόπουλος*
Ο Απρίλιος βρίσκει τη Μέση Ανατολή να βιώνει μια από τις πιο δύσκολες περιόδους στην ιστορία της. Από την 28η Φεβρουαρίου η περιοχή παρακολουθεί έναν πόλεμο που λίγοι θα μπορούσαν να προβλέψουν στην αρχή του χρόνου: μια σύρραξη ΗΠΑ -Ιράν.
Τις 40 αυτές μέρες που διαρκεί η σύγκρουση (ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον Ιράν), το Ιράν είχε σημαντικές απώλειες: έχασε μεγάλο μέρος της πολιτικής και στρατιωτικής του ηγεσίας (50 πολιτικοί και στρατιωτικοί αξιωματούχοι σκοτώθηκαν), ενώ υπέστησαν σοβαρές ζημιές οι υποδομές στην αεροπορία και το ναυτικό του. Βέβαια το ιρανικό ναυτικό, αν και υπέστη σημαντικά πλήγματα, εξακολουθεί να έχει τις επιχειρησιακές δυνατότητες να διατηρεί υπό τον έλεγχο του τα στενά του Ορμούζ. Οι απώλειες αυτές έχουν ως αποτέλεσμα το Ιράν να αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα ηγεσίας, με την λήψη αποφάσεων να είναι αρκετά δύσκολη.
Ταυτόχρονα, σημαντικά πλήγματα δέχτηκε και το πυραυλικό σύστημα της χώρας. Παράλληλα όμως, το Ιράν κατάφερε να μεταφέρει τον πόλεμο στις χώρες του Κόλπου, βομβαρδίζοντας κυρίως στρατιωτικούς στόχους (αμερικανικές βάσεις), ενώ με το Ισραήλ ξεκίνησε έναν πόλεμο φθοράς. Το Ιράν όλο αυτό το διάστημα χτυπούσε με πύραυλους τα μεγάλα αστικά κέντρα, προξενώντας σημαντικές φθορές και απώλειες στον ισραηλινό πληθυσμό. Από την αρχή του πολέμου το Ισραήλ έχει θρηνήσει πάνω από 40 νεκρούς και 4.500 τραυματίες .
Στις 7 Απριλίου 2026, λίγες ώρες μετά την διάσωση των δυο αμερικανών πιλότων, ο πρόεδρος Τράμπ ύστερα από επικοινωνία που είχε με τον στρατάρχη Ασίφ Μουνίρ
(ντε φάκτο ηγέτη του Πακιστάν), αποφάσισε κατάπαυση του πυρός, διάρκειας 2 εβδομάδων.
Έχει ενδιαφέρον να αναρωτηθεί κανείς και να διερευνήσει τα κύρια αίτια που οδήγησαν τις ΗΠΑ στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Ένας πιθανός λόγος είναι το γεγονός ότι σε 8 μήνες θα διεξαχθούν οι ενδιάμεσες εκλογές. Η κυβέρνηση Τράμπ, όσο πλησιάζει η εκλογική αυτή μάχη , δεν επιθυμεί σε καμία περίπτωση να έχει ανοικτό έναν πόλεμο στην Μέση Ανατολή. Ειδικά μάλιστα όταν δεν προκύπτει μία ξεκάθαρη επικράτηση των ΗΠΑ. Επίσης, η συνέχιση του πολέμου θα είχε ως αποτέλεσμα την συμμετοχή όλων και περισσότερων αμερικανικών δυνάμεων, πιθανότατα και χερσαίων.
Όμως το ενδεχόμενο εμπλοκής μεγάλου αριθμού χερσαίων δυνάμεων είναι κάτι που προβληματίζει τόσο το πολιτικό σύστημα των ΗΠΑ όσο και τον αμερικανικό λαό. Δεν πρέπει να ξεχνάμε την περιπέτεια του Ιράκ, όπου οι ΗΠΑ έχασαν 4.500 στρατιώτες ενώ δεκάδες χιλιάδες άλλοι τραυματίστηκαν. Το Ιράν, από την άλλη, σύρεται σε διαπραγματεύσεις καθώς το καθεστώς του βρίσκεται εξαιρετικά αποδυναμωμένο.
Οι φρουροί της επανάστασης στην ουσία είναι ακέφαλοι, άρα δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν μια εξέγερση των Μπαλούχων, των κούρδων και πιθανότατα των αζέρων, οι οποίοι κρατούν διαχρονικά εχθρική στάση προς το καθεστώς των Μουλάδων. Επίσης, το κόστος των καταστροφών που έχουν επιφέρει οι ισραηλινές και αμερικανικές επιδρομές στο Ιράν ανέρχεται σε περίπου 270 δισεκατομμύρια δολάρια.
Οι λόγοι που οδηγούν το Πακιστάν να παίξει έναν κρίσιμο, μεσολαβητικό ρόλο
Είναι γεγονός ότι το Πακιστάν είχε καίρια συμμετοχή στην επίτευξη εκεχειρίας, καθώς η κατάσταση στο εσωτερικό του Ιράν παρακολουθείται στενά από το Ισλαμαμπάντ. Η έντονη επιμονή του Πακιστάν για σταθερότητα στο Ιράν οφείλεται, σε μεγάλο βαθμό, στο πρόβλημα των Μπαλούχων. Οι Μπαλούχοι είναι ένα περσικό φύλο που κατοικεί στο Πακιστάν, το Αφγανιστάν και το νοτιανατολικό Ιράν. Οι Μπαλούχοι βρίσκονται σε έντονη αντιπαράθεση, τόσο με το καθεστώς της Τεχεράνης όσο και με την κυβέρνηση του Πακιστάν. Ο στρατάρχης Μουνίρ κατά πάσα πιθανότητα φοβήθηκε ότι μία ολοκληρωτική συντριβή του Ιράν στον συγκεκριμένο πόλεμο θα οδηγούσε σε ξεσηκωμό των Μπαλούχων του Ιράν. Επόμενο βήμα, κατά την εκτίμηση του Μουνίρ, θα ήταν η πιθανή δημιουργία ενός κοινού μετώπου με τους Μπαλούχους του Πακιστάν.
Αυτό ενδεχομένως να επιδείνωνε ακόμα περισσότερο την κατάσταση στο Μπαλουχιστάν , και είναι σίγουρο ότι θα αύξανε και τις απώλειες στις τάξεις των πακιστανικών δυνάμεων ασφαλείας. Παράλληλα όμως θα αύξανε και την οργή μέρους της πακιστανικής κοινωνίας, καθώς δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι ψηφοφόροι του φυλακισμένου πρώην προέδρου Ιμράν Κάν έχουν μια άκρως εχθρική στάση προς το πακιστανικό στρατό, καθώς θεωρούν ότι ο Κάν είναι έκπτωτος πρόεδρος που ανατράπηκε παράνομα από τον πακιστανικό στρατό.
Το σχέδιο ΗΠΑ και Ιράν
Στις 8 Απριλίου 2026 οι ΗΠΑ παρουσίασαν ένα σχέδιο δεκαπέντε σημείων για την επίτευξη συμφωνίας με το Ιράν. Τα σημαντικότερα σημεία ήταν τα ακόλουθα:
1) άνοιγμα των στενών του Ορμούζ
2) τερματισμός λειτουργία όλων των πυρηνικών σταθμών
3) Καταστροφή των βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν
4) διακοπή της χρηματοδότησης της Χεσμπολάχ και της Χαμάς
5) Διακοπή των επιθέσεων εναντίον του Ισράηλ.
Παράλληλα, το Ιράν στο δικό του σχέδιο απαιτούσε μεταξύ άλλων:
1) Τερματισμό του πολέμου στο Ιράκ, την Γάζα, το Λίβανο και την Υεμένη.
2) Άρση των οικονομικών κυρώσεων που έχουν επιβάλλει ΗΠΑ και ευρωπαϊκή ένωση
3) Την αποχώρηση των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων από την Μέση Ανατολή.
4) Πολεμικές αποζημιώσεις από Ισραήλ και ΗΠΑ για τις καταστροφές
Οι δυο χώρες έρχονται στο Ισλαμαμπάντ με σχετικά ακραίες θέσεις. Επικεφαλής της αμερικανικής αντιπροσωπείας ορίστηκε ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βάνς, ενώ ως κύριοι διαπραγματευτές ορίστηκαν οι Τζάρεντ Κούσνερ και Στίβ Γούιτκοφ. Από πλευράς Πακιστάν στις διαπραγματεύσεις θα συμμετείχαν ο στρατάρχης Ασίφ Μουνίρ και ο στρατηγός Ασίμ Μαλίκ, διοικητή της ISI (Μυστικές υπηρεσίες). Η αντιπροσωπεία του Ιράν είχε ως επικεφαλείς τον πρόεδρο του Ιρανικού κοινοβουλίου Γκαλιμπάφ και τον υπουργό εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί.
Οι διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν το πρωί της 11ης Απριλίου 2026 και ολοκληρώθηκαν την επόμενη μέρα. Οι δυο πλευρές δεν κατέληξαν, όπως ήταν αναμενόμενο, σε κάποια ουσιαστική συμφωνία, καθώς στα κύρια ζητήματα οι διαφορές ήταν σημαντικές. Οι κύριες διαφορές εντοπίζονται στο πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων, στα αποθέματα ουρανίου, στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και στα στενά του Ορμούζ. Εδώ υπάρχει ένα ακόμα τεράστιο εμπόδιο
Ο Βάνς, κατά την διάρκεια των συνομιλιών, κατέστησε σαφές στην ιρανική αντιπροσωπεία ότι οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να κάνουν σημαντικές υποχωρήσεις και ότι έχουν ξεκάθαρες κόκκινες γραμμές από τις οποίες δεν είναι διατεθειμένες να κάνουν πίσω. Παρά τις διαφωνίες, ΗΠΑ και Ιράν συμφώνησαν να ξανά αρχίσουν οι διαπραγματεύσεις το αμέσως επόμενο διάστημα. Το σημερινό όμως ανακοινωθέν των φρουρών της επανάστασης για το κλείσιμο των στενών του Ορμούζ ναρκοθετεί τις διαπραγματεύσεις.
Συμπεράσματα; Η κατάσταση στη Μέση Ανατολή είναι αρκετά ρευστή . Η τελευταία απόφαση των φρουρών της επανάστασης για κλείσιμο των στενών του Ορμούζ, σε αντίθεση με την κυβέρνηση που φαίνεται να επιθυμεί διακαώς συμφωνία, δείχνει ότι το Ιράν έχει πρόβλημα κυβερνησιμότητας (η πολιτική και στρατιωτική του ηγεσία έχει εξοντωθεί, και ο διάδοχος του Χαμενεί δεν έχει ακόμα εμφανιστεί). Από την άλλη μεριά ,ο πρόεδρος Τράμπ θέλει να τελειώσει νικηφόρα το πόλεμο με το Ιράν ώστε να επισκεφτεί πιο ισχυρός το Πεκίνο 14-15 Μαίου 2026. Ο αμερικανός πρόεδρος γνωρίζει πολύ καλά ότι το σημαντικότερο μέτωπο είναι αυτό του Ειρηνικού( Κίνα, Βόρεια Κορέα)
Οι ΗΠΑ όμως πριν στραφούν προς την Κίνα θα πρέπει να τελειώσουν τον πόλεμο με το Ιράν, με τρόπο που θα ικανοποιεί πλήρως και το Ισραήλ, και θα εγγυάται την ασφάλεια του. Είναι γνωστό ότι το Ισραήλ μπορεί να συνεχίσει μόνο του τον πόλεμο αν δεν είναι ευχαριστημένο με την συμφωνία που θα υπογράψουν Ουάσινγκτον και Τεχεράνη. Αυτό είναι κάτι που προβληματίζει τις ΗΠΑ καθώς δεν επιθυμούν σε καμία περίπτωση ένα γενικευμένο πόλεμο στη Μέση Ανατολή.
https://el.globalvoices.org/2021/03/61395
https://www.arabnews.com/node/2638953/amp
https://www.bbc.com/news/live/c5yw4g3z7qgt
https://www.moneyreview.gr/world/208209/wsj-symfonia-gia-nea-synantisi-ipa-iran/
∗ Ο Κωνσταντίνος Νικολετόπουλος είναι Δημοσιογράφος και Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Related Post
Leave a comment