ΤΙ ΚΡΥΒΕΤΑΙ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΣΤΗ ΣΥΡΙΑ

Του Παναγιώτη Αλιμήση*

Ο τουρκικός στρατός ξεκίνησε μια επίθεση εναντίον των Κούρδων της Συρίας το περασμένο Σάββατο, με στόχο να σταματήσει την επιτυχημένη εκστρατεία που προωθήθηκε από τους Κούρδους αντάρτες πριν από λίγους μήνες με τη βοήθεια των ΗΠΑ. Χιλιάδες ένοπλοι και άρματα, έχοντας πάρει το πράσινο φως από το τουρκικό κοινοβούλιο, διέσχισαν τα σύνορα και δέχθηκαν θερμά τους αγωνιστές του Free Syrian Army (FSA) (!), στο πλαίσιο του λεγόμενης επιχείρησης Olive Branch στο Άφριν. Η Άγκυρα δεν φαίνεται να νοιάζεται για τις συνέπειες, ίσως λόγω της ισχυρής σχέσης της με τον άλλο βασικό παράγοντα στη Συρία, της Ρωσίας, η οποία αναπτύχθηκε ταχέως τα τελευταία δύο χρόνια. Μέχρι στιγμής, οι Αμερικάνοι ζήτησαν περιορισμό, αλλά δεν φαίνεται να ενδιαφέρονται τόσο πολύ για την επιχείρηση, ούτε έχουν οποιαδήποτε συμμετοχή. Ίσως οι Τούρκοι που ανησυχούν για την αυξανόμενη πολιτική και στρατιωτική επιρροή του κουρδικού στοιχείου στη Μέση Ανατολή μπορούν να διακινδυνεύσουν τα πάντα για να επιτύχουν το στόχο τους.

Ο Πρόεδρος της Τουρκίας Ταγίπ Ερντογάν είπε ότι μετά την επιχείρηση θα ακολουθούσε μια ώθηση στη βόρεια συριακή πόλη του Mambij. Αυτό είναι το έδαφος κατέλαβαν οι υποστηριζόμενες από τις ΗΠΑ κουρδικές δυνάμεις από τον ISIS το 2016.

Το σχέδιο της Άγκυρας

Οι τουρκικές δυνάμεις μάχονται τους Κούρδους από τη δεκαετία του ’80 στο νοτιοανατολικό τμήμα της χώρας κοντά στα σύνορα με τη Συρία. Μεταξύ των κουρδικών αντάρτικων ομάδων κυριαρχεί το Κουρδικό Εργατικό Κόμμα, γνωστό ως ΡΚΚ, το οποίο έχει αποσχιστικές τάσεις και απαιτεί περισσότερη αυτονομία από την κεντρική κυβέρνηση.

Η Τουρκία θεωρεί αυτά τα γκρουπ «τρομοκρατικές οργανώσεις» και βλέπει τις ένοπλες συριακές κουρδικές ομάδες ως επέκταση του PKK. Στην πραγματικότητα, η Τουρκία φοβάται τη μελλοντική δημιουργία ενός κουρδικού διαδρόμου ή ακόμα και ενός φιλοδυτικού κράτους κατά μήκος των νότιων συνόρων της. Με την είσοδο στο έδαφος της Συρίας, η τουρκική κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι θέλει να δημιουργήσει μια «ασφαλή ζώνη» 30 χλμ. στο Αφρίν, ώστε να αποφευχθεί η εγκαθίδρυση ενός τέτοιου κουρδικού διαδρόμου. Ωστόσο, αυτό μπορεί να έχει ένα μεσοπρόθεσμο κόστος. Μια νίκη κατά των Κούρδων – κάτι απίθανο σε αυτή τη φάση – θα δώσει την ευκαιρία στο Ισλαμικό Κράτος να ανακτήσει τα χαμένα εδάφη του. Παρόλο που οι Τούρκοι επιμένουν ότι αγωνίζονται παράλληλα και εναντίον του ISIS, υπάρχει μεγάλη ανησυχία από την κουρδική πλευρά ότι πίσω από την επιχείρηση στη Συρία ελλοχεύει μια κρυφή ατζέντα. Υπήρξαν πολλές κατηγορίες κατά το παρελθόν ότι η Τουρκία υποστηρίζει το ISIS στη Συρία και το Ιράκ, για δύο βασικούς λόγους:

Πρώτον, πιστεύεται ότι η καταπιεστική κυβέρνηση του Ερντογάν είναι ιδεολογικά κοντά στο ισλαμικό κράτος άρα και στον ισλαμικό φονταμενταλισμό, ενώ ταυτόχρονα βοηθά την είσοδο ισλαμιστών στην Ευρώπη, προκειμένου να ασκήσει πίεση στην ΕΕ να αποδεχθεί την Τουρκία στην Ένωση. Επιπλέον, και οι δύο πλευρές αποτελούν ανεπίσημα μια «συμμαχική δύναμη» ενάντια στους Κούρδους που επιδιώκουν να δημιουργήσουν ένα δικό τους κράτος. Κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί πλήρως την κατηγορία ότι ο Ερντογάν δείχνει κάποια συμπάθεια για το ISIS. Άλλωστε, οι νυν σύμμαχοι της Άγκυρας, οι Ρώσοι, έδωσαν λεπτομέρειες πριν από δύο χρόνια για τους στενούς δεσμούς μεταξύ Τουρκίας και ISIS, ύστερα από την κατάρριψη ενός ρωσικού αεροπλάνου από ένα τουρκικό f-16.

Η θέση των ΗΠΑ

Από την αρχή σχεδόν της συριακής κρίσης, οι ΗΠΑ συμμάχησαν με την Άγκυρα κατά του καθεστώτος του Assad. Πρόσφατα όμως ανέπτυξαν καλές σχέσεις με τους Κούρδους, επειδή θωρείται και για πολλούς είναι η πιο αποτελεσματική και καινοτόμος στο πεδίο της μάχης δύναμη ενάντια στο ISIS. Πρόσφατα, αποκαλύφθηκε ότι η Ουάσινγκτον εργάστηκε για να δημιουργήσει μια συνοριακή δύναμη ασφαλείας στη βόρεια Συρία, αποτελούμενη από 30.000 κουρδικούς αντάρτες. Ωστόσο, η αμερικανική διπλωματία γρήγορα αναδιπλώθηκε, επειδή δεν ήθελε να προκαλέσει περισσότερη οργή στην Τουρκία. Εάν η Αμερική, επέμενε στο σχέδιό της, ο Ερντογάν σύμμαχος στο ΝΑΤΟ θα μπορούσε να ενισχύσει περαιτέρω τους δεσμούς του με τη Ρωσία, προκαλώντας σοβαρές συνέπειες για τα συμφέροντα των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο. Προς το παρόν, οι ΗΠΑ δεν θέλουν να συμμετάσχουν άμεσα στη σύγκρουση, αλλά το μόνο που μπορούν να κάνουν είναι να επιτρέψουν στην Τουρκία να διαδραματίσει το δικό της ήπιο περιφερειακό ρόλο. Πιθανόν ο Αμερικανός Πρόεδρος Donald Trump δεν μπορεί να αντιμετωπίσει προς μια ισχυρή Τουρκο-ρωσική συμμαχία ούτως ή άλλως. Προσωρινά θα κάνει τα «στραβά μάτια» στα τουρκικά πολεμικά παιχνίδια, ακόμη και αν αυτή η τακτική προκαλεί οργή στην κουρδική πλευρά.

Ρωσία

Η Ρωσία μπήκε στη συριακή διαμάχη το Σεπτέμβριο του 2015 για να υποστηρίξει τον Πρόεδρο Assad. Το συριακό καθεστώς ήταν ο καλύτερος πελάτης της ρωσικής στρατιωτικής βιομηχανίας και σε κάποιο βαθμό παραμένει αφού οι συναλλαγές έχουν ξεπεράσει τα 4 δις δολάρια. Με τη ρωσική αεροπορική υποστήριξη, η Δαμασκός ανέκτησε το μεγαλύτερο μέρος της επικράτειας που χάθηκε από την αντιπολίτευση και το ISIS. Μέχρι πρόσφατα, η ρωσική αεροπορία έλεγχε τον εναέριο χώρο πάνω από την πόλη Afrin, αλλά μπροστά στην τουρκική επιχείρηση, απέσυρε τις ένοπλες δυνάμεις που είχαν αναπτυχθεί σε μεγάλο βαθμό στα περίχωρα της πόλης. Μάλιστα τον περασμένο Δεκέμβριο ο Πρόεδρος Πούτιν ανακοίνωσε ότι τα περισσότερα από τα ρωσικά στρατεύματα στη Συρία θα επιστρέψουν στην πατρίδα τους. Η Μόσχα θα διατηρήσει μόνο την αεροπορική βάση της στην Latakia και μια ναυτική εγκατάσταση στο μεσογειακό λιμάνι του Tartus προκειμένου να εδραιώσει μόνιμα την παρουσία της. Ωστόσο, το ερώτημα είναι γιατί οι Ρώσοι “εγκατέλειψαν” τόσο γρήγορα τo Afrin, επιτρέποντας στους Τούρκους να προχωρήσουν. Η απάντηση είναι απλή. Τους τελευταίους μήνες η Μόσχα και η Άγκυρα ήρθαν πιο κοντά από ποτέ στην ανάπτυξη μιας νέας εταιρικής σχέσης.

Η Τουρκία γίνεται ολοένα και περισσότερο ένας πολλά υποσχόμενος πελάτης των ρωσικών όπλων και του φυσικού αερίου, δημιουργώντας μια στρατηγική συμμαχία με τη Ρωσία με άξονα την ενέργεια και την τεχνολογία. Αυτός είναι ο βασικός λόγος για τον οποίο ο Πούτιν θέλει να δώσει χώρο στη Συρία σε αντάλλαγμα για τις τουρκικές «ενέσεις» στην οικονομία του. Πρόσφατα, η Ρωσία παραπονέθηκε ότι οι ΗΠΑ προσπαθούσαν να χωρίσουν τη Συρία δημιουργώντας μια ελεγχόμενη από τους Κούρδους οντότητα κοντά στα σύνορα με την Τουρκία. Η κατηγορία αυτή μοιάζει πολύ με αντίστοιχες τουρκικές καταγγελίες. Είναι προφανές ότι η Μόσχα θέλει να διατηρήσει την παρουσία της στη Μέση Ανατολή με κάθε κόστος, ακόμα και αν διακινδυνεύσει μια ρήξη η ακόμα και αναμέτρηση με τον παλιό σύμμαχο Assad.

* Ο Παναγιώτης Αλιμήσης είναι δημοσιογράφος. Σπούδασε σύγχρονη ιστορία και διεθνείς σχέσεις στο πανεπιστήμιο Metropolitan του Λονδίνου