Γράφει ο Καθηγητής Κωνσταντίνος Γρίβας*

Οι πολιτικές των Ηνωμένων Πολιτειών έχουν δημιουργήσει πολλές αναταραχές στις διεθνείς υποθέσεις και έχουν προκαλέσει πολλές αντιδράσεις σε όλο τον κόσμο. Ωστόσο, θα ήταν σοβαρό λάθος να θεωρήσουμε αυτές τις ενέργειες ως προϊόντα προσωπικών ιδιορρυθμιών, πόσο μάλλον ως παρορμητικές ή παράλογες κινήσεις χωρίς μακροπρόθεσμους γεωπολιτικούς στόχους. Ακόμη και οι θεωρίες που υποστηρίζουν ότι αυτές οι ενέργειες στοχεύουν στην Κίνα ή επιδιώκουν την αναζωογόνηση της αμερικανικής βιομηχανίας μέσω ενός εμπορικού μοντέλου μπορεί να είναι περιοριστικές. Θα πρέπει να εξετάσουμε το ενδεχόμενο ότι αυτές οι ενέργειες είναι μέρος μιας ευρύτερης γεωπολιτικής στρατηγικής, βασισμένης στις θεωρίες των Halford Mackinder, Nicholas J. Spykman και Alfred Thayer Mahan.

Ο κύριος πυλώνας της γεωπολιτικής στρατηγικής των ΗΠΑ, και πριν από αυτές του Ηνωμένου Βασιλείου, ήταν να αποτραπεί η εμφάνιση μιας ενιαίας, κυρίαρχης δύναμης στην Ευρασία. Ωστόσο, σήμερα αυτή η αντιληπτή απειλή της πανευρασιατικής ενοποίησης αρχίζει να εμφανίζεται και οι ΗΠΑ φέρουν κυρίως την ευθύνη για αυτή την εξέλιξη.

Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, η δυτική αντίληψη κυριαρχούσε με την αίσθηση του τέλους της ιστορίας και την φαντασία της απόλυτης αμερικανικής κυριαρχίας στον κόσμο. Η «μονοπολική στιγμή» θεωρήθηκε, συνειδητά ή ασυνείδητα, ως μια μόνιμη, αμετάβλητη κατάσταση. Την ίδια στιγμή, οι ΗΠΑ προώθησαν επιθετικά και αλαζονικά τις πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές τους απόψεις στον υπόλοιπο κόσμο. Ως αποτέλεσμα, σε αντίδραση σε αυτή τη μη φυσική, φανταστική μεγαλοποίηση της Δύσης και την παρανοϊκή παύση του ιστορικού χρόνου, αναδύθηκε σταδιακά η ενοποίηση των ευρασιατικών δυνάμεων, δημιουργώντας μια χαλαρή, αλλά πραγματική και λειτουργική γεωπολιτική οντότητα, που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί η πρώτη υπερδύναμη στην ανθρώπινη ιστορία.

Η κρίση στην Ουκρανία επιδείνωσε την κατάσταση, καθώς οι ΗΠΑ και η Δυτική Ευρώπη παγιδεύτηκαν σε μια ενδοευρωπαϊκή σύγκρουση. Αυτό δεν θα αποτελούσε πρόβλημα μέχρι πριν από λίγες δεκαετίες, όταν οι ευρωπαϊκές και οι ευρωγενείς δυνάμεις κυριαρχούσαν στην παγκόσμια σκηνή. Ωστόσο, σήμερα το κέντρο βάρους του πλανήτη έχει μετατοπιστεί ανατολικά, και αν η Δύση απομονωθεί σε μια ενδοευρωπαϊκή σύγκρουση, η Ανατολή θα έχει ελεύθερο πεδίο για να προχωρήσει με τα σχέδιά της. Αυτό επιδεινώνεται από το γεγονός ότι η κρίση στην Ουκρανία, υλικά και φαντασιακά, αποκόπτει τη Ρωσία από την υπόλοιπη Ευρώπη, «ασιατοποιώντας» τη και παρέχοντας μια εκτεταμένη «θάλασσα» ξηράς με σχεδόν ανεξάντλητους πόρους που θα μπορούσαν να ωφελήσουν πολλές ευρασιατικές χώρες.

Έτσι, η πιθανότητα ενός νέου διπολικού κόσμου αναδύεται, στον οποίο, σε αντίθεση με τον Ψυχρό Πόλεμο, η ευρωατλαντική Δύση θα βρίσκεται σε σημαντικά χειρότερη θέση σε σύγκριση με μια ενιαία Ευρασία.

Ως εκ τούτου, οι ΗΠΑ προσπαθούν να διαταράξουν την ενότητα της Ευρασίας, την οποία έχουν δημιουργήσει οι ίδιες. Συγκεκριμένα, η στρατηγική της αμερικανικής κυβέρνησης φαίνεται να είναι η αναδημιουργία ενός συστήματος στο οποίο οι ΗΠΑ θα παραμείνουν η κυρίαρχη δύναμη. Αυτό συμβαίνει επειδή καμία χώρα, ούτε η Κίνα, ούτε η Ρωσία, ούτε καμία άλλη δύναμη δεν μπορεί να ανταγωνιστεί τις ΗΠΑ σε ίσους όρους, πόσο μάλλον αν αναπτυχθούν ανταγωνιστικές σχέσεις μεταξύ τους, λόγω των ιστορικών εντάσεων και των ανταγωνιστικών γεωπολιτικών συμφερόντων. Ωστόσο, αυτό δεν είναι εύκολο να επιτευχθεί. Η διάλυση της ενοποίησης της Ευρασίας δεν μπορεί να γίνει εύκολα ή γρήγορα. Ωστόσο, οι τελευταίες εξελίξεις, όπως η πρώτη σύνοδος κορυφής ΕΕ-Κεντρικής Ασίας, υποδεικνύουν την αυξανόμενη τάση συνεργασίας μέσα στην Ευρασία.

Η αμερικανική κυβέρνηση και το σύστημα εξουσίας που την υποστηρίζει προσπαθούν να εφαρμόσουν μια μορφή θεραπείας σοκ, η οποία είναι η αποδόμηση της ενότητας του ευρωατλαντικού κόσμου. Η ιδιόμορφη ρητορική για την Γροιλανδία και ο οικονομικός πόλεμος που έχει ξεκινήσει κατά της ΕΕ υπηρετούν αυτόν τον σκοπό, μεταξύ άλλων.

Προκαλώντας ένα άνευ προηγουμένου ρήγμα στην ενότητα ενός από τους υποψήφιους πόλους του αναδυόμενου διπολικού παγκόσμιου συστήματος, η αμερικανική πολιτική επιδιώκει να ενεργοποιήσει τις φυγόκεντρες τάσεις μέσα στον άλλο πόλο, την Ευρασία, και να αυξήσει την πολυπλοκότητα του παγκόσμιου συστήματος, οδηγώντας το ακόμα πιο κοντά στην αδιάλειπτη αμερικανική ηγεμονία.

Με την ίδια λογική, είναι και η αποδόμηση του ενιαίου παγκόσμιου οικονομικού συστήματος. Για να εμφανιστεί ένας πραγματικά πολυκομματικός κόσμος, απαιτείται και ένα πολυκομματικό διεθνές οικονομικό σύστημα, ειδικά στην εποχή μας, όπου οι τεχνολογίες της Τέταρτης Βιομηχανικής Επανάστασης θα αναδιαμορφώσουν αναπόφευκτα την παγκόσμια οικονομία.

Συμπέρασμα:

Αυτό που βιώνουμε σήμερα είναι πιθανώς μια απόπειρα των ΗΠΑ να διασπάσουν τον κόσμο, να διαλύσουν κάπως το υπάρχον γεωπολιτικό και γεωοικονομικό status quo, να αυξήσουν την πολυπλοκότητα και την αβεβαιότητα στο διεθνές σύστημα, και έτσι να δημιουργήσουν τις συνθήκες για την αναγέννηση του ανταγωνισμού μεταξύ των κρατών της Ευρασίας, επιτρέποντας στις ΗΠΑ να εκμεταλλευτούν τα πλεονεκτήματα που τους παρέχει η ασφαλής γεωγραφική τους θέση και η κυριαρχία στους ωκεανούς, μετατρέποντάς τα έτσι σε μαέστρο του παγκόσμιου ορχηστρικού σκηνικού.

*Ο συγγραφέας είναι καθηγητής γεωπολιτικής και σύγχρονων τεχνολογιών όπλων και επικεφαλής του Τμήματος Θεωρίας και Ανάλυσης Πολέμου στη Στρατιωτική Ακαδημία της Ελλάδας.

Το άρθρο εκφράζει αποκλειστικά προσωπικές απόψεις

Πηγή: Newsfire.gr

Share on Facebook

Tweet