Breaking News
ΥΠΕΞ: Η ΕΛΛΑΔΑ ΔΕΝ ΘΑ ΑΠΟΔΕΧΘΕΙ ΠΟΤΕ ΤΗΝ ΠΑΡΑΝΟΜΗ ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ
«ΔΩΡΟ» ΤΩΝ ΗΠΑ ΣΤΟΝ ΕΡΝΤΟΓΑΝ Ο ΓΚΙΟΥΛΕΝ;
TΣΙΠΡΑΣ-ΙΕΡΩΝΥΜΟΣ: OI ΔΥΟ ΜΕΓΑΛΟΙ ΧΑΜΕΝΟΙ ΕΝΟΣ…ΝΑΥΑΓΙΟΥ
Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΟΥ ΕΟΠΥΥ ΜΠΕΡΣΙΜΗΣ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΙΣ ΤΕΡΑΤΩΔΕΙΣ ΑΥΞΗΣΕΙΣ ΣΤΟΥΣ ΕΠΙΚΕΦΑΛΗΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΚΑΙ ΔΕΚΟ;
TO KΡATIKO ΣΚΥΛΕΜΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ, ΚΑΙΡΟΣ ΝΑ ΣΤΑΜΑΤΗΣΕΙ
ΟΙ ΤΟΥΡΚΟΙ ΜΕΛΕΤΟΥΝ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ, ΕΜΕΙΣ;
ΥΜΝΟΥΣ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΤΣΙΠΡΑ Ο ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΣ ΠΡΕΣΒΗΣ ΠΑΊΑΤ » Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΑ ΕΙΝΑΙ ΓΕΝΑΙΟΔΩΡΗ ΜΑΖΙ ΤΟΥ»…
ΑΛΛΟΤΡΙΑ ΜΙΚΡΟΘΕΜΑΤΑ, ΤΟΞΟ ΕΥΡΥΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΙΑΣΤΑΤΩΝ ΑΝΥΣΥΧΙΩΝ ΑΠΟ ΤΗ Ν.ΑΔΡΙΑΤΙΚΗ ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ Α.ΜΕΣΟΓΕΙΟ
ΜΕ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΥΝΔΡΟΜΗ Η ΕΥΡΩΒΟΥΛΗ ΓΥΡΙΣΕ ΤΗΝ ΠΛΑΤΗ ΣΤΟΝ ΚΑΤΣΙΦΑ
ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ – ΣΑΜΠΟΤΑΖ ΕΚ ΤΩΝ ΕΣΩ
ΣΚΟΠΙΑΝΟ: ΤΑΚΤΙΚΗ… ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΕΩΝ
Π.ΚΑΜΜΕΝΟΣ ΜΑΙΝΟΜΕΝΟΣ ΚΑΤΑ… ΕΥΠ, Ε.Ε. και ΝΑΤΟ
ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΥΒΡΙΔΙΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΣΤΙΣ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ – Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ
ΒRΕΧΙT: ΠΡΟΤΑΣΗ ΜΟΜΦΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΤΕΡΕΖΑ ΜΕΙ ΑΠΟ ΒΟΥΛΕΥΤΕΣ ΤΩΝ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΩΝ
ΤΣΑΒΟΥΣΟΓΛΟΥ ΓΙΑ ΑΙΓΑΙΟ: EKTOΣ ΑΠΟ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ, ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΙΑ ΑΚΟΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗ…
ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ: «ΠΡΕΜΙΕΡΑ» ΜΕ ΔΙΑΦΩΝΙΕΣ ΚΡΑΤΟΣ-ΕΚΚΛΗΣΣΙΑ, ΠΡΟΕΔΡΟ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΚΑΙ ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑ
ΧΩΡΙΣ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΓΕΩΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΠΛΕΓΜΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ
ΑΣΚΟΠΟΙ ΤΡΙΓΜΟΙ ΟΔΟΝΤΩΝ !
ΜΙΑ ΑΓΝΩΣΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ 1986 ΠΟΥ ΠΑΡΑΛΙΓΟ ΝΑ ΠΥΡΟΔΟΤΗΣΕΙ ΤΟΝ ΤΡΙΤΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ!
ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΝΑΥΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ!
ΚΥΠΡΟΣ
ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΤΣΕΣΟΝ ΓΙΑ ΛΥΣΗ ΤΟΥ ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ ΤΟ 1964

Του Νικόλαου Ι. Καραμπέτσου∗

Αν και το Κυπριακό περιγράφεται από ορισμένους ως μια «ιστορία χαμένων ευκαιριών», στην πραγματικότητα ήταν λίγες οι περιπτώσεις κατά τις οποίες χάθηκε μια ευκαιρία επίλυσης του ζητήματος, σύμφωνα με τα συμφέροντα της Ελλάδας και του Κυπριακού Ελληνισμού.  Μία απ’ αυτές ήταν και το «Σχέδιο Άτσεσον».

Το πολιτικό περιβάλλον στην Κύπρο

Το πλαίσιο εντός του οποίου είχε εξελιχθεί η υπόθεση ήταν πολύπλοκη. Η ελληνοκυπριακή ηγεσία υπό τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Αρχιεπίσκοπο Μακάριο θεωρούσε ότι το δικαίωμα αρνησικυρίας (veto) που διέθεταν οι Τουρκοκύπριοι τόσο σε θέματα εκτελεστικής όσο και νομοθετικής αρμοδιότητας, αναιρούσε το δικαίωμα της πλειοψηφίας να κυβερνά.  Έτσι η Λευκωσία προώθησε τον Νοέμβριο του 1963 την αναθεώρηση του Συντάγματος, με στόχο την εξάλειψη των συνταγματικών «προνομίων» των Τουρκοκυπρίων.  Η ελληνοκυπριακή ηγεσία, αν και δεν το ομολογούσε δημόσια, παραδεχόταν ήδη από την άνοιξη του 1963, κατά τις διπλωματικές επαφές της και με τον αμερικανικό και με τον βρετανικό παράγοντα, ότι δεν απέβλεπε πλέον στην «Ένωση» αλλά σε ανεξαρτησία, δηλ. σε καθεστώς απαλλαγμένο από τους περιορισμούς, εσωτερικούς και διεθνείς, των Συμφωνιών Ζυρίχης και Λονδίνου του 1959, που είχαν αποτελέσει το «θεμέλιο» της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Καθώς για την τουρκική ηγεσία και τους Τουρκοκυπρίους, η ανεξαρτησία της Μεγαλονήσου ισοδυναμούσε ως προς τις συνέπειές της, με την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, η ένταση κλιμακώθηκε. Το Δεκέμβριο του 1963, ξέσπασε ένοπλη σύγκρουση μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων και οι τελευταίοι αποχώρησαν από τις «δομές» του κράτους.  Τον Ιανουάριο του 1964, η Βρετανία, εγγυήτρια δύναμη και κάτοχος στο νησί βάσεων κατά κυριαρχία, καθώς και οι Ηνωμένες Πολιτείες πρότειναν να συγκροτηθεί μια πολυεθνική δύναμη κρατών-μελών του ΝΑΤΟ, ώστε να διασφαλιστεί η ειρήνη και η αποτροπή ενδεχόμενης σύγκρουσης μεταξύ δύο συμμάχων, της Ελλάδας και της Τουρκίας.  Ένας στόχος ακόμα αυτού του σχεδίου ήταν να θέσει την Κύπρο υπό τον έλεγχο της Ατλαντικής Συμμαχίας, ώστε να επιδιωχθεί εν συνεχεία μια παραλλαγή «ομοσπονδιακής» λύσης. Ο Μακάριος αρνήθηκε να συναινέσει και εξασφάλισε τη συμπαράσταση κυρίως της Σοβιετικής Ένωσης καθώς και των «Αδεσμεύτων».  Έτσι το θέμα εισήχθη τελικά στα Ηνωμένα Έθνη. Το Συμβούλιο Ασφαλείας θα κατέληγε τον Μάρτιο του 1964, σε απόφαση αποστολής ειρηνευτικής δύναμης των Ηνωμένων Εθνών στο νησί και στην ανάληψη μεσολάβησης για την εξεύρεση λύσης, αποτέλεσμα που θεωρήθηκε από τους Ελληνοκυπρίους συμβατό με την επιδίωξη της εδαφικής ακεραιότητας και της «ανεξαρτησίας».

Η παρέμβαση των Αμερικανών

Από τη στιγμή εκείνη η αμερικανική πολιτική, πάντοτε ευαίσθητη στην ιδιαίτερη στρατηγική «σημασία» της Τουρκίας, τόσο λόγω της γειτνίασης με τη Σοβιετική Ένωση όσο και στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής, θα μεταβαλλόταν.  Για τις ΗΠΑ θα αποκτούσε ενδιαφέρον η πολιτική επίλυση του θέματος με την ένωση του νησιού με την Ελλάδα, έναντι εδαφικής αποζημίωσης για την Τουρκία ή με «διπλή» ένωση, δηλαδή διανομή του εδάφους του νησιού μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Η «λύση» αυτή θεωρείτο ριζική και οριστική κατά την αμερικανική οπτική, καθώς έθετε την Κύπρο υπό τον έλεγχο δύο κρατών-μελών του ΝΑΤΟ και ταυτόχρονα εξάλειφε μια εστία διαμάχης μεταξύ συμμάχων στην ανατολική Μεσόγειο.  Το πρόβλημα εντοπιζόταν στον «χειρισμό» του Μακαρίου, καθώς ήταν προφανές ότι αυτός θα αντιτίθετο σε τέτοια λύση και συνεπώς ο ρόλος της Αθήνας, καθίστατο από την οπτική της Ουάσιγκτον «αναντικατάστατος».

Στην Ελλάδα, κυβερνούσε μετά τις εκλογές του Φεβρουαρίου του 1964 μια ισχυρή αυτοδύναμη κυβέρνηση του Κέντρου, υπό τον Γεώργιο Παπανδρέου.  Οι δυνάμεις του Κέντρου είχαν καταγγείλει το 1959 τις Συνθήκες Ζυρίχης-Λονδίνου, ως παραβίαση της αρχής της αυτοδιάθεσης και συνεπώς του «αλυτρωτικού» ιδεώδους της ένωσης.  Ο Γεώργιος Παπανδρέου υποστήριζε δημόσια την πολιτική της ανεξαρτησίας που θα οδηγούσε στην αυτοδιάθεση, αλλά διατηρούσε και εκείνος επιφυλάξεις για την κατανόηση των θέσεων του Μακαρίου από τη Σοβιετική Ένωση. Πίστευε όμως ότι η αμερικανική ανησυχία για την πιθανότητα μετατροπής της Κύπρου σε «Κούβα της Μεσογείου» θα μπορούσε να οδηγήσει στην ένωση χωρίς αντάλλαγμα προς την Τουρκία.

Έπειτα από ένα τρίμηνο στασιμότητας, οι ΗΠΑ βρήκαν την ευκαιρία να αναλάβουν πρωτοβουλία στο Κυπριακό με αφορμή την «απειλή» τουρκικής επέμβασης στο νησί στις αρχές Ιουνίου.  Η απειλή επέμβασης – η οποία στρατιωτικά θα ήταν μάλλον παρακινδυνευμένη για την Τουρκία, καθώς οι ένοπλες δυνάμεις της δεν διέθεταν το 1964 αποβατικό στόλο σε αντίθεση με ό,τι θα συνέβαινε ύστερα από μια δεκαετία – αποτέλεσε «καταλύτη» για την αμερικανική παρέμβαση.  Η Ουάσιγκτον, απείλησε ότι δεν θα κάλυπτε την Τουρκία σε περίπτωση κατά την οποία η πολιτική της οδηγούσε σε σοβιετική παρέμβαση αφού, όπως σημείωνε ο Πρόεδρος Τζόνσον σε επιστολή του προς τον Τούρκο πρωθυπουργό Ισμέτ Ινονού, η τουρκική κυβέρνηση δεν είχε διαβουλευθεί με τους συμμάχους της.

Η Πολιτική λύση του Σχεδίου Άτσεσον

Η αμερικανική πρωτοβουλία απέβλεπε σε διμερείς συνομιλίες Ελλάδας και Τουρκίας με μεσολαβητή τον πρώην υπουργό Εξωτερικών Ντιν Άτσεσον (Dean Acheson), για τον οποίο πιστευόταν ότι διέθετε υψηλό γόητρο στην Αθήνα και στην Άγκυρα, λόγω της ενεργού ανάμειξής του στην εξαγγελία του «Δόγματος Τρούμαν» τον Μάρτιο του 1947, που σηματοδότησε την ανάληψη της ευθύνης από τις Ηνωμένες Πολιτείες για τις υποθέσεις της Εγγύς Ανατολής. Επρόκειτο για μια παρωχημένη προσέγγιση του θέματος υπό την οπτική του Ψυχρού Πολέμου, καθώς στη διαμόρφωση της πολιτικής των συμμάχων του ΝΑΤΟ, βάραιναν πλέον και ιδιαίτερα εθνικά συμφέροντα. Ο Παπανδρέου, πιεζόμενος κατά την επίσκεψή του στην Ουάσιγκτον δέχθηκε με μεγάλη δυσκολία την έναρξη συνομιλιών στη Γενεύη, τις οποίες θα διεξήγε ο Άτσεσον χωριστά με Έλληνες και Τούρκους υπό την ιδιότητα του «βοηθού» του μεσολαβητή των Ηνωμένων Εθνών, ώστε να μη θεωρηθεί ότι «παραμεριζόταν» ο ΟΗΕ.

Ο Άτσεσον πρότεινε πολιτική λύση σε δύο βασικές παραλλαγές:

  • Η πρώτη, του τέλους Ιουλίου, προέβλεπε την εγκατάσταση τουρκικής βάσης κατά κυριαρχία σε ευρεία εδαφική ζώνη στη χερσόνησο της Καρπασίας ίση με το 10%-11% του εδάφους του νησιού, ως αντάλλαγμα για την ένωση του υπολοίπου της Κύπρου με την Ελλάδα.  Για τους Τουρκοκύπριους που δεν θα μετέβαιναν στην τουρκική ζώνη, προβλεπόταν εκτεταμένη αυτοδιοίκηση σε «καντόνια» εντός της ελληνικής ζώνης.  Ήταν μια «λύση» που προσέγγιζε περισσότερο στην έννοια της διπλής ένωσης, της διανομής του νησιού μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Καθώς το Σχέδιο, διέρρευσε στον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο και η Αθήνα αντελήφθη ότι ήταν αδύνατο να το υποστηρίξει στην ελληνική και στην ελληνοκυπριακή κοινή γνώμη, εγκαταλείφθηκε.
  • Η δεύτερη εκδοχή του Σχεδίου παρουσιάστηκε από τον Άτσεσον στις 20 Αυγούστου. Αυτή τη φορά, ο Αμερικανός πολιτικός απέβλεπε πρωτίστως στην ικανοποίηση της ελληνικής πλευράς, καθώς είχαν μεσολαβήσει οι τουρκικοί βομβαρδισμοί στη Μεγαλόνησο και η Ουάσιγκτον επεδίωκε να ενισχύσει την τάση της Αθήνας προς συμβιβασμό. Προέβλεπε την παραχώρηση βάσης ίσης με το 5% του εδάφους της Κύπρου στην Τουρκία, αυτή τη φορά υπό καθεστώς εκμίσθωσης για 50 έτη.  Τα δικαιώματα αυτοδιοίκησης των Τουρκοκυπρίων, εμφανίζονταν λίγο πιο μειωμένα σε αυτή τη δεύτερη εκδοχή.

Οι παράγοντες που οδήγησαν στην απόρριψη του Σχεδίου

Το σχέδιο θα προσέκρουε σε αρνητικό περιβάλλον. Η Άγκυρα καταρχάς δεν αποδεχόταν παραχώρηση υπό καθεστώς εκμίσθωσης αλλά μόνο κατά κυριαρχία. Εξαναγκασμός της από τους Αμερικανούς δεν ήταν καθόλου βέβαιο ότι θα ήταν επιτεύξιμος.  Η ελληνοκυπριακή ηγεσία δεν το αποδεχόταν, θεωρώντας ισοδύναμη προς τη διχοτόμηση οποιαδήποτε πρόταση που δεν προέβλεπε την Ένωση χωρίς αντάλλαγμα. Μπορεί να υποτεθεί βάσιμα ότι η διατήρηση του κυπριακού κράτους είχε απόλυτη προτεραιότητα τόσο για τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο και βεβαίως για την Κυπριακή Αριστερά (ΑΚΕΛ), αλλά και για σημαντική μερίδα των Δεξιών δυνάμεων του νησιού.  Οι Αμερικανοί ήλπιζαν ότι, ενόψει των ευνοϊκών προβλέψεων του Σχεδίου και του εγνωσμένου «αντικομμουνισμού» του στρατηγού Γρίβα, αρχηγού της Ελληνικής Μεραρχίας και των ελληνοκυπριακών δυνάμεων που μόλις είχαν συγκροτηθεί σε Εθνική Φρουρά, ο Μακάριος θα μπορούσε να εξαναγκαστεί σε συμμόρφωση ή ακόμη και να ανατραπεί.  Ακόμα και ο Γρίβας όμως δεν συμφωνούσε με τα ανταλλάγματα που προβλέπονταν στο δεύτερο Σχέδιο Άτσεσον. Υπό αυτές τις συνθήκες ο Γεώργιος Παπανδρέου, παρά το ενδιαφέρον με το οποίο είχε υποδεχθεί το σχέδιο καθώς και το ενδεχόμενο πρόκλησης «τετελεσμένου» γεγονότος στην Κύπρο με τη μονομερή ανακήρυξη της ένωσης, θα το απέρριπτε τελικά  στις 22 Αυγούστου 1964 και θα αντιτίθετο σε οποιαδήποτε απόπειρα δυναμικής επιβολής του.

Άλλωστε, στην Αθήνα αισθάνονταν ότι η ελληνική κυβέρνηση είχε πιεστεί υπερβολικά κατά τη διάρκεια των συνομιλιών της Ουάσιγκτον και ότι η Ελλάδα αντιμετωπιζόταν πλέον από τις Ηνωμένες Πολιτείες ως δορυφόρος. Έτσι, με τη συνδρομή ψυχολογικών παραγόντων, αδυναμίας πολιτικής διεύθυνσης και μιας αναλυτικής απλούστευσης, τόσο η Αθήνα όσο και η Λευκωσία δεν θα επωφελούνταν από τη στροφή της αμερικανικής πολιτικής, η οποία δεν επρόκειτο εφεξής να συγκλίνει ξανά προς τις ελληνικές θέσεις.  Το γεγονός ότι το Σχέδιο Άτσεσον, παρά τον ωμό ρεαλισμό που διέκρινε τη «σύλληψή» του, ήταν μια αποδεκτή διευθέτηση για τους Έλληνες και τους Ελληνοκυπρίους, θα γινόταν αντιληπτό μόνο μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974.

∗Ο Νικόλαος Ι. Καραμπέτσος είναι Δημοσιογράφος, Μέλος της Ένωσης Ευρωπαίων Δημοσιογράφων

 

 

 

Related Post

Leave a comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Ζώδια από το zodia123.gr

Πηγή: Λογισμικό "Σήμερα"

error: Content is protected !!